Giữa thời đại thanh toán không tiền mặt, những sạp hàng ở chợ truyền thống - vốn được xem là “thành trì cuối cùng” của tiền mặt - cũng đang dần chuyển mình. Từ e dè, nghi ngại, nhiều tiểu thương nay đã coi “mã QR” như vật bất ly thân trên sạp hàng của mình.
“Không còn cảnh lục ví tìm tiền lẻ”
7 giờ sáng tại chợ Phùng Khoang (phường Hà Đông), bà Nguyễn Thị Hương, 52 tuổi - tiểu thương bán thịt - thoăn thoắt cân thịt cho khách. Khách hàng rút điện thoại, quét mã QR dán ngay cạnh rổ rau, vài giây sau, điện thoại bà Hòa báo “đã nhận 15.000 đồng”.
“Trước đây, cứ đầu buổi phải đổi tiền lẻ, cuối buổi thì đếm mỏi tay, nhiều khi tiền dính mồ hôi, rách, bẩn.Từ khi dùng thanh toán qua QR, tôi thấy tiện vô cùng, vừa nhanh vừa không phải lo tiền bẩn hay thất lạc,” bà Hương chia sẻ, tay vẫn không ngừng xếp rau cho khách.
Không chỉ người bán, nhiều khách hàng cũng đã quen với cách thanh toán này. “Đi chợ giờ tôi chỉ mang điện thoại, không cần ví. Mấy cô bán hàng còn gửi mã QR vào Zalo, mua hàng xong quét luôn, vừa tiện vừa sạch sẽ,” chị Mai nói.
Người đi chợ hay tiểu thương dần chuyển sang sử dụng quét mã QR Code như một phương thức chi trả thông dụng.
Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, trong 7 tháng đầu năm 2025, giao dịch QR code tăng 66,73% về số lượng và 159,58% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ người trưởng thành sở hữu tài khoản ngân hàng đạt gần 87%, và ở nhiều tổ chức tín dụng, hơn 90% giao dịch đã được thực hiện qua kênh số.
Tại sự kiện Ngày Không Tiền mặt 2025, ông Nguyễn Hưng Nguyên – Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam (NAPAS) chia sẻ thông tin: Chỉ trong quý I/2025, người dân Việt Nam đã thực hiện khoảng 5,5 tỷ giao dịch không dùng tiền mặt, trong đó có đến 4,5 tỷ giao dịch diễn ra trên các kênh số, với tổng giá trị đạt 40 triệu tỷ đồng.
Nhiều ngân hàng thương mại và ví điện tử như VietQR, Momo, ZaloPay cũng triển khai các chương trình hỗ trợ tiểu thương tạo mã miễn phí, hướng dẫn cài đặt và tập huấn về an toàn thanh toán.
“Chuyển mình” để không bị bỏ lại
Câu chuyện của bà Hòa hay hàng trăm tiểu thương khác cho thấy: công nghệ số không còn là “đặc quyền” của siêu thị hay thương mại điện tử. Ngay cả những khu chợ lâu năm cũng đang thay đổi, dù chậm, nhưng bền bỉ.
“Khách bây giờ toàn hỏi ‘Cô có quét được không?’ Nếu không có mã QR, nhiều khi người ta ngại mua. Tôi thấy mình phải theo kịp thôi, chứ giữ mãi cách cũ thì khó buôn bán,” bà Yến - một tiểu thương khác cho biết.
Thực tế, mô hình “chợ thông minh” đã được một số địa phương triển khai. Tại Hà Nội, mô hình "Chợ thông minh 4.0 - không dùng tiền mặt" đã được UBND quận Cầu Giấy triển khai tại chợ Đồng Xa từ năm 2024.
Không chỉ các thành phố lớn, tại huyện Ba Vì, mô hình “Chợ 4.0 - Chợ thanh toán không dùng tiền mặt” cũng đã được triển khai. Gian hàng của các tiểu thương được bố trí, lắp đặt các bảng quét mã QR để thanh toán tiền qua ứng dụng của ngân hàng tại các quầy bán hàng trong và ngoài chợ.
Tại chợ Mơ, xã Cổ Đô, Hà Nội, có 46 gian hàng, trong đó đã được trang bị quét mã QR Code 46/46, 100% người dân đến mua sắm tại các quầy hàng đã thực hiện thanh toán bằng quét mã QR.
Chợ Mơ (xã Cổ Đô) triển khai mô hình “Chợ 4.0 - Chợ thanh toán không dùng tiền mặt”
Các chuyên gia cũng đánh giá, việc các ngân hàng miễn phí giao dịch trực tuyến chính là điều kiện thuận lợi, để thúc đẩy quá trình áp dụng các phương thức thanh toán không tiền mặt.
Tuy nhiên, việc số hóa tại một số chợ truyền thống vẫn đối mặt với không ít trở ngại. Hạ tầng mạng chưa đồng bộ, người bán lớn tuổi e ngại công nghệ, trong khi một bộ phận khách hàng ở vùng nông thôn vẫn chuộng tiền mặt.
Sự thay đổi của các tiểu thương - những người từng gắn bó cả đời với cân, dao và sổ nợ - cho thấy một chuyển biến văn hóa sâu sắc trong tiêu dùng Việt Nam. Mỗi lần quét mã không chỉ là một giao dịch, mà còn là một bước đi của nền kinh tế số tiến sâu hơn vào đời sống hàng ngày.
“Chợ truyền thống sẽ không mất đi,” bà Hương cười, “chỉ là giờ nó... hiện đại hơn một chút thôi.”
Mai Lan