Lợi nhuận lớn là nguyên nhân chính khiến hàng giả tràn lan trên thị trường. Các chuyên gia khẳng định: thay vì vin vào lý do chính sách thuế thay đổi, cần nhìn thẳng vào động cơ kinh doanh phi pháp và thói quen trốn tránh minh bạch của một bộ phận tiểu thương.
Hàng tấn bánh kẹo trẻ em chất đống tại bãi rác La Phù giữa đợt cao điểm chống hàng giả.
Tiểu thương than khó vì thuế, có đúng bản chất?
Thời gian qua, một số ý kiến trong dư luận cho rằng, các chính sách thuế hiện hành đặc biệt là thuế khoán đang đẩy tiểu thương vào thế khó. Nhiều người bán hàng cho rằng áp lực thuế khiến họ buộc phải giảm giá thành, tìm đến nguồn hàng không rõ xuất xứ, thậm chí hàng giả để cạnh tranh và tồn tại.
Tuy nhiên, thực tế thị trường và phân tích của giới chuyên môn lại cho thấy một bức tranh khác. Luật sư Vương Xuân Chung (Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Nghệ An), nhận định “Vấn đề không nằm ở thuế, mà ở khả năng tiếp cận chính sách”. Nhiều tiểu thương làm ăn nghiêm túc đang được hỗ trợ thuế thu nhập tăng thêm hoặc khoán hóa áp dụng nhiều ưu đãi, trong khi nhóm còn lại nếu không có hóa đơn đầu vào có thể gặp khó khăn.
Một bộ phận tiểu thương tại các chợ đầu mối vẫn hoạt động theo hình thức tự phát, không sử dụng hóa đơn để giảm giá thành sản phẩm. “80-90% hàng của tôi không có hóa đơn đầu vào. Tôi không lấy hóa đơn để hạ giá bán, chỉ khi khách yêu cầu mới làm để hợp thức hóa,” chị V.T.T - một tiểu thương tại khu chợ ở Hà Nội chia sẻ.
Nhiều người cho rằng, hóa đơn khiến giá sản phẩm đội lên, khiến họ khó cạnh tranh. Nhưng theo phân tích của các chuyên gia tài chính, chính việc không xuất hóa đơn, không minh bạch mới làm cho hoạt động kinh doanh dễ rơi vào thế yếu, không thể tiếp cận tín dụng, mở rộng thị trường, và luôn phải đối mặt với nỗi sợ bị kiểm tra xử phạt.
Lợi nhuận từ hàng giả mới là mồi nhử thật sự
Các cuộc điều tra của lực lượng quản lý thị trường cho thấy động cơ chính khiến hàng giả len lỏi trên thị trường không phải là vì thuế, mà là vì lợi nhuận khổng lồ mà nó mang lại.
Ông Nguyễn Thành Nam (Phó cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước) chia sẻ: Đối tượng làm hàng giả ngày càng tinh vi và có tổ chức. Một số thủ đoạn phổ biến được ghi nhận gồm: lợi dụng cơ chế tự công bố tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm; thành lập nhiều doanh nghiệp tại các địa điểm khác nhau để phân tán hoạt động; chọn vị trí sản xuất, kho chứa ở khu vực hẻo lánh nhằm tránh sự kiểm tra của lực lượng chức năng; móc nối với một số cá nhân trong cơ quan liên quan để hợp thức hóa thủ tục công bố sản phẩm, hợp pháp hóa hàng hóa vi phạm.
Như trong vụ việc nổi cộm của công ty Rance Pharma - Hacofood, nghi phạm đã sản xuất hàng loạt nhãn hiệu khác nhau từ cùng một công thức và quảng bá rầm rộ trên mạng xã hội với sự góp mặt của KOL, diễn viên để quảng cáo sai lệch sự thật nhằm đánh vào lòng tin người tiêu dùng. Trong khoảng 4 năm, các đối tượng này đã sản xuất 573 loại sữa bột với các nhãn hiệu khác nhau, mang lại doanh thu gần 500 tỉ đồng.
Hai nghi phạm cầm đầu vụ sản xuất bột sữa giả bị phát hiện vào giữa tháng 4/2025.
Giới chuyên gia cho rằng, việc một số người bán lựa chọn hàng giả không phải vì bị dồn vào đường cùng, mà vì nhìn thấy cơ hội lợi nhuận cao, rủi ro thấp, nhất là khi việc kiểm soát thị trường còn kẽ hở.
Đáng chú ý, một số cửa hàng đã đóng cửa không phải vì sức ép thuế mà vì không thể tiếp tục hoạt động khi bị yêu cầu hóa đơn chứng từ rõ ràng, trong khi nguồn hàng họ sử dụng lại không thể hợp pháp hóa. Chính sự né tránh minh bạch trong kinh doanh mới là nguyên nhân sâu xa khiến họ không thể tồn tại lâu dài.
Để đối phó với thực trạng này, pháp luật đã có những điều chỉnh mạnh tay. Nghị định 98/2020/NĐ-CP (sửa đổi năm 2025) tăng nặng mức phạt đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả và buộc doanh nghiệp phải xuất hóa đơn điện tử trong mọi giao dịch. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc minh bạch hóa thị trường và siết chặt kỷ cương thương mại.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ cũng ngày càng được đẩy mạnh. Các cửa hàng uy tín hiện nay đều sử dụng mã QR để truy xuất nguồn gốc, trong khi người tiêu dùng có thể dùng ứng dụng quét mã vạch, kiểm tra xuất xứ ngay tại điểm bán. Không thể tiếp tục đổ lỗi cho chính sách thuế, khi bản chất vấn đề nằm ở tư duy kinh doanh sai lệch, còn thiếu minh bạch.
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển và người tiêu dùng ngày càng tỉnh táo, chỉ những tiểu thương dám thay đổi, tuân thủ pháp luật, đầu tư vào chất lượng và rõ ràng về xuất xứ hàng hóa mới có thể trụ vững lâu dài trên thị trường.
Minh bạch trong giao dịch, sử dụng hóa đơn hợp lệ, truy xuất nguồn gốc sản phẩm bằng công nghệ số và nói không với hàng giả không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là yêu cầu đạo đức trong kinh doanh thời đại mới.
Linh Anh