Tín dụng tăng tốc mạnh trong những tháng cuối năm, đưa tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam lên mức được đánh giá là “rất cao” so với các nền kinh tế mới nổi. Tổ chức xếp hạng Fitch và nhiều chuyên gia liên tục phát đi cảnh báo rủi ro hệ thống, trong khi cuộc đua lãi suất huy động quay trở lại tạo áp lực lên nguồn vốn và an toàn tài chính.
Tín dụng tăng nóng và sức ép mới lên hệ thống ngân hàng
Từ đầu năm đến giữa tháng 11, tăng trưởng tín dụng ghi nhận sự bứt phá mạnh với tốc độ tăng trên 10% và còn tiếp tục tăng nhanh trong giai đoạn cuối năm khi nhu cầu vốn của doanh nghiệp và hộ kinh doanh bật lên mạnh mẽ. Trong họp báo thường kỳ quý 3, NHNN dự báo mức tăng tín dụng năm 2025 có thể đạt tới 19 - 20% để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Theo Bloomberg, Tổ chức Xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings cảnh báo tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh của các ngân hàng Việt Nam đang làm gia tăng rủi ro trong hệ thống, đặc biệt khi Chính phủ dự kiến bãi bỏ cơ chế cấp hạn mức tín dụng đã áp dụng nhiều năm.
(Nguồn: Bloomberg)
Ông Willie Tanoto, Giám đốc cấp cao của Fitch Ratings phụ trách định chế tài chính khu vực châu Á – Thái Bình Dương, cho biết việc bỏ room tín dụng có thể thúc đẩy tín dụng tăng mạnh hơn nữa trong bối cảnh mức đòn bẩy của nền kinh tế và hệ thống ngân hàng đã ở mức cao.
Tăng trưởng tín dụng nhanh đã góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới, với mức tăng GDP 8,2% trong quý III. Tuy nhiên, ông Tanoto lưu ý rằng tăng trưởng tín dụng nhiều năm qua luôn vượt tăng trưởng GDP, khiến “mật độ tín dụng” có thể lên tới 145% GDP vào cuối năm nay.
Theo ông Tanoto, đây là mức đòn bẩy 'bất thường' so với trình độ phát triển và mức thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam. Điều này làm gia tăng độ dễ tổn thương của hệ thống, dù rủi ro có thể chưa lộ diện trong ngắn hạn.
Nhiều chuyên gia trong nước cũng đánh giá áp lực lên hệ thống ngân hàng đang lớn hơn khi vòng quay tiền trong nền kinh tế giảm, tốc độ thu tiền của doanh nghiệp chậm, khiến dòng tiền trả nợ có thể bị kéo dài. Trong bối cảnh đó, việc tín dụng tăng mạnh có thể dẫn đến sự mất cân đối tạm thời giữa huy động và cho vay.
Lãi suất huy động nóng trở lại và cuộc đua hút tiền tăng tốc
Theo Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), đến cuối quý 3/2025, huy động vốn của các ngân hàng niêm yết chỉ tăng 11,4%, thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng tín dụng (khoảng 15%). Khoảng cách giữa hai chỉ tiêu này nới rộng trở lại sau giai đoạn gần như cân bằng vào cuối quý 2, phản ánh tốc độ cho vay vượt xa khả năng huy động vốn. Tín dụng tăng nhanh trong khi huy động vốn tăng chậm có thể gây áp lực thanh khoản, nhất là vào giai đoạn cuối năm.
Trước sức ép tín dụng tăng nhanh, một số ngân hàng thương mại đã điều chỉnh lãi suất huy động tăng thêm 0,3–0,7 điểm % ở nhiều kỳ hạn từ đầu tháng 11. Mặc dù mặt bằng lãi suất chung vẫn thấp hơn so với giai đoạn 2022–2023, song dấu hiệu “nóng” trở lại của lãi suất tiết kiệm cho thấy hệ thống ngân hàng đang chịu áp lực mạnh trong việc cân đối nguồn vốn.
Hiện tại, tiền gửi tiền kỳ hạn một tháng lãi suất rơi vào khoảng 1,6-4,2%/năm. Với kỳ hạn 3 tháng, mức lãi suất thường dao động 1,9-4,4%/năm; kỳ hạn 6 tháng dao động khoảng 2,9-5,3%/năm. Kỳ hạn 12 tháng lãi suất ở mức 4,7-5,3%/năm. Với kỳ hạn dài 18-24 tháng trở lên, phần lớn ngân hàng trả lãi dao động từ 5,8-6,3%/năm (tuỳ điều kiện gửi). Tại một số ngân hàng, mức lãi suất có thể lên tới 8%/năm với điều kiện đặc biệt. Nhiều ngân hàng chào lãi suất huy động rất cao cho các khoản gửi lớn.
Theo Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) lãi suất huy động tăng tại nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, chủ yếu do 2 yếu tố. Thứ nhất, áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng gia tăng khi tín dụng dự kiến bứt tốc mạnh vào giai đoạn cuối năm, với mức tăng trưởng cả năm ước đạt 18-20%. Thứ hai, rủi ro tỷ giá USD/VND vẫn hiện hữu, trong bối cảnh cầu ngoại tệ tăng vào mùa cao điểm nhập khẩu cuối năm.
VCBS dự báo lãi suất huy động có thể tăng trở lại tại một số ngân hàng thương mại cổ phần vào cuối năm nhằm đáp ứng nhu cầu vốn và kiểm soát rủi ro hệ thống, song vẫn được duy trì ở mặt bằng thấp theo định hướng hỗ trợ tăng trưởng.
Sự tiết giảm vòng quay tiền trong nền kinh tế - thể hiện qua tốc độ thu ngân chậm, dòng tiền bán hàng chậm hơn - khiến lượng tiền nhàn rỗi trong hệ thống suy giảm, kéo theo việc các ngân hàng phải gia tăng huy động để có thêm nguồn cho vay. Tình trạng này làm chi phí vốn đội lên, gián tiếp tạo áp lực lên lãi suất cho vay trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, khi lãi suất huy động tăng, kỳ vọng sinh lời trên thị trường cổ phiếu và trái phiếu cũng bị ảnh hưởng. Các chuyên gia nhận định nếu xu hướng lãi suất nóng kéo dài đến đầu năm sau, dòng tiền trên thị trường tài chính – đặc biệt là chứng khoán – có thể biến động mạnh hơn, gây rủi ro chéo giữa các khu vực.
Tăng cường giám sát và củng cố an toàn hệ thống tài chính
Trước tốc độ tăng trưởng tín dụng mạnh và cảnh báo từ các tổ chức quốc tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục nhận diện, đánh giá, phòng ngừa và hạn chế rủi ro có tính hệ thống trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, tài chính.
Nếu như trước đây việc giám sát rủi ro chủ yếu dựa trên các quy chế mang tính nội bộ, phạm vi hạn chế, thì nay Dự thảo đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, tạo cơ chế phối hợp với toàn bộ các tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán, bảo hiểm và các chủ thể liên quan. Điều này giúp NHNN có được nguồn dữ liệu đa chiều, toàn diện và kịp thời là yếu tố then chốt để đánh giá đúng bản chất và mức độ lan truyền của rủi ro.
Bên cạnh đó, các quy định mới cũng nâng cao năng lực của NHNN trong việc nhận diện sớm các nguy cơ tiềm ẩn và đề xuất chính sách phòng ngừa thay vì chỉ phản ứng khi rủi ro đã phát sinh. Công cụ phân tích định lượng như mô hình kinh tế lượng, kiểm tra sức chịu đựng kết hợp với phân tích định tính (khảo sát, chuyên gia) giúp NHNN có khả năng xây dựng kịch bản, dự báo và đưa ra khuyến nghị chính sách ở tầm vĩ mô. Đây là bước chuyển từ giám sát an toàn vi mô tập trung vào từng ngân hàng riêng lẻ sang giám sát an toàn vĩ mô - hướng đi phù hợp với thông lệ quốc tế mà nhiều quốc gia, đặc biệt trong khối G20 và Liên minh châu Âu (EU) đã áp dụng sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
Theo báo cáo nghiên cứu của PGS.,TS. Ngô Trí Long - Trường Đại học Thành Đông, một trong những trọng tâm của khung giám sát mới là quan hệ liên thông giữa ngân hàng – chứng khoán – trái phiếu doanh nghiệp. Trong đó lợi ích và rủi ro giữa các khu vực phải được cân bằng, tránh tình trạng rủi ro lan truyền (contagion) khi một thị trường gặp biến động.
Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng tăng cường yêu cầu các ngân hàng trích lập dự phòng đầy đủ hơn, kiểm soát tăng trưởng tín dụng theo khả năng quản trị rủi ro của từng nhà băng, đồng thời đẩy mạnh thanh tra chuyên sâu đối với lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro như bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp và cho vay tiêu dùng.
Các biện pháp siết chuẩn an toàn được kỳ vọng sẽ giúp hệ thống ngân hàng đứng vững hơn trước biến động. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng điều quan trọng là phải đảm bảo cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và duy trì dòng tín dụng hợp lý cho hoạt động sản xuất – kinh doanh, tránh gây tác động ngược lên quá trình phục hồi kinh tế.
Trung Anh