Với định hướng chuyển lợi thế vị trí địa lý, quy mô thị trường và hệ thống cảng biển thành lợi thế về thể chế, hạ tầng logistics và kết nối chuỗi cung ứng quốc tế, TP Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh phát triển Khu thương mại tự do và hệ thống logistics tích hợp. Đây được xem là động lực mới giúp thành phố củng cố vai trò cửa ngõ thương mại của vùng kinh tế phía Nam.
Theo Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh, để phát huy vai trò cửa ngõ thương mại của vùng kinh tế phía Nam, thành phố xác định phải chuyển từ lợi thế về vị trí địa lý, quy mô thị trường và hệ thống cảng biển sang lợi thế về thể chế, hạ tầng logistics và khả năng kết nối chuỗi cung ứng quốc tế.
Một trong những động lực quan trọng là Khu thương mại tự do và Khu logistics tích hợp được định hướng trong Luật Phát triển đô thị, qua đó tạo cơ sở để thành phố hình thành các không gian phát triển mới gắn thương mại, logistics, cảng biển, sản xuất và dịch vụ.
Đặc biệt, UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành Quyết định số 4560/QĐ-UBND ngày 23/7/2026 về thành lập Khu thương mại tự do TP Hồ Chí Minh - đây là bước cụ thể để thành phố khai thác tốt hơn lợi thế hệ thống cảng biển, mạng lưới logistics và vị trí trung tâm của vùng kinh tế phía Nam, cũng như tạo môi trường thuận lợi hơn để thu hút đầu tư, phát triển các dịch vụ có giá trị gia tăng cao và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu.
Để hiện thực hóa lợi thế này, TP Hồ Chí Minh tập trung triển khai đồng bộ bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Cụ thể, thành phố đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển dịch vụ logistics. Việc ban hành Quyết định thành lập Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ là bước đi cụ thể đầu tiên nhằm hiện thực hóa mô hình khu chức năng đặc thù gắn với cảng biển nước sâu.
TP Hồ Chí Minh hình thành các không gian phát triển mới gắn thương mại, logistics, cảng biển, sản xuất và dịch vụ (Ảnh: CMIT)
Thành phố cũng chủ trương giao Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp làm đầu mối quản lý Nhà nước duy nhất tại Khu thương mại tự do, bảo đảm sự thống nhất, thông suốt và giảm đầu mối làm việc cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, TP Hồ Chí Minh khẩn trương triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15, tạo nền tảng pháp lý quan trọng để thu hút đầu tư vào logistics.
Cùng với đó, thành phố tập trung phát triển hạ tầng giao thông kết nối vùng với khu vực cảng biển Cái Mép, Thị Vải và Cần Giờ. Các công trình trọng điểm như cầu Cần Giờ, cao tốc Bến Lức, Long Thành và tuyến đường Rừng Sác được đầu tư, nâng cấp nhằm hình thành trục giao thông liên hoàn kết nối khu cảng với trung tâm thành phố và khu đô thị ven biển.
TP Hồ Chí Minh cũng chú trọng phát triển đường sắt liên vận, trong đó Ga quốc tế An Bình giữ vai trò đầu mối kết nối 5 tuyến đường sắt chiến lược. Hệ thống này sẽ bổ sung phương thức vận tải khối lượng lớn, chi phí thấp, kết nối cảng biển với vùng sản xuất và cửa khẩu quốc tế, góp phần giảm áp lực đường bộ và nâng cao năng lực cạnh tranh logistics của toàn vùng.
TP Hồ Chí Minh tập trung phát triển hạ tầng giao thông kết nối vùng
Tiếp theo, thành phố rà soát, hợp nhất và hoàn thiện quy hoạch hạ tầng logistics, đặc biệt là mạng lưới trung tâm logistics sau sáp nhập hành chính. Đáng chú ý, Sở Công Thương đang xây dựng nền tảng dữ liệu không gian GIS Logistics để phục vụ điều phối quy hoạch, quản lý và giám sát vận hành hệ thống logistics thống nhất trên toàn địa bàn.
Song song đó, TP Hồ Chí Minh hỗ trợ chuyển đổi xanh, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực logistics. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, vận hành xanh được triển khai phù hợp với định hướng cảng xanh, cảng thông minh của dự án Cần Giờ. Thành phố chú trọng đào tạo nhân lực chất lượng cao, xây dựng nền tảng số liên thông giữa doanh nghiệp, hạ tầng cảng biển và cơ quan quản lý; cũng như tận dụng các hiệp định thương mại tự do để gia tăng vai trò trung chuyển hàng hóa quốc tế.
Với các giải pháp trên, Sở Công Thương cho biết, TP Hồ Chí Minh có đủ điều kiện phát huy vai trò cửa ngõ thương mại của vùng kinh tế phía Nam, từng bước khẳng định vị thế cạnh tranh với các trung tâm trung chuyển hàng đầu khu vực.
Có thể nói, hướng đi của thành phố là hình thành một hệ sinh thái thương mại - logistics - sản xuất - dịch vụ có tính liên kết vùng cao, trong đó Khu thương mại tự do và Khu logistics tích hợp là những động lực mới. Từ đó, thành phố không chỉ phát huy vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu của vùng phía Nam mà còn từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh với các trung tâm thương mại và logistics lớn trong khu vực.
Thiên An