Dù được đánh giá có dư địa phát triển lớn, thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam hiện chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng tín dụng và gần như chưa được khai thác đúng tiềm năng.
Quy mô “khiêm tốn” so với tiềm năng
Tại Tọa đàm chính sách về Chính sách về hoạt động cho thuê tài chính tại Việt Nam ngày 13/8, TS Phạm Xuân Hòe – Tổng Thư ký Hiệp hội Cho thuê tài chính Việt Nam – nhận định thị trường này đã xuất hiện từ năm 1992 nhưng vẫn chưa phát triển đúng kỳ vọng. Từng có 11 công ty hoạt động, hiện chỉ còn 9 (trong đó 1 đang tái cơ cấu).
Tọa đàm chính sách về Chính sách về hoạt động cho thuê tài chính tại Việt Nam.
Tổng dư nợ toàn ngành đạt khoảng 47.000 tỷ đồng, chỉ chiếm 0,28% tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế; số hợp đồng cho thuê khoảng 15.000 – tương đương 1,5% số doanh nghiệp, chưa kể 5,2 triệu hộ kinh doanh. Trong khi đó, tại Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đài Loan (Trung Quốc), 70–80% doanh nghiệp vừa và nhỏ sử dụng dịch vụ này.
Điểm mạnh của cho thuê tài chính là khả năng đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn cho cả tài sản hữu hình (máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải) và vô hình (phần mềm, bản quyền, hạ tầng công nghệ).
“Với tăng trưởng kinh tế 5–7%/năm, Việt Nam có nhu cầu rất lớn về đổi mới dây chuyền, thiết bị sản xuất, y tế, logistics… nhưng thị trường này vẫn chưa được quan tâm đúng mức”, ông Hòe nhấn mạnh.
4 xu hướng mở đường cho bứt phá
Ông Hoè, đã đề xuất 4 yếu tố tạo dư địa phát triển mạnh cho thuê tài chính: Nhu cầu vốn trung và dài hạn tăng theo tăng trưởng kinh tế; Nhu cầu máy móc, thiết bị trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt y tế tư nhân với khoảng 400 bệnh viện, 50.000 phòng khám; Xu hướng đầu tư vào thiết bị xanh, thiết bị số phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững; Sự phổ biến của hình thức thuê vận hành trả tiền theo thời gian sử dụng, đáp ứng nhu cầu linh hoạt của doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Tuy nhiên, 4 năm qua, tăng trưởng ngành chỉ đạt 14,7%/năm – tương đương mức tăng trưởng tín dụng chung. Dịch vụ đi kèm chưa phát triển, tỷ lệ nợ xấu dưới 3% nhưng chưa phản ánh đúng đặc thù rủi ro (thông lệ quốc tế ở mức 5–6%).
Ông JinChang Lai, Chuyên gia trưởng Tập đoàn Tài chính Quốc tế cho rằng điều kiện pháp lý hiện tại vẫn còn hạn chế. Yêu cầu vốn tối thiểu 24 triệu USD đối với công ty cho thuê tài chính tại Việt Nam bị đánh giá quá cao so với Indonesia (6 triệu USD). IFC đề xuất áp dụng lộ trình 5 năm để đạt chuẩn này, đồng thời cho phép phát hành trái phiếu đảm bảo bằng khoản phải thu cho thuê và phát triển thị trường tài sản động sản để giảm chi phí vốn.
Một điểm yếu khác là thiếu khung pháp lý rõ ràng về quyền sở hữu, xử lý tài sản khi phá sản. Nhiều nước có luật riêng hoặc quy định chi tiết trong Bộ luật Dân sự/Thương mại, trong khi Việt Nam chưa làm được điều này.
Thông tư 26/2023/TT-NHNN đã gỡ bỏ một số vướng mắc như bỏ hạn mức tín dụng cho công ty cho thuê tài chính, cho phép cho vay vốn lưu động, phê duyệt hợp đồng điện tử dưới 500 triệu đồng. Nhưng các hạn chế vẫn tồn tại: mức phê duyệt điện tử quá thấp, quy định báo cáo khách hàng liên quan ở ngưỡng 0,5% vốn tự có gây khó cho doanh nghiệp.
Ông Hòe kỳ vọng “bộ tứ” Nghị quyết 57, 59, 66, 68 sẽ tạo đột phá: mở rộng danh mục tài sản cho thuê, hoàn thiện pháp lý, thúc đẩy hợp tác quốc tế và cải cách tư duy chính sách.
Đồng thời, ông kiến nghị: Mở rộng danh mục tài sản cho thuê tàu biển, máy bay, tài sản số, phần mềm, giấy phép khai thác…; Tăng hạn mức phê duyệt hợp đồng điện tử lên 1 tỷ đồng.
Sửa Thông tư 79 để cho phép đăng ký xe theo địa chỉ bên thuê và kết nối dữ liệu quản lý vận tải; Trao quyền thu giữ tài sản và áp dụng ưu đãi thuế, phí tương tự ngân hàng.
“Với sự thay đổi trong tư duy quản lý và quyết tâm thực thi, cho thuê tài chính hoàn toàn có thể trở thành kênh vốn quan trọng cho doanh nghiệp vừa, nhỏ và hộ kinh doanh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững”, ông Hòe nhấn mạnh.
Mai Lan