Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều hạn chế trong quản lý, sử dụng đất thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam tại Tây Nguyên, đồng thời yêu cầu làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.
Tổng Thanh tra Chính phủ đã ban hành Thông báo số 3314/TB-TTCP ngày 11/9/2026, thông báo Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP ngày 20/7/2026 về việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên. Kết luận cho thấy nhiều tồn tại kéo dài qua các thời kỳ, liên quan cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.
Tổng công ty Giấy Việt Nam có tiền thân là Công ty Giấy Gỗ Diêm phía Bắc và phía Nam, thành lập năm 1976. Đến năm 2005, doanh nghiệp chuyển sang mô hình công ty mẹ - công ty con, chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Công nghiệp, nay là Bộ Công Thương. Năm 2010, công ty mẹ được chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước làm chủ sở hữu.
Trên địa bàn Tây Nguyên, Tổng công ty có một đơn vị thành viên là Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam, do Tổng công ty nắm 100% vốn điều lệ. Ngoài ra, Tổng công ty còn nắm 22,73% vốn tại Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai, là phần vốn nhà nước giữ lại sau cổ phần hóa.
Theo kết luận, các vấn đề được thanh tra không chỉ nằm ở hiện trạng sử dụng đất mà còn liên quan đến công tác quản trị, chỉ đạo, kiểm tra và giám sát của doanh nghiệp trong quá trình quản lý quỹ đất có nguồn gốc nông, lâm nghiệp.
Tổng công ty Giấy Việt Nam (ảnh: Vinapaco
Chậm hoàn thiện quản trị, thiếu kiểm tra và giám sát
Đối với Tổng công ty Giấy Việt Nam, Thanh tra Chính phủ chỉ ra việc Hội đồng thành viên chậm ban hành quyết định phê duyệt Điều lệ hoạt động của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam theo quy định. Cùng với đó là hạn chế trong kiểm tra, giám sát công ty thành viên khi lập phương án sử dụng đất.
Kết luận cũng nêu Tổng công ty không chỉ đạo Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam xây dựng phương án sử dụng đúng mục đích đối với diện tích rừng trồng trước đây đã được nghiệm thu và diện tích rừng thực tế trồng. Một số diện tích rừng keo, thông cũng được cho phép khai thác khi chưa đủ theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Những hạn chế này gắn với quá trình quản lý đất kéo dài nhiều năm. Theo Thanh tra Chính phủ, quỹ đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp tại Tây Nguyên tồn tại qua nhiều lần sắp xếp, đổi mới, trong khi các vấn đề chưa được xử lý dứt điểm. Nhiều cơ quan, ngành và địa phương cùng liên quan nhưng việc phối hợp chưa tốt khiến quá trình xử lý kéo dài.
Một trong những trường hợp được nêu rõ là Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam sử dụng 1.266,58 ha đất tại Kon Tum vào mục đích trồng rừng nhưng không đăng ký với cơ quan nhà nước theo quy định. Doanh nghiệp cũng chưa rà soát đất đai làm cơ sở lập phương án sử dụng đất và chậm bàn giao diện tích đất thu hồi cho địa phương.
Kết luận còn chỉ ra những bất cập trong các hợp đồng giao khoán của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam như ký không đúng đối tượng, không có biên bản bàn giao nhận, không thể hiện tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, thiếu phương án tổ chức sản xuất kinh doanh và định mức giao khoán theo quy định.
Công tác kiểm tra, giám sát cũng chưa đầy đủ, để xảy ra tình trạng trồng cây cao su không đúng mục đích, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Đáng chú ý, trách nhiệm được xác định theo nhiều cấp. Với nhóm hạn chế, thiếu sót liên quan đến quản lý đất của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam, Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm thuộc Bộ Công nghiệp, nay là Bộ Công Thương; Hội đồng thành viên, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc Tổng công ty Giấy Việt Nam; Chủ tịch, Giám đốc Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam cùng các cơ quan, đơn vị và cá nhân liên quan qua các thời kỳ.
Bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp, Thanh tra Chính phủ cũng xác định một phần trách nhiệm thuộc các cơ quan quản lý đất đai tại địa phương. Tại Kon Tum, UBND tỉnh từng ban hành văn bản tạm giao và biên bản thỏa thuận giao quản lý, sử dụng đất để trồng rừng nhưng không tiến hành bàn giao đất trên thực địa, dẫn tới không xác định được đầy đủ diện tích thực tế doanh nghiệp đang quản lý, sử dụng.
Các huyện cũng chưa lập đầy đủ phương án sử dụng đất, kiểm tra, rà soát phần diện tích 3.000,17 ha đất thu hồi từ Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và giao địa phương quản lý.
Những con số này cho thấy bài toán quản lý đất không chỉ là việc doanh nghiệp sử dụng đất ra sao, mà còn liên quan đến quá trình giao đất, cho thuê đất, thu hồi, bàn giao và xác lập trách nhiệm quản lý sau khi đất trở về địa phương.
Sau thanh tra, trọng tâm là rà soát đất và xử lý trách nhiệm
Trong phần kiến nghị, Thanh tra Chính phủ yêu cầu các cơ quan liên quan tổ chức rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân qua các thời kỳ. Trường hợp có đủ căn cứ thì xem xét trách nhiệm và xử lý theo quy định của pháp luật.
Bộ Công Thương được yêu cầu chỉ đạo xử lý, khắc phục các hạn chế, thiếu sót, vi phạm; đồng thời kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của Hội đồng thành viên, Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Giấy Việt Nam và các tập thể, cá nhân liên quan qua từng thời kỳ. Nếu phát hiện vi phạm pháp luật gây thiệt hại tiền, tài sản của Nhà nước thì chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định.
Đối với chính Tổng công ty Giấy Việt Nam, yêu cầu cụ thể là tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm để xử lý theo quy định đối với người đứng đầu và các tập thể, cá nhân thuộc Tổng công ty có liên quan đến những tồn tại được nêu trong kết luận.
Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam cũng phải tổ chức kiểm điểm trách nhiệm, xử lý nghiêm các tập thể, cá nhân liên quan. Doanh nghiệp được yêu cầu kiểm tra, rà soát toàn bộ diện tích đất đang quản lý, sử dụng và trình UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt điều chỉnh phương án sử dụng đất theo quy định.
Ở góc độ rộng hơn, kết luận thanh tra cho thấy nguyên nhân chủ quan của những tồn tại là việc quản lý, sử dụng đất của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và Tập đoàn Tân Mai còn lỏng lẻo; thiếu kiểm tra, giám sát, chưa nắm rõ ranh giới diện tích được giao, cho thuê và quản lý; chậm hoàn thiện thủ tục đất đai; một số diện tích chưa được đưa vào sử dụng, gây lãng phí nguồn lực đất đai.
Thanh tra Chính phủ đồng thời chỉ ra tình trạng người dân lấn chiếm, tranh chấp và sử dụng đất kéo dài trong khi chính quyền địa phương chưa có biện pháp xử lý đầy đủ. Việc quản lý đất thu hồi từ doanh nghiệp và bàn giao về địa phương cũng chưa được thực hiện đúng quy định tại một số nơi.
Ngày 14/8/2026, Văn phòng Chính phủ đã có Văn bản số 8171/VPCP-V.1 thông báo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu về việc thực hiện Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP. Thanh tra Chính phủ sau đó đề nghị Bộ Công Thương, UBND các tỉnh Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Lâm Đồng và các đơn vị liên quan thực hiện nghiêm kết luận, báo cáo kết quả để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
Với Tổng công ty Giấy Việt Nam, đây là bước chuyển từ việc xác định những tồn tại trong quản lý đất qua nhiều thời kỳ sang yêu cầu cụ thể về trách nhiệm quản trị và khắc phục. Trọng tâm không chỉ là xử lý trách nhiệm cá nhân, mà còn phải rà soát lại toàn bộ quỹ đất liên quan, xác định rõ hiện trạng và bảo đảm đất được sử dụng đúng phương án, đúng quy định.
Sau thanh tra, Tổng công ty Giấy Việt Nam được yêu cầu kiểm điểm trách nhiệm, rà soát quỹ đất và chấn chỉnh quản trị, nhằm bảo đảm đất đai được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, đúng quy định.
Phượng Hòa