Thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường toàn cầu cho doanh nghiệp. Tuy vậy, song song với tiềm năng là những thách thức về chính sách, thuế và hạ tầng mà các doanh nghiệp cần chuẩn bị để thích ứng.
Cửa ngõ toàn cầu mở rộng
Trong bức tranh kinh tế số Đông Nam Á, báo cáo e-Conomy SEA 2024 ghi nhận TMĐT tiếp tục là động lực then chốt, cùng với xu hướng mua sắm qua video. Đây là nền tảng thuận lợi để doanh nghiệp Việt tiếp cận hàng trăm triệu khách hàng trong khu vực và trên thế giới.
Ngay tại thị trường nội địa, TMĐT Việt Nam đã trở thành một trong những ngành có tốc độ tăng trưởng mạnh nhất. Thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt 25 tỷ USD vào năm 2024, tăng 20% so với năm 2023, chiếm 9% tổng doanh thu bán lẻ và dịch vụ cả nước, sự tăng trưởng hai chữ số này phản ánh rõ sức bật của thị trường.
Không chỉ dừng ở tiêu dùng trong nước, hàng Việt đã bắt đầu xuất hiện đều đặn trên các kệ hàng trực tuyến toàn cầu. Theo Access Partnership, kim ngạch xuất khẩu B2C của doanh nghiệp Việt đạt gần 3,5 tỷ USD năm 2023.
Ông Võ Thanh Tòng, Quản lý Tài khoản Cấp cao, Amazon Global Selling Việt Nam cho biết: “Kể từ năm 2019, Amazon Global Selling đã đồng hành cùng hàng nghìn doanh nghiệp Việt, giúp số lượng sản phẩm bán ra tăng 300% và số thương hiệu đăng ký quốc tế tăng hơn 35 lần. Xu hướng doanh nghiệp chuyển từ mô hình OEM sang D2C, tận dụng logistics và công cụ số trên các nền tảng đang được chú trọng để đưa hàng Việt ‘cất cánh’ toàn cầu".
Các ngành hàng được ưa chuộng nhất bao gồm chăm sóc cá nhân, đồ gia dụng, bếp núc và thời trang. Đây là những lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh cả về giá và nguồn cung.
Thương mại điện tử xuyên biên giới tăng trưởng mạnh mẽ (Ảnh TL).
Sóng ngầm chính sách
Sự bùng nổ TMĐT xuyên biên giới đang đi kèm những thay đổi lớn về chính sách. Mỹ vừa thông báo chấm dứt ưu đãi “de minimis” từ cuối tháng 8/2025. Trước đây, các đơn hàng giá trị dưới 800 USD được miễn thuế và thủ tục nhập khẩu, nhưng nay sẽ phải khai báo và chịu thuế như các lô hàng thông thường. Điều này khiến chi phí và thời gian giao hàng vào Mỹ dự kiến tăng mạnh, tác động trực tiếp đến những doanh nghiệp Việt vốn dựa nhiều vào các đơn nhỏ lẻ gửi trực tiếp.
Tại châu Âu, gói cải cách thuế TMĐT áp dụng từ 2021 đã xóa bỏ ngưỡng miễn VAT cho bưu kiện giá trị thấp. Tất cả đơn hàng B2C đều phải chịu VAT từ đồng euro đầu tiên. Doanh nghiệp muốn bán sang EU bắt buộc phải đăng ký hệ thống IOSS để nộp VAT tại nguồn, nếu không sẽ gặp rắc rối về thủ tục hải quan và giao hàng chậm trễ.
Ở chiều ngược lại, chính sách trong nước cũng đang thay đổi. Quyết định 01/2025/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 18/2/2025 bãi bỏ quy định miễn thuế cho hàng nhập khẩu qua chuyển phát nhanh dưới một triệu đồng. Biện pháp này giúp chống thất thu thuế và bảo đảm cạnh tranh công bằng, nhưng đồng thời làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu và hàng mẫu cho doanh nghiệp.
Bên cạnh thuế, vấn đề dữ liệu cá nhân cũng được siết chặt. Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân, được Quốc hội thông qua ngày 26/6/2025, sẽ chính thức có hiệu lực từ đầu năm 2026. Luật quy định rõ điều kiện thu thập, xử lý và đặc biệt là việc chuyển dữ liệu cá nhân ra nước ngoài. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp TMĐT phải chuẩn bị đánh giá tác động, xin ý kiến đồng ý minh bạch từ khách hàng và có biện pháp bảo mật dữ liệu khi bán xuyên biên giới.
Hành trang để bứt phá
Trong bối cảnh “luật chơi” thay đổi nhanh chóng, doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị kỹ lưỡng hơn nếu muốn bứt phá trên thị trường toàn cầu. Trước hết là chuẩn hóa hạch toán thuế và giấy tờ xuất nhập khẩu, cập nhật mã HS, chứng từ xuất xứ và cơ chế khai nộp VAT phù hợp với từng thị trường.
Song song, doanh nghiệp nên cân nhắc mô hình logistics linh hoạt hơn. Việc gửi trực tiếp từ Việt Nam vào Mỹ hay EU có thể trở nên tốn kém sau các thay đổi về “de minimis”. Lựa chọn khả thi là kho hàng trung gian, dịch vụ Fulfillment by Amazon (FBA) hay đối tác logistics 3PL, giúp tối ưu chi phí và rút ngắn thời gian giao hàng.
Vấn đề tuân thủ dữ liệu và thanh toán cũng không thể xem nhẹ. Doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống lưu trữ dữ liệu an toàn, cơ chế xin và lưu giữ sự đồng ý của khách hàng, cũng như giải pháp thanh toán quốc tế giảm rủi ro gian lận và hoàn tiền.
Cuối cùng, để nâng cao giá trị, doanh nghiệp phải tập trung xây dựng thương hiệu và trải nghiệm khách hàng. Sản phẩm “Made in Vietnam” có thể chinh phục người tiêu dùng quốc tế không chỉ nhờ giá rẻ mà còn nhờ thiết kế, đóng gói, dịch vụ hậu mãi và quản trị uy tín trên nền tảng. Đây là cách tạo sự khác biệt và bền vững trong cạnh tranh.
TMĐT xuyên biên giới mở ra con đường mới để hàng Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu. Cơ hội này không nhỏ, thể hiện qua con số hàng tỷ USD doanh thu xuất khẩu chỉ trong vài năm gần đây. Nhưng đi cùng là thách thức không kém phần lớn: chi phí logistics tăng, chính sách thuế siết chặt, luật dữ liệu phức tạp.
Để vượt qua, doanh nghiệp Việt không thể chỉ dựa vào lợi thế giá rẻ hay nguồn hàng phong phú. Con đường bền vững phải dựa vào quản trị chuỗi cung ứng hiện đại, tuân thủ luật quốc tế, đồng thời nâng cao giá trị thương hiệu. Khi đó, TMĐT xuyên biên giới mới thực sự trở thành động lực để hàng Việt bứt phá.
Tiến Thanh