Thu ngân sách nhà nước 10 tháng năm 2026 tăng 11% so với cùng kỳ, trong khi chi ngân sách tăng 14,8%. Giải ngân đầu tư công tiếp tục cải thiện, song tiến độ thu, chi vẫn có sự chênh lệch đáng chú ý.
Thu ngân sách tăng 11%, nhiều khoản thu vượt dự toán
Theo báo cáo tình hình thực hiện ngân sách nhà nước tháng 10 và 10 tháng đầu năm 2026 do Bộ Tài chính cung cấp, tổng thu ngân sách nhà nước trong tháng 10 ước đạt 251.500 tỷ đồng. Lũy kế 10 tháng, tổng thu ước đạt 2,4389 triệu tỷ đồng, tương đương 96,4% dự toán cả năm và tăng 11% so với cùng kỳ năm 2025.
Kết quả này cho thấy nguồn thu ngân sách tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, trong đó thu nội địa đóng vai trò chủ đạo. Cụ thể, thu nội địa ước đạt 2,1028 triệu tỷ đồng, bằng 95,6% dự toán và tăng 11,4% so với cùng kỳ năm trước.
Đáng chú ý, thu từ ba khu vực kinh tế ước đạt 1,0529 triệu tỷ đồng, bằng 103,3% dự toán và tăng 26,1% so với cùng kỳ. Khoản thu này chiếm khoảng 47,9% dự toán thu nội địa, phản ánh vai trò quan trọng của hoạt động sản xuất, kinh doanh trong việc tạo nguồn thu cho ngân sách.
Bên cạnh thu nội địa, thu từ dầu thô và hoạt động xuất nhập khẩu cũng đóng góp đáng kể. Thu từ dầu thô ước đạt 56.300 tỷ đồng, bằng 131% dự toán và tăng 38,3% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này gắn với giá dầu thô thanh toán bình quân 10 tháng đạt khoảng 98,86 USD/thùng, cao hơn 28,86 USD/thùng so với mức giá xây dựng dự toán; sản lượng dầu thô đạt 7,3 triệu tấn, bằng 91,4% dự toán và tăng 10,1%.
Ảnh minh họa
Trong khi đó, thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu ước đạt 275.800 tỷ đồng, bằng 99,2% dự toán, tăng 3,6% so với cùng kỳ. Tổng số thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt khoảng 447.400 tỷ đồng, tăng 17,3%; tuy nhiên, số hoàn thuế giá trị gia tăng theo chế độ lên tới 171.600 tỷ đồng, tăng 48,8%, khiến khoản thu cân đối có mức tăng thấp hơn đáng kể so với tổng thu.
Một điểm đáng chú ý là kết quả thu ngân sách đạt tiến độ cao trong bối cảnh Chính phủ tiếp tục triển khai nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Theo báo cáo, tổng số tiền thuế, phí và tiền thuê đất được miễn, giảm, gia hạn trong 10 tháng ước khoảng 366.600 tỷ đồng. Trong đó, số tiền miễn, giảm khoảng 225.100 tỷ đồng và gia hạn khoảng 141.500 tỷ đồng.
Điều này cho thấy chính sách tài khóa đang phải thực hiện đồng thời hai mục tiêu: duy trì nguồn thu ngân sách và hỗ trợ khu vực sản xuất, kinh doanh phục hồi, mở rộng hoạt động. Việc thu nội địa tăng 11,4%, đặc biệt thu từ ba khu vực kinh tế tăng 26,1%, là tín hiệu tích cực về khả năng tạo nguồn thu từ hoạt động kinh tế.
Theo cơ cấu thu, thu nội địa chiếm khoảng 86,2% tổng thu ngân sách. Vì vậy, khả năng duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp sẽ tiếp tục ảnh hưởng đáng kể đến kết quả thu ngân sách trong thời gian tới.
Chi ngân sách tăng 14,8%, đầu tư công tiếp tục được thúc đẩy
Ở chiều ngược lại, tổng chi ngân sách nhà nước trong tháng 10 ước đạt 235.000 tỷ đồng. Lũy kế 10 tháng, tổng chi đạt khoảng 2,1087 triệu tỷ đồng, tương đương 66,8% dự toán và tăng 14,8% so với cùng kỳ năm trước.
Đáng chú ý, tốc độ tăng chi ngân sách cao hơn tốc độ tăng thu. Điều này cho thấy yêu cầu mở rộng nguồn lực tài chính để đáp ứng các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh, quản lý nhà nước và các nghĩa vụ chi trả của ngân sách.
Trong cơ cấu chi, chi đầu tư phát triển ước đạt 735.000 tỷ đồng, bằng 65,6% dự toán Quốc hội quyết định. Riêng giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 708.600 tỷ đồng, bằng 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm trước, số giải ngân tăng khoảng 217.500 tỷ đồng về giá trị tuyệt đối và tăng khoảng 19,7% về tỷ lệ.
Những con số này cho thấy đầu tư công tiếp tục là một trong những trọng tâm điều hành tài khóa. Việc đẩy nhanh giải ngân không chỉ giúp đưa nguồn vốn ngân sách vào các công trình, dự án mà còn có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa tới các ngành xây dựng, vật liệu, vận tải, dịch vụ và hoạt động sản xuất kinh doanh.
Đặt trong bối cảnh chung, báo cáo kinh tế - xã hội tháng 10 và 10 tháng năm 2026 của Cục Thống kê cho biết vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước ước đạt 783.900 tỷ đồng, bằng 69% kế hoạch năm và tăng 19,8% so với cùng kỳ. Riêng tháng 10, vốn đầu tư thực hiện đạt 121.600 tỷ đồng, tăng 23,7%.
Trong khi đó, chi thường xuyên ước đạt 70,8% dự toán; chi trả nợ lãi đạt 74,5% dự toán. Đây là những khoản chi có tính chất ổn định, gắn với hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước và các nghĩa vụ tài chính đã được xác định.
Báo cáo cũng cho biết ngân sách đã bảo đảm chi trả kịp thời tiền lương và các khoản có tính chất tiền lương cho các đối tượng thụ hưởng, đồng thời đáp ứng nhu cầu chi cho an sinh xã hội. Ngân sách trung ương đã sử dụng 26.800 tỷ đồng từ nguồn dự phòng năm 2026 để khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh và thực hiện các nhiệm vụ quan trọng, đột xuất, cấp bách.
Ngoài ra, Nhà nước đã xuất cấp 18.400 tấn gạo dự trữ quốc gia cùng vật tư, thiết bị với tổng giá trị khoảng 37,8 tỷ đồng phục vụ phòng chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn và hỗ trợ người dân trong thời điểm giáp hạt.
Việc tăng chi ngân sách trong bối cảnh thu tiếp tục tăng cho thấy dư địa điều hành tài khóa đang được sử dụng để hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm các nhiệm vụ phát triển. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát tiến độ, chất lượng giải ngân, tránh tình trạng vốn được phân bổ nhưng chậm chuyển hóa thành công trình, hạ tầng và năng lực sản xuất thực tế.
Đặc biệt, với chi đầu tư phát triển mới đạt 65,6% dự toán sau 10 tháng, áp lực hoàn thành kế hoạch trong hai tháng cuối năm vẫn tương đối lớn. Khả năng tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và tổ chức thực hiện dự án sẽ có ý nghĩa quyết định đối với tiến độ giải ngân.
Về cân đối ngân sách và huy động vốn, báo cáo cho biết cân đối ngân sách trung ương và ngân sách địa phương các cấp cơ bản được bảo đảm. Bộ Tài chính đã chủ động điều hành công tác huy động vốn, phát hành trái phiếu Chính phủ và sử dụng hiệu quả ngân quỹ nhà nước để đáp ứng kịp thời nhu cầu bù đắp bội chi và trả nợ gốc của ngân sách trung ương.
Tính đến hết tháng 10/2026, tổng khối lượng trái phiếu Chính phủ phát hành đạt 368.400 tỷ đồng. Kỳ hạn phát hành bình quân đạt 8,57 năm, lãi suất phát hành bình quân ở mức 4,23%/năm. Việc duy trì hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ với kỳ hạn bình quân tương đối dài góp phần đáp ứng nhu cầu vốn của ngân sách, đồng thời hỗ trợ phát triển thị trường trái phiếu trong nước.
Nhìn tổng thể, bức tranh ngân sách 10 tháng đầu năm 2026 cho thấy nguồn thu duy trì đà tăng trưởng tích cực, trong khi chi ngân sách được mở rộng để đáp ứng nhu cầu đầu tư và các nhiệm vụ kinh tế - xã hội. Khoảng cách giữa tiến độ thu và chi cũng cho thấy ngân sách vẫn đang có khả năng chủ động trong điều hành dòng tiền.
Trong hai tháng cuối năm, trọng tâm điều hành sẽ là tiếp tục khai thác nguồn thu bền vững từ hoạt động sản xuất, kinh doanh; bảo đảm thực hiện các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, người dân; đồng thời đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và kiểm soát chặt chẽ các khoản chi.
Phượng Hòa