Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh cho biết đã đưa ra cảnh báo thiếu điện từ trước khi diễn ra dịch Covid-19. Cùng với đó, ông Thanh cũng nhận định, tình trạng thiếu điện có thể diễn ra nhiều hơn khi tốc độ tăng trưởng kinh tế phục hồi ở mức 6-7%.
Nếu tăng trưởng 6-7%, sẽ thiếu điện trầm trọng hơn
Liên quan đến những bức xúc của người dân các tỉnh miền Bắc trong thời gian gần đây khi liên tục bị cắt điện không báo trước, trao đổi với báo chí bên hành lang Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh cho biết đã đưa ra cảnh báo thiếu điện từ trước khi diễn ra dịch COVID-19.
Theo ông, tình trạng thiếu điện có thể trầm trọng hơn khi tốc độ tăng trưởng kinh tế phục hồi ở mức 6-7%.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh nói thêm, sự phát triển “ồ ạt” của nguồn điện gió, điện mặt trời đã tác động đến nguồn cung hệ thống. Nguồn điện năng lượng tái tạo này cần phải phát triển có mức độ, chiếm tỷ trọng nhất định trong tổng đầu tư thôi chứ không thể phát triển ồ ạt.
"Như Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên đã nói rằng, có nắng có gió mới ra điện mặt trời được. Trong khi vùng đó không có phụ tải để truyền tải điện đi. Muốn có truyền tải phải có quy hoạch, kế hoạch, có chiến lược đầu tư chứ còn đầu tư ồ ạt rồi không đầu tư hệ thống truyền tải thì không được”, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế nêu rõ.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh.
Điều này cũng được Chính phủ thừa nhận khi đánh giá về phát triển nguồn điện tại quy hoạch VII điều chỉnh. Theo đó, tổng công suất đặt nguồn điện năm 2019 là 56.000 MW tăng lên 69.300 MW vào 2020 nhờ sự phát triển của điện mặt trời (gồm điện mặt trời mái nhà). Số này tăng lên 77.800 MW vào 2022 và hiện khoảng 80.540 MW.
Hiện miền Bắc chậm tiến độ hơn 3.000 MW nguồn nhiệt điện, miền Nam hơn 3.600 MW nhưng lại vượt gần 14.000 MW điện mặt trời. Trong khi đó, năng lượng tái tạo là nguồn điện biến đổi, phụ thuộc thời tiết, nên lượng điện năng thấp hơn 1/3 so với các nguồn điện truyền thống, như điện than.
Sự phân bổ không đều nguồn điện, khi tập trung quá nhiều nguồn năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) ở khu vực miền Trung - nơi có nhu cầu dùng điện thấp, và miền Nam cũng gây mất cân bằng cung - cầu miền, tạo sức ép lên lưới truyền tải, gây ra hiện tượng nghẽn mạch cục bộ, phải giảm phát điện tái tạo ở một số thời điểm.
Đây cũng là lý do nguồn năng lượng tái tạo vận hành nhiều, chiếm gần 27% công suất đặt toàn hệ thống điện vào cuối 2022 và cung ứng khoảng 15% nguồn huy động, nhưng điện tại miền Bắc vẫn thiếu.
Hiện nay, sự phân bổ không đều nguồn điện, khi tập trung quá nhiều nguồn năng lượng tái tạo ở khu vực miền Trung, gây mất cân bằng cung - cầu, tạo sức ép lên lưới truyền tải. (Ảnh minh họa)
Cũng theo ông Thanh, khi Quốc hội tổng kết Nghị quyết 31 về dừng đầu tư hai nhà máy điện hạt nhân tại Ninh Thuận, Ủy ban Kinh tế cũng đã kiến nghị xem xét lại chủ trương đầu tư lĩnh vực này.
Ông cũng cho hay, nếu tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam phục hồi ở mức khoảng 6-7% như những năm trước đó, tình trạng thiếu điện sẽ còn diễn ra nhiều hơn chứ không phải chỉ như hiện nay.
Đối với thực trạng đáng buồn là trong những năm qua không có dự án lớn được đầu tư, có cũng triển khai chậm là nguyên nhân khiến cho nguồn cung cho hệ thống bị thiếu hụt, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế cho rằng, đã có báo cáo rất rõ về tình trạng chậm trễ ở các dự án nguồn điện do các tập đoàn năng lượng triển khai đầu tư, bao gồm Tập đoàn Điện lực, Dầu khí, Than và Khoáng sản.
Dư địa phát triển thuỷ điện gần như không còn
Đặt trong bối cảnh thực hiện Quy hoạch phát triển điện lực Quốc gia giai đoạn 2021 - 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Vũ Hồng Thành nhấn mạnh rằng sẽ có nhiều bài toán đặt ra để đảm bảo cung ứng điện.
Trong đó, về phát triển thủy điện, hiện nguồn này đã khai thác tới 80% công suất. Dẫn tới, dư địa phát triển thủy điện sắp tới gần như không còn.
Trong khi đó, theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế, việc phát triển nguồn nhiệt điện than phải được đặt trong mối quan hệ với những cam kết của Việt Nam tại COP26 về phát thải ròng về 0. Vì vậy, ông Thanh cho rằng việc ứng xử với điện than cũng là câu chuyện phải tính.
“Nghị quyết 55, cam kết COP26 có cả rồi, giờ về tài chính thì phải thực hiện”, ông Thanh cho biết, hiện Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đang tiến hành giám sát chuyên đề về năng lượng.
Đại biểu Đỗ Thị Lan (đoàn Quảng Ninh) - Ảnh: Quochoi.vn
Liên quan đến vấn đề này, đại biểu Đỗ Thị Lan (đoàn Quảng Ninh) nhận định, dù Chính phủ có chủ trương phát triển điện tái tạo, cùng với nhiệt điện, than, khí, nhưng kế hoạch kết nối, sử dụng điện tái tạo lại chậm. Bà cho rằng, việc vận hành hệ thống nhiệt điện cũng chưa được chủ động, vẫn còn thiếu và chưa có chiến lược đảm bảo cho các năm nay.
“Chiến lược và kế hoạch đáp ứng điện cho phát triển đất nước hiện tại và tương lai thế nào?” - bà Lan đặt vấn đề.
Đại biểu đoàn Quảng Ninh cho rằng, Quy hoạch điện VIII đã đưa ra chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể giảm nhiệt điện than, phát triển năng lượng tái tạo để đảm bảo cam kết COP26 thì cần có dự báo, lộ trình và kế hoạch rất khả thi, tránh tình trạng bị động như hiện nay.
Cạnh đó, đại biểu Lan đề nghị, Chính phủ có đánh giá toàn diện về công tác thực hiện kế hoạch, chiến lược cung - cầu điện cho sản xuất, phát triển kinh tế xã hội để có giải pháp cụ thể khắc phục tình trạng thiếu điện.
“Mới bắt đầu vào mùa nóng, kinh tế có phục hồi nhưng nhiều doanh nghiệp bị ảnh hưởng, thiếu đơn hàng, một số lĩnh vực khó khăn sản xuất, kinh doanh, điện thiếu như vậy rất lo” - nữ đại biểu phàn nàn.
Vẫn theo phản ánh từ đại biểu của Quảng Ninh, cắt điện không phải chỉ luân phiên 1-2 giờ, mà cắt cả ngày, cả đêm nên ảnh hưởng rất nghiêm trọng đời sống nhân dân, kinh tế - xã hội.
Hồng Quang