Tết Nguyên đán luôn là giai đoạn cao điểm của thị trường thực phẩm trong nước. Nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh trong thời gian ngắn, từ thực phẩm tươi sống, thực phẩm chế biến đến thực phẩm chức năng, quà biếu Tết… tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng và công tác quản lý thị trường. Thực tiễn nhiều năm cho thấy, đây cũng là thời điểm hàng giả, hàng kém chất lượng và thực phẩm không rõ nguồn gốc gia tăng.
Hàng hóa dịp Tết Nguyên đán đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch nguồn gốc và an toàn sản phẩm (ảnh Mai Chi)
Thị trường thực phẩm dịp Tết và những nguy cơ hiện hữu
Những vụ vi phạm nghiêm trọng liên quan đến thực phẩm bị phát hiện gần đây cho thấy các lỗ hổng trong quản lý chuỗi cung ứng, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường công cụ quản lý nhằm minh bạch hóa thị trường và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trong cao điểm Tết Nguyên đán 2026.
Thực tế cho thấy, nhiều vụ sản xuất, buôn bán thực phẩm giả, kém chất lượng với quy mô lớn đã bị phát hiện, trong đó không ít sản phẩm được hợp thức hóa bằng bao bì, nhãn mác “đặc sản”, “hàng truyền thống”, khiến người tiêu dùng rất khó phân biệt thật – giả.
Đáng chú ý, tại TP. Hồ Chí Minh, một đường dây sản xuất thực phẩm giả đã bị triệt phá với hơn 50 tấn thịt các loại được “phù phép” từ thịt heo thành thịt đà điểu, dê, nai… để tiêu thụ trên thị trường. Tại các tỉnh biên giới phía Bắc, nhiều vụ vận chuyển thực phẩm đông lạnh nhập lậu, không có chứng từ hợp pháp cũng liên tiếp bị phát hiện, thu giữ trước khi tuồn vào nội địa.
Ở phân khúc thực phẩm chức năng, các cơ quan chức năng cũng bóc gỡ nhiều đường dây sản xuất, kinh doanh hàng giả với doanh thu lên tới hàng nghìn tỷ đồng, sản phẩm phân phối rộng rãi, nhắm vào các nhóm người tiêu dùng dễ tổn thương như người cao tuổi và trẻ em.
Những hành vi này không chỉ trực tiếp xâm hại quyền lợi người tiêu dùng mà còn làm méo mó môi trường cạnh tranh. Doanh nghiệp tuân thủ nghiêm quy định về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc phải gánh chi phí cao, trong khi các cơ sở làm ăn gian dối lại có lợi thế không công bằng nhờ cắt giảm chi phí và né tránh nghĩa vụ pháp lý.
Truy xuất nguồn gốc chìa khóa quản lý thị trường thực phẩm
Từ các vụ việc vi phạm cho thấy, lỗ hổng không nằm ở một khâu riêng lẻ mà trải dài trên toàn chuỗi cung ứng – từ nguyên liệu đầu vào, khâu sản xuất cho tới hệ thống phân phối, đặc biệt là thương mại điện tử và mạng xã hội, nơi tốc độ lưu thông hàng hóa vượt xa năng lực giám sát truyền thống.
Hệ quả là chi phí quản lý nhà nước ngày càng gia tăng. Mỗi vụ vi phạm lớn không chỉ dừng ở xử phạt hành chính, mà còn kéo theo chi phí điều tra, thu hồi, tiêu hủy sản phẩm và ổn định tâm lý thị trường. Nếu không có giải pháp phòng ngừa hiệu quả, các chi phí này sẽ tiếp tục lặp lại trong mỗi mùa cao điểm tiêu dùng.
Từ góc nhìn quản lý, vấn đề cốt lõi là cần một công cụ đủ mạnh để giảm bất cân xứng thông tin giữa người bán và người mua. Trong đó, truy xuất nguồn gốc thực phẩm được xem là giải pháp then chốt nhằm minh bạch hóa thị trường.
Khi thông tin về nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến và lưu thông được chuẩn hóa và công khai, người tiêu dùng có cơ sở để lựa chọn sản phẩm an toàn hơn; doanh nghiệp có thêm công cụ xây dựng uy tín thương hiệu; còn cơ quan quản lý có thể rút ngắn thời gian truy vết, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.
Tuy nhiên, việc triển khai truy xuất nguồn gốc hiện nay vẫn chưa đồng bộ, còn manh mún và thiếu liên thông giữa các địa phương, ngành hàng. Một số doanh nghiệp mới dừng ở mức làm cho có, chưa phản ánh đầy đủ toàn bộ chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh Tết Nguyên đán 2026 cận kề, việc siết chặt và chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc đặt ra yêu cầu phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đây không chỉ là giải pháp ứng phó cho mùa cao điểm Tết, mà còn là nền tảng để xây dựng một thị trường thực phẩm minh bạch, an toàn và phát triển bền vững trong dài hạn.
Tiến Thanh