Thị trường thực phẩm chức năng: ‘Vàng thau lẫn lộn’

Thị trường thực phẩm chức năng hay còn gọi là thực phẩm bảo vệ sức khoẻ đang phát triển rất sôi động. Tuy nhiên, thị trường này đang trở nên hỗn loạn khi nhiều sản phẩm được quảng cáo quá mức về công dụng, thậm chí mượn danh nghệ sỹ để quảng cáo hòng thu hút người mua.

Không chỉ vậy, trên thị trường còn xuất hiện không ít loại thực phẩm chức năng (TPCN) là hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng nhưng được “thổi phồng” về công dụng để bán với giá cắt cổ, khiến người tiêu dùng gánh chịu thiệt hại lớn về sức khỏe và kinh tế. Trong khi đó, các cơ quan chức năng vẫn gặp nhiều khó khăn trong công tác quản lý, ngăn chặn tình trạng này.

Bát nháo quảng cáo TPCN như thuốc, xử lý không xuể

Thống kê của Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam, cho thấy ngoài rất nhiều thực phẩm chức năng (TPCN) nhập ngoại thì cả nước hiện có khoảng 3.100 cơ sở sản xuất, kinh doanh TPCN, cung cấp ra thị trường trên 12.000 sản phẩm các loại. Các mặt hàng TPCN và thực phẩm bảo vệ sức khỏe trong nước sản xuất đang chiếm khoảng 70% trên thị trường.

Theo cơ quan này, hiện số người sử dụng TPCN ở nước ta để chăm sóc, bảo vệ sức khỏe chiếm khoảng 60% dân số trên 18 tuổi. Nhu cầu sử dụng các loại TPCN để bảo vệ, tăng cường sức khỏe không ngừng tăng cao, cùng với sự phát triển mạnh của công nghệ thông tin, mạng xã hội, nên các sản phẩm TPCN không chỉ được kinh doanh tại các nhà thuốc mà còn được rao bán, quảng cáo trên nhiều sàn thương mại điện tử, đặc biệt là trên các mạng xã hội Facebook, Zalo, TikTok, YouTube với vô vàn chủng loại khác nhau.

Nếu có nhu cầu tìm hiểu để mua, chỉ cần click chuột tìm kiếm trên Google hay trên Facebook với cụm từ “sản phẩm tiểu đường” hay “sản phẩm bổ não, tăng cường trí nhớ người già” đã nhanh chóng cho ra hàng chục triệu kết quả. Nhiều sản phẩm được quảng cáo như “thần dược”, khiến người tiêu dùng rơi vào “ma trận”, sẵn sàng chi nhiều tiền để mua.

Mới đây, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế ) cũng đã đưa ra cảnh báo đối với loạt thực phẩm bảo vệ sức khỏe như Zamasstu-new, Xavakamit, Botalyzil, Castodi, Xmpow12, Lehutra-Curcumin… quảng cáo gây hiểu nhầm có tác dụng như thuốc chữa bệnh. Các sản phẩm này được quảng cáo có tác dụng bổ thận tráng dương, chữa yếu sinh lý, các bệnh lý về xương khớp, viêm gan…Tại nhiều địa phương như Đà Nẵng, Lâm Đồng, Kiên Giang, TPHCM, thời gian qua, lực lượng chức năng đã ra nhiều quyết định xử phạt các cá nhân, doanh nghiệp quảng cáo TPCN “nổ” công dụng.

Thậm chí, nhiều đối tượng còn kết nối với các cơ sở hành nghề y, dược tư nhân để tổ chức “chăm sóc sức khỏe cộng đồng” nhưng mục đích là giới thiệu, quảng bá và bán các loại TPCN trong khi chưa được sự cho phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Để thực chứng, phóng viên Thương Trường đã tìm kiếm cụm từ “sản phẩm tiểu đường” trên google, chỉ trong vòng 0,40 giây đã có kết quả lên tới gần 92 triệu kết quả liên quan đến sản phẩm này. Trong khi đó, trên mạng xã hội facebook cũng xuất hiện hàng trăm nghìn trang cá nhân (fanpage) giới thiệu về các sản phẩm TPCN, đi kèm với đó là những ngôn từ mập mờ công dụng như thuốc.

Đơn cử, tại fanpagefacebook có tên “Trung tâm Điều trị Tiểu đường” sử dụng những từ ngữ quảng cáo không hơn gì thuốc chữa bệnh như: “Bao năm chạy chữa khắp nơi – bỏ ra 1 phút cả đời khỏi lo”, đồng thời khẳng định rằng: “Khỏi là khỏi hẳn, không có chuyện đỡ đỡ” và “ổn định đường huyết về 5 – 6 chấm, ngăn ngừa các biến chứng mỡ máu, huyết áp, tim mạch; không còn phải phụ thuộc tây y hay insulin, hết tê bì chân tay, mờ mắt, mỏi mắt… trong khi bản thân viên uống An Tâm Đường này chỉ là TPBVSK.

Xin lưu ý rằng, về bản chất, thực phẩm chức năng là một loại sản phẩm tốt cho sức khoẻ nếu như con người biết sử dụng đúng cách, hợp lý.  Và không được xem thực phẩm chức năng là thuốc để điều trị bệnh, mà các sản phẩm này chỉ cung cấp, bổ sung thêm vitamin, khoáng chất… Việc lạm dụng thực phẩm chức năng có thể gây các phản ứng dị ứng, làm rối loạn quá trình đồng hóa trao đổi chất do cơ thể nhận dư thừa chất bổ, chất dinh dưỡng.

Trong khi đó tại trang web https://www.ttvidananodalieu.shop/, cũng sử dụng hình ảnh nghệ sỹ nổi tiếng như nghệ sỹ Kim Tự Long, bản thân nghệ sỹ này cũng sẵn sàng giới thiệu viên uống Vidanano này như một loại thuốc chữa các bệnh lý về da, trong khi, viên uống này cũng chỉ là TPBVSK…

Nhiều người tiêu dùng cũng đã chi rất nhiều tiền nhưng bệnh tình không thuyên giảm, khiến cho câu chuyện “tiền mất, tật mang” vẫn cứ ám ảnh với nhiều người. Trường hợp chị Nguyễn Ngọc Thảo (Hoàng Mai, Hà Nội) là một ví dụ, theo chị Thảo, mình không hề đắn đo khi bỏ ra hơn 6 triệu đồng để mua mấy hộp “Bổ não hoạt huyết” với mong muốn cải thiện sức khỏe, trí nhớ cho người mẹ đã ngoài 80 tuổi, nhưng hiệu quả thực tế lại không được như mong muốn.

“Qua giới thiệu của người bán hàng thì đây là loại thuốc rất hiệu quả cho người già bị tai biến, chỉ cần sử dụng đều đặn trong nửa tháng là người bệnh tiến triển rất tốt, nhưng đã uống hết 4 hộp sau hơn 2 tháng mà sức khoẻ và trí nhớ của bà không hề cải thiện gì, thậm chí bà còn yếu hơn”, chị Thảo bức xúc.

Thực trạng trên vẫn đang diễn ra trên thị trường, mặc dù cơ quan chức năng như Cục An toàn thực phẩm đã xử phạt nhiều cá nhân, doanh nghiệp quảng cáo ‘thổi phồng’ công dụng thực phẩm chức năng. Nhưng nhiều vụ việc tương tự liên quan đến vi phạm quy định của pháp luật về quảng cáo thực phẩm chức năng vẫn xảy ra, xử lý không xuể. Điều này cũng đang đặt ra nhiều thách thức cho các cơ quan quản lý.

Khó xử lý, vì đâu?

Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế ), ông Nguyễn Thanh Phong từng thông tin với báo chí, rằng hiện nay, sự đa dạng của các hình thức kinh doanh như kinh doanh online, đa cấp, quảng cáo xuyên biên giới... khiến cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn trong công tác quản lý. Trong khi đó, không ít tổ chức, cá nhân kinh doanh TPCN vì lợi nhuận mà quảng cáo sai sự thật, quảng cáo TPCN như thuốc chữa bệnh.

Thậm chí có nhiều trường hợp, cơ quan chức năng phát hiện những website, tên miền quảng cáo sản phẩm TPCN bị thổi phồng công dụng nhưng khi làm việc với doanh nghiệp, họ lại chối không liên quan đến các quảng cáo về sản phẩm đó.

Mặc dù thời gian qua chúng ta đã xử lý rất nhiều đơn vị sản xuất, kinh doanh TPCN, TPBVSK có nội dung quảng cáo sai sự thật về công dụng của sản phẩm, nhưng tình trạng này vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Đáng lo ngại là việc mạo danh bác sĩ, chuyên gia y tế gọi điện tư vấn qua điện thoại cho người bệnh để bán các mặt hàng TPCN có chất lượng không đảm bảo đang gia tăng và ngày càng tinh vi.

Trước thực trạng nhiều người nổi tiếng quảng cáo TPCN trong khi chưa được thẩm định rõ về hiệu quả, tác dụng, nhiều chuyên gia cho rằng, điều này liên quan đến Luật Quảng cáo. Người nổi tiếng hay bất cứ ai khi thực hiện quảng cáo TPCN hoặc bất kỳ sản phẩm nào, nếu là một người tôn trọng pháp luật và tôn trọng bản thân thì đều cần tìm hiểu kỹ về sản phẩm đó, tránh việc nói quá tác dụng, gây những nhầm lẫn, hiểu sai của người tiêu dùng.

Có lẽ, điều cần nhất chính vẫn là từ chính lương tâm của những người nổi tiếng tham gia quảng cáo. Song chúng ta cũng cần có các chế tài xử lý nghiêm hơn. Bên cạnh đó, người tiêu dùng khi xem quảng cáo sản phẩm đã mong chờ TPCN có tác dụng mới bỏ tiền ra mua, thế nhưng kết quả lại không được như vậy, có thể coi là lừa đảo.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mà bất cứ ai cũng có thể đưa mặt hàng thực phẩm chức năng lên các trang mạng xã hội hoặc tạo website để mua bán. Việc buôn bán, kinh doanh trên mạng xã hội, các không gian mạng xuyên biên giới quá dễ dàng cũng là điều khiến cho người tiêu dùng gặp quá nhiều rủi ro và đặt ra nhiều thách thức hơn cho công tác quản lý của cơ quan chức năng.

Vẫn biết rằng, lực lượng chức năng thì có hạn, trong khi trên không gian mạng thì có vô vàn cơ sở là tổ chức, cá nhân, nhất là những đối tượng buôn bán không thể hiện rõ địa chỉ cơ sở, kho hàng, không đăng ký hoạt động kinh doanh…  

Giới chuyên môn cũng đã có nhiều đề xuất các giải pháp để nhằm hạn chế vấn đề này như tăng chế tài xử phạt, tăng cường thanh tra, kiểm tra... nhưng chúng ta làm chỉ như “muối bỏ bể”. Theo Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, bà Phạm Khánh Phong Lan, cho rằng đối với công tác thanh tra, cơ quan chức năng cần đẩy mạnh thanh tra đột xuất và thanh tra theo thông tin. Thanh tra như vậy mới có sức răn đe.

“Các doanh nghiệp kinh doanh, sản xuất thực phẩm chức năng phải luôn ‘treo lơ lửng’ trên đầu về việc thanh tra có thể đến bất cứ lúc nào. Như vậy, doanh nghiệp mới sợ và không làm bậy. Nếu biết trước đoàn thanh tra sẽ đến theo kế hoạch, một số doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh sẽ có tâm lý buông thả chất lượng sản phẩm”, bà Lan nhấn mạnh.

Ngoài ra, bà Lan cũng cho rằng các cơ quan chức năng cũng như khẩn trương bổ sung những quy định pháp luật riêng để xử lý nghiêm các vi phạm liên quan thực phẩm chức năng mới có thể bảo vệ người tiêu dùng. Thực phẩm chức năng cũng phải kiểm soát chặt chẽ về giá cả, quảng cáo, chỉ định… để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng; tuyệt đối không được dễ dãi và thỏa hiệp với doanh nghiệp trước vấn đề liên quan đến an toàn sức khỏe của người dân.

Thái Đạt