Tiềm ẩn nhiều nguy cơ với sản phẩm xử lý khí thải không đạt chuẩn

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn ngày càng gia tăng, nhiều chủ phương tiện đã tìm đến các sản phẩm xử lý khí thải được quảng cáo có khả năng “làm sạch” khí thải, giảm phát thải độc hại. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc sử dụng các sản phẩm không đạt chuẩn kỹ thuật đang tiềm ẩn nhiều rủi ro, không chỉ đối với phương tiện mà còn đi ngược lại mục tiêu bảo vệ môi trường.

Nhu cầu giảm phát thải tăng cao, người tiêu dùng dễ sập bẫy sản phẩm trôi nổi

Khí thải từ phương tiện giao thông từ lâu đã được xác định là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí tại Hà Nội, TP.HCM và nhiều đô thị lớn.

Các chất độc hại như CO, HC, NOx hay bụi mịn PM phát sinh từ hoạt động của xe cơ giới không chỉ làm suy giảm chất lượng không khí mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Chính vì vậy, tâm lý tìm kiếm các giải pháp “xử lý nhanh”, “giảm phát thải tức thì” đã khiến nhiều chủ xe lựa chọn sử dụng các sản phẩm xử lý khí thải được bày bán phổ biến trên thị trường.

Đáng lo ngại, theo phản ánh từ người tiêu dùng và ý kiến của các chuyên gia kỹ thuật, phần lớn các sản phẩm này được phân phối trôi nổi, không có chứng nhận kiểm định chất lượng, thiếu hồ sơ kỹ thuật và chưa từng được thử nghiệm trong điều kiện vận hành thực tế.

Nhiều sản phẩm chỉ dựa vào những lời quảng cáo chung chung, thổi phồng công dụng “làm sạch khí thải”, nhưng không kèm theo bất kỳ tài liệu chứng minh khoa học hay tiêu chuẩn phù hợp nào.

Sự thiếu minh bạch này khiến người tiêu dùng gần như mua sản phẩm trong tình trạng “mù thông tin”, trong khi mọi rủi ro phát sinh lại đổ dồn về phía người sử dụng.

Theo các chuyên gia cơ khí và kỹ thuật ô tô, việc sử dụng sản phẩm xử lý khí thải không đạt chuẩn có thể gây tác động trực tiếp đến những bộ phận quan trọng như bộ chuyển đổi xúc tác, hệ thống SCR đối với xe diesel, kim phun và đường dẫn khí thải.

Một số dung dịch kém chất lượng có nguy cơ gây đóng cặn, tắc nghẽn kim phun, làm suy giảm khả năng xử lý NOx, khiến phương tiện phát sinh lỗi kỹ thuật và buộc phải sửa chữa.

Nghiêm trọng hơn, nếu sản phẩm chứa tạp chất hoặc không tương thích với tiêu chuẩn của nhà sản xuất, cấu trúc xúc tác có thể bị phá hủy hoàn toàn. Khi đó, chi phí thay thế bộ chuyển đổi xúc tác thường cao gấp nhiều lần giá trị của sản phẩm xử lý khí thải ban đầu.

Trên thực tế, không ít trường hợp người tiêu dùng “tiết kiệm vài trăm nghìn đồng” khi mua sản phẩm trôi nổi, nhưng sau đó phải chi trả hàng chục triệu đồng để khắc phục hậu quả.

Không chỉ dừng lại ở thiệt hại kinh tế, khi hệ thống xử lý khí thải bị suy giảm hoặc tê liệt, lượng khí độc phát thải ra môi trường có thể tăng mạnh, đi ngược hoàn toàn với mục tiêu ban đầu của người sử dụng.

Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực cơ khí tại TP.HCM thẳng thắn nhận định, không ít sản phẩm trôi nổi “hầu như không mang lại bất kỳ hiệu quả xử lý nào”, song vẫn được tiêu thụ nhờ quảng cáo thổi phồng và tâm lý lo ngại ô nhiễm của người dân.

Siết chặt quy chuẩn khí thải: Sản phẩm không đạt chuẩn dần bị loại khỏi thị trường

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí trở thành vấn đề cấp bách, cơ quan quản lý đang từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm kiểm soát chặt chẽ khí thải phương tiện giao thông. Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy và ô tô tham gia giao thông tại Việt Nam.

Dự thảo đề xuất từ ngày 1/7/2026 sẽ không cho phép xe mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch lưu thông trong khu vực Vành đai 1 tại Hà Nội; từ ngày 1/1/2028 tiếp tục mở rộng phạm vi hạn chế sang Vành đai 2 và đồng thời hạn chế xe ô tô cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Từ năm 2030, lộ trình này sẽ được mở rộng đến khu vực Vành đai 3. Song song đó, hệ thống kiểm định khí thải và cơ sở dữ liệu phát thải phương tiện sẽ được xây dựng nhằm phục vụ công tác kiểm kê, giám sát và quản lý lâu dài.

Bên cạnh đó, quy định mới về lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải đối với ô tô cũng đã được ban hành. Theo đó, xe ô tô sản xuất trước năm 1999 áp dụng Mức 1 từ ngày 1/3/2026; xe sản xuất từ năm 1999 đến hết năm 2016 áp dụng Mức 2; xe sản xuất giai đoạn 2017–2021 áp dụng Mức 3. Riêng tại Hà Nội và TP.HCM, các xe sản xuất giai đoạn 2017–2021 sẽ phải áp dụng Mức 4 từ năm 2027. Xe sản xuất từ năm 2022 trở đi áp dụng Mức 4 ngay khi quy định có hiệu lực và nâng lên Mức 5 theo lộ trình, với thời điểm áp dụng sớm hơn tại hai đô thị lớn.

Trong bối cảnh các quy chuẩn khí thải ngày càng siết chặt, các sản phẩm xử lý khí thải không đáp ứng yêu cầu về chứng nhận chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và thông số kỹ thuật rõ ràng sẽ đứng trước nguy cơ bị loại khỏi thị trường. Việc tiếp tục sử dụng các sản phẩm trôi nổi không chỉ không giúp phương tiện vượt qua kiểm định khí thải mà còn có thể khiến người tiêu dùng đối mặt với nguy cơ bị xử phạt, hạn chế lưu thông hoặc phát sinh chi phí sửa chữa lớn.

Từ góc độ bảo vệ người tiêu dùng, các chuyên gia khuyến cáo chủ phương tiện cần tỉnh táo trước các lời quảng cáo “thần tốc”, “giảm phát thải tức thì”. Trong bối cảnh pháp lý ngày càng chặt chẽ, lựa chọn sản phẩm xử lý khí thải có chứng nhận, được kiểm định rõ ràng không chỉ là cách bảo vệ phương tiện mà còn là cách tự bảo vệ quyền lợi kinh tế và pháp lý của chính người sử dụng.

Thanh Phong