Thanh tra Chính phủ vừa ban hàng thông báo Kết luận thanh tra về chấp hành quy định của pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản tại Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM). Qua đó chỉ ra một số tồn tại, vi phạm.
Vi phạm quy định về thanh toán không dùng tiền mặt
VATM được thành lập năm 2010 trên cơ sở tổ chức lại Tổng công ty Bảo đảm hoạt động bay Việt Nam, tổ chức theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Trong đó, công ty mẹ VATM do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; công ty con là Công ty TNHH kỹ thuật Quản lý bay (Attech).
Theo kết luận thanh tra, đoàn kiểm tra đã tiến hành thanh tra trực tiếp tại công ty mẹ, 2 Ban Quản lý dự án, 6 đơn vị trực thuộc, Công ty TNHH Kỹ thuật Quản lý bay (Attech) và thanh tra chuyên sâu 14 dự án, TTCP đã phát hiện nhiều tồn tại, vi phạm trong công tác lập kế hoạch sản xuất kinh doanh, quản lý chi phí, thanh toán, sử dụng đất, tài sản công và đầu tư xây dựng.
Cụ thể, trong giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM hạch toán vào chi phí sản xuất chung 4 khoản có bản chất là mua sắm mới hoặc nâng cấp tài sản với tổng giá trị 2,031 tỷ đồng. Các khoản chi này bao gồm chi phí bảo trì và cập nhật phần mềm hệ thống quản lý tòa nhà BMS trị giá 691 triệu đồng, mua máy chủ server cho hệ thống AWOS IMS tại Thọ Xuân trị giá 450 triệu đồng, nâng cấp hệ thống âm thanh trị giá 494 triệu đồng và mua bản quyền kiểm thử hệ thống VoIP trị giá 396 triệu đồng.
Các khoản chi này không được ghi tăng nguyên giá tài sản cố định để quản lý, trích khấu hao mà được hạch toán vào chi phí sản xuất kinh doanh. Theo Thanh tra Chính phủ, việc hạch toán này làm tăng chi phí sản xuất kinh doanh và giảm tương ứng lợi nhuận trước thuế. Số thuế thu nhập doanh nghiệp phải điều chỉnh được giao cơ quan thuế xác định trên cơ sở hồ sơ của từng khoản chi.
Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (Ảnh: vatm.vn)
Đối với Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ tại ATTECH, đến ngày 30/11/2025 số dư quỹ là 4, 923 tỷ đồng. Đến ngày 31/12/2025, ATTECH đã kết chuyển 1,930 tỷ đồng vào thu nhập khác, còn 2, 993 tỷ đồng. Tuy nhiên, ATTECH chưa hạch toán, phân phối và nộp về VATM số tiền 2,993 tỷ đồng là lợi nhuận sau thuế để VATM nộp ngân sách Nhà nước.
Đáng chú ý, trong giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025VATM và các đơn vị trực thuộc đã chi bằng tiền mặt đối với tiền lương, thưởng và các khoản chi thường xuyên với tổng số tiền 319,255 tỷ đồng. Thanh tra Chính phủ xác định việc này vi phạm quy định về thanh toán không dùng tiền mặt.
Sử dụng, cho thuê tài sản công không đúng mục đích
Trong quản lý tài sản công, Công ty Quản lý bay miền Bắc và Công ty Quản lý bay miền Nam sử dụng một số tài sản như sân cầu lông, sân tennis, vị trí lắp đặt thiết bị và trạm BTS để cho thuê, thu tổng cộng khoảng 3,124 tỷ đồng; chênh lệch thu, chi là 1,850 tỷ đồng. Thanh tra Chính phủ xác định việc sử dụng, cho thuê tài sản công gắn với đất chưa phù hợp quy định.
Về thực hiện nghĩa vụ thuế, VATM và ATTECH đã hạch toán một số hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ của người nộp thuế được cơ quan thuế thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
Các đơn vị đã rà soát, loại trừ chi phí, điều chỉnh và nộp bổ sung thuế thu nhập doanh nghiệp. Tuy nhiên, đến thời điểm thanh tra, VATM chưa điều chỉnh giảm số thuế giá trị gia tăng đầu vào đã khấu trừ của năm 2024 là 109,47 triệu đồng; ATTECH chưa điều chỉnh giảm số thuế giá trị gia tăng đầu vào đã khấu trừ từ năm 2023 đến tháng 11/2025 là 88,3 triệu đồng.
Tổng số thuế giá trị gia tăng đầu vào chưa điều chỉnh giảm là 197,77 triệu đồng. Thanh tra Chính phủ kiến nghị cơ quan thuế tiếp tục kiểm tra tính hợp pháp của từng hóa đơn và xác định nghĩa vụ thuế phải xử lý theo quy định.
Kết luận thanh tra cho biết, qua kiểm tra 14 dự án, thanh tra nhận thấy một số báo cáo nghiên cứu khả thi không có nội dung phân tích tài chính, phân tích rủi ro và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Một số báo cáo kinh tế - kỹ thuật không phân tích hiệu quả đầu tư, vi phạm Luật Xây dựng.
Dự án Trung tâm kiểm soát không lưu TPHCM (ATCC/HCM) phải điều chỉnh 3 lần. Dự án cơ sở làm việc Công ty Quản lý bay miền Trung phải điều chỉnh, bổ sung 8 lần. Một số nội dung điều chỉnh chủ yếu là kéo dài tiến độ để phù hợp với tình hình thực tế nhưng hồ sơ chưa chứng minh thuộc trường hợp được điều chỉnh dự án.
Theo kết luận thanh tra, VATM chưa đầu tư cơ sở dự phòng tại chỗ cho Trung tâm Kiểm soát không lưu (ACC) Hà Nội, trong khi yêu cầu này đã được đặt ra tại Quyết định 236/QĐ-TTg. Tiến độ được xác định chậm khoảng 5 năm. Tại Dự án Trung tâm Kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh (ATCC/HCM), VATM phê duyệt dự án tháng 6/2021 trên cơ sở Giấy phép quy hoạch đã hết hiệu lực từ ngày 27/12/2019.
Ranh giới diện tích dự án cũng giảm 4.130 m² so với quy hoạch 1/500 được duyệt, nhưng chưa được thẩm định, điều chỉnh tương ứng. Dù vậy, dự án vẫn được xác định là phù hợp quy hoạch trong quá trình thẩm định.
Việc xác định tổng mức đầu tư và dự toán chi phí thiết bị cũng được chỉ ra một số tồn tại. Một số hạng mục xây lắp, thiết bị được xác định trên cơ sở báo giá, không được xác định đầy đủ trên cơ sở khối lượng công việc, đơn giá; một số thiết bị không có đủ báo giá để so sánh, lựa chọn.
Báo giá hệ thống VCCS đã hết hiệu lực từ ngày 15/3/2021 nhưng vẫn được sử dụng để xác định tổng mức đầu tư. Giá báo là 2,89 triệu EUR, trong khi giá trúng thầu là 1,59 triệu EUR, giảm khoảng 44%.
Hệ thống ATM được xác định theo báo giá khoảng 24 triệu USD, tương đương 607,2 tỷ đồng, trong khi giá trúng thầu là 401,66 triệu đồng, giảm khoảng 33%.
Trong quá trình thực hiện, Dự án ATCC/HCM phải điều chỉnh một số hạng mục do khảo sát, dự báo chưa đầy đủ nhu cầu kỹ thuật và mức độ gia tăng mật độ bay. VATM đã 3 lần điều chỉnh, bổ sung quy mô dự án nhưng đến ngày 31/12/2025 chưa điều chỉnh tổng mức đầu tư cho phù hợp với quy mô điều chỉnh, bổ sung.
Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng và VATM rà soát, khắc phục các tồn tại, hạn chế, vi phạm được nêu trong Kết luận thanh tra.
Về xử lý kinh tế, VATM, các đơn vị trực thuộc VATM và ATTECH thực hiện thu hồi, nộp ngân sách Nhà nước hơn 4 tỷ đồng.
Đối với trách nhiệm, Bộ Xây dựng, VATM, các đơn vị trực thuộc và ATTECH phải làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua từng thời kỳ.
Trên cơ sở kết quả rà soát, nếu có đủ căn cứ, cơ sở theo quy định thì tổ chức xem xét trách nhiệm để xử lý nghiêm theo quy định pháp luật. Kết quả thực hiện Kết luận thanh tra được báo cáo Thanh tra Chính phủ để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
Anh Đào