Đến cuối quý II/2026, tiền gửi thanh toán của cá nhân tại các ngân hàng còn khoảng 1,22 triệu tỷ đồng, giảm gần 130.000 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước, trong khi số lượng tài khoản tiếp tục lập kỷ lục. Diễn biến này diễn ra cùng lúc với xu hướng gia tăng lãi suất huy động và các chương trình ưu đãi tiền gửi.
1,22 triệu tỷ đồng nằm trong tài khoản thanh toán
Theo số liệu mới nhất của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), đến cuối quý II/2026, tiền gửi thanh toán của cá nhân tại các ngân hàng đạt khoảng 1,22 triệu tỷ đồng. So với mức gần 1,35 triệu tỷ đồng vào cuối quý II/2025, số dư này giảm khoảng 130.000 tỷ đồng, tương đương gần 10%.
Tiền gửi thanh toán được NHNN thống kê là các khoản tiền gửi không kỳ hạn còn hoạt động của cá nhân mở tại ngân hàng, chủ yếu phục vụ chuyển khoản, thanh toán qua thẻ và các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt khác. Đây là nguồn tiền có tính thanh khoản cao, phục vụ nhu cầu chi tiêu và giao dịch thường xuyên của khách hàng.
Theo quy định hiện hành, lãi suất tối đa đối với tiền gửi không kỳ hạn và tiền gửi có kỳ hạn dưới một tháng bằng VND là 0,5%/năm. Do đó, đây chủ yếu là khoản tiền được duy trì để phục vụ nhu cầu thanh toán thay vì mục tiêu sinh lời.
Đáng chú ý, số dư tiền gửi thanh toán giảm trong khi số lượng tài khoản vẫn tăng mạnh. Đến cuối tháng 6/2026, toàn hệ thống có gần 256,7 triệu tài khoản thanh toán cá nhân, tăng khoảng 7,3 triệu tài khoản so với đầu năm và gần 33 triệu tài khoản so với cùng kỳ năm trước.
Nếu lấy tổng số dư khoảng 1,22 triệu tỷ đồng chia cho tổng số tài khoản, số dư bình quân tương đương khoảng 4,75 triệu đồng/tài khoản. Tuy nhiên, con số này chỉ mang tính tham khảo do một cá nhân có thể sở hữu nhiều tài khoản tại các ngân hàng khác nhau và số dư thực tế giữa các tài khoản có sự chênh lệch lớn.
Diễn biến trên cho thấy tốc độ mở mới tài khoản vẫn tăng mạnh cùng quá trình phổ cập thanh toán không dùng tiền mặt, nhưng lượng tiền được duy trì trong các tài khoản thanh toán lại có xu hướng giảm.
Tiền gửi không kỳ hạn tại nhiều ngân hàng cùng giảm
Xu hướng giảm tiền gửi không kỳ hạn không chỉ xuất hiện ở tài khoản thanh toán của cá nhân mà còn được ghi nhận tại nhiều ngân hàng. Theo báo cáo tài chính của 28 ngân hàng, gồm 27 ngân hàng niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán và Agribank, tổng tiền gửi không kỳ hạn của khách hàng tại ngày 30/6/2026 đạt khoảng 2,98 triệu tỷ đồng, giảm gần 67.000 tỷ đồng, tương đương 2% so với cuối năm 2025.
Trong số 28 ngân hàng được thống kê, có 17 ngân hàng ghi nhận tiền gửi không kỳ hạn giảm trong nửa đầu năm, trong khi 11 ngân hàng tăng.
Vietcombank tiếp tục có quy mô tiền gửi không kỳ hạn lớn nhất với 559.194 tỷ đồng vào cuối tháng 6, tiếp theo là BIDV với 455.240 tỷ đồng và VietinBank với 429.532 tỷ đồng. MB và Agribank lần lượt đạt 324.045 tỷ đồng và 268.446 tỷ đồng.
Cả 5 ngân hàng có quy mô tiền gửi không kỳ hạn lớn nhất đều ghi nhận số dư giảm so với cuối năm 2025. Vietcombank giảm khoảng 4.764 tỷ đồng; BIDV giảm hơn 14.300 tỷ đồng; VietinBank giảm gần 16.000 tỷ đồng; MB giảm hơn 15.300 tỷ đồng và Agribank giảm khoảng 15.700 tỷ đồng.
Tiền gửi không kỳ hạn, thường được gọi là CASA, là nguồn vốn có chi phí thấp đối với ngân hàng. Vì vậy, sự sụt giảm của dòng tiền này có thể làm thu hẹp lợi thế về chi phí vốn của các ngân hàng, đồng thời khiến cạnh tranh huy động tiền gửi có kỳ hạn trở nên rõ nét hơn.
Tuy nhiên, số dư tiền gửi thanh toán giảm không đồng nghĩa toàn bộ lượng tiền này đã rời khỏi hệ thống ngân hàng. Một phần dòng tiền có thể được chuyển sang tiền gửi có kỳ hạn, chứng chỉ tiền gửi hoặc được sử dụng cho các nhu cầu tiêu dùng, đầu tư khác.
Trong khi đó, tổng tiền gửi của dân cư vẫn duy trì xu hướng tăng. Theo số liệu NHNN, đến cuối quý II/2026, tiền gửi của người dân tại các ngân hàng đạt hơn 11 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 7% so với đầu năm. Điều này cho thấy diễn biến giảm của tiền gửi thanh toán không phản ánh sự rút tiền khỏi hệ thống ngân hàng trên diện rộng.
Lãi suất huy động và cuộc đua giữ nguồn vốn
Sự dịch chuyển trong cơ cấu tiền gửi diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh huy động vốn giữa các ngân hàng ngày càng rõ nét. Khảo sát trong tháng 9 cho thấy lãi suất niêm yết tại phần lớn ngân hàng chưa thay đổi mạnh, song một số ngân hàng đã đưa ra mức lãi suất cao hơn tại các kỳ hạn trung và dài hạn hoặc triển khai chương trình cộng thêm lãi suất cho từng nhóm khách hàng.
Tại nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước, mức lãi suất cao nhất phổ biến khoảng 6%/năm ở các kỳ hạn dài. Trong khi đó, tại một số ngân hàng thương mại cổ phần, lãi suất niêm yết có thể đạt khoảng 6,9-7,6%/năm tùy kỳ hạn, hình thức gửi và quy mô khoản tiền.
Bên cạnh biểu lãi suất công khai, thị trường cũng xuất hiện những mức lãi suất cao hơn thông qua các chương trình riêng. Khảo sát đến ngày 21/9 ghi nhận NCB chào mức 9,35%/năm đối với tiền gửi trực tuyến; GPBank khoảng 9,1-9,3%/năm với khoản tiền từ 100 triệu đồng; Vikki Bank khoảng 9,2%/năm từ 200 triệu đồng và SHB khoảng 9,1%/năm với khoản tiền từ 300 triệu đồng.
Một số ngân hàng khác như MBV, VPBank, OCB, BaoVietBank và Sacombank cũng xuất hiện mức chào quanh 9%/năm tùy điều kiện. Tuy nhiên, các mức lãi suất trên 9%/năm thường đi kèm điều kiện về số tiền gửi, kỳ hạn, hình thức gửi hoặc đối tượng khách hàng, không phải mức áp dụng đại trà.
Ngoài việc điều chỉnh lãi suất, các ngân hàng cũng tăng sử dụng chương trình cộng lãi suất và ưu đãi theo từng nhóm khách hàng.
Chẳng hạn, từ ngày 13/9, VPBank triển khai chương trình dành cho khách hàng chưa từng gửi tiết kiệm tại ngân hàng kể từ đầu năm 2025. Khách hàng mở khoản tiết kiệm trực tuyến đầu tiên trên VPBank NEO được cộng thêm tối đa 2,8 điểm %/năm, áp dụng với khoản gửi từ 500.000 đồng và kỳ hạn từ 6 đến 12 tháng.
VPBank cũng triển khai chương trình Prime Day với mức cộng thêm tới 1,6 điểm %/năm cho một số hội viên khi mở mới tiền gửi trực tuyến trong những ngày quy định.
Việc cạnh tranh huy động diễn ra trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng tín dụng cao hơn huy động vốn, tạo thêm áp lực đối với nguồn vốn của các ngân hàng. Khi chi phí vốn tăng, các ngân hàng phải cân đối giữa việc duy trì nguồn tiền gửi ổn định và kiểm soát chi phí đầu vào.
Ở phía người gửi tiền, sự chênh lệch lớn giữa mức sinh lời của tài khoản thanh toán và tiền gửi có kỳ hạn tạo thêm động lực để cơ cấu lại dòng tiền nhàn rỗi. Tuy nhiên, từ số liệu hiện có chưa thể xác định bao nhiêu trong số 130.000 tỷ đồng giảm khỏi tài khoản thanh toán đã chuyển sang tiền gửi có kỳ hạn.
Trong bối cảnh số lượng tài khoản thanh toán tiếp tục tăng nhưng số dư tiền gửi không kỳ hạn giảm, diễn biến đáng chú ý trong thời gian tới sẽ là khả năng các ngân hàng duy trì nguồn vốn CASA và mức độ cạnh tranh đối với tiền gửi có kỳ hạn. Đây cũng là yếu tố có thể ảnh hưởng đến chi phí vốn và hoạt động kinh doanh của ngân hàng trong những tháng cuối năm.
Trung Anh