Từ công thức có sẵn đến thương hiệu riêng: Mỹ phẩm đang được ‘sinh ra’ dễ đến mức nào?

Không cần sở hữu nhà máy hay phòng nghiên cứu, người muốn kinh doanh mỹ phẩm có thể lựa chọn công thức, kiểu chai, mẫu nhãn rồi thuê một đơn vị hoàn thiện sản phẩm. Hàng loạt lời mời gia công số lượng nhỏ khiến giấc mơ làm “chủ thương hiệu” trở nên gần hơn, nhưng phía sau quy trình ngày càng thuận tiện vẫn là bài toán chi phí, chất lượng và trách nhiệm pháp lý không thể chuyển hết cho nhà máy.

Chọn công thức, đặt tên rồi chờ nhận sản phẩm

Chỉ cần tìm kiếm cụm từ “gia công mỹ phẩm số lượng ít”, người dùng có thể tiếp cận hàng loạt lời mời hợp tác. Dịch vụ được giới thiệu khá đầy đủ, từ nghiên cứu hoặc lựa chọn công thức, làm mẫu thử, thiết kế bao bì, sản xuất, kiểm nghiệm đến hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ công bố.

Người đặt hàng gần như không phải tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất. Sau khi lựa chọn dòng sản phẩm như serum, kem dưỡng, sữa rửa mặt, dầu gội hoặc kem chống nắng, khách hàng được gửi mẫu để thử. Công thức có thể được giữ nguyên hoặc điều chỉnh màu sắc, mùi hương, độ đặc và một số thành phần. Tiếp đó là lựa chọn chai lọ, đặt tên thương hiệu, thiết kế nhãn rồi chuyển sang sản xuất.

Rà soát thông tin công khai của nhiều đơn vị nhận gia công cho thấy số lượng đặt hàng tối thiểu rất khác nhau. Một số nơi quảng cáo nhận lô thử từ 50–200 sản phẩm; một số đơn vị đưa ra mức từ 100 sản phẩm. Trong khi đó, Mạnh Phát Cosmetics công bố số lượng tối thiểu từ 500 sản phẩm, Labcos từ 1.000 sản phẩm, còn Vimaccos cho biết mức thông thường là 2.000 sản phẩm cho mỗi quy cách và từng loại hàng.

Khoảng cách này cho thấy thị trường đang được chia thành nhiều tầng. Những xưởng nhận vài chục hoặc vài trăm sản phẩm hướng đến người mới khởi nghiệp, chủ spa và người bán hàng trực tuyến. Các nhà máy yêu cầu đơn hàng lớn hơn thường nhắm tới doanh nghiệp đã có hệ thống phân phối hoặc muốn tối ưu giá thành.

Công thức cũng không còn là rào cản quá lớn. Một số nhà máy công bố có sẵn hàng trăm công thức thuộc các nhóm chăm sóc da, tóc, cơ thể và trang điểm. Khách hàng chỉ cần lựa chọn, điều chỉnh rồi đặt sản xuất, thay vì phải bắt đầu nghiên cứu từ đầu. Labcos quảng bá có hơn 300 công thức và thời gian hoàn thành đơn tiêu chuẩn khoảng 20 ngày; đơn dùng công thức có sẵn có thể ngắn hơn. Đây là thông tin do doanh nghiệp tự công bố, chưa phải kết quả kiểm chứng độc lập.

Sự thuận tiện đó dễ tạo cảm giác chỉ cần một khoản tiền nhỏ là có thể sở hữu thương hiệu mỹ phẩm. Tuy nhiên, lời mời “khởi nghiệp vốn thấp” cần được tách khỏi tổng chi phí để đưa một sản phẩm hoàn chỉnh ra thị trường.

Một triệu đồng có thể đủ để làm mẫu, đặt cọc, thiết kế đơn giản hoặc mua một lượng hàng có sẵn để thử bán. Nhưng nếu sản phẩm mang nhãn hiệu riêng, có bao bì, kiểm nghiệm và hồ sơ đầy đủ, ngân sách thực tế thường cao hơn nhiều.

Chính các đơn vị gia công cũng đưa ra những mức ước tính rất khác nhau. Labcos giới thiệu gói khởi nghiệp từ khoảng 15 triệu đồng với số lượng tối thiểu 1.000 sản phẩm. Trong khi đó, Mediphar USA ước tính riêng chi phí sản xuất 500 sản phẩm có thể từ 20–50 triệu đồng; lô 1.000 sản phẩm từ 50–100 triệu đồng, chưa kể một số khoản liên quan đến bao bì, kiểm nghiệm, hồ sơ và quảng bá.

Những con số này không thể đặt cạnh nhau một cách máy móc, bởi mỗi báo giá có thể bao gồm các hạng mục khác nhau. Công thức có sẵn thường rẻ hơn công thức phát triển riêng; chai lọ phổ thông rẻ hơn bao bì thiết kế độc quyền; lô hàng càng nhỏ thì chi phí trên từng sản phẩm càng cao. Có đơn vị nhận lô 50–200 sản phẩm nhưng cho biết đơn giá có thể cao hơn từ 15–40% so với sản xuất số lượng lớn.

Vì vậy, một triệu đồng có thể là cánh cửa bước vào hoạt động kinh doanh mỹ phẩm, nhưng khó đại diện cho toàn bộ chi phí để hình thành một thương hiệu riêng đúng nghĩa. Giá cuối cùng chỉ rõ ràng khi hợp đồng xác định cụ thể công thức, số lượng, bao bì, kiểm nghiệm, hồ sơ công bố, quyền sở hữu nhãn hiệu và chi phí phát sinh.

Thuê nhà máy gia công nhưng không thể thuê luôn trách nhiệm

Gia công giúp người kinh doanh không phải đầu tư nhà xưởng, máy móc và nhân sự sản xuất. Tuy nhiên, việc nhà máy nhận làm “trọn gói” không có nghĩa chủ thương hiệu được đứng ngoài nếu sản phẩm xảy ra vấn đề.

Theo quy định quản lý mỹ phẩm đang được hợp nhất tại Văn bản số 09/VBHN-BYT năm 2025, tổ chức hoặc cá nhân chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường phải chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác, hợp pháp và trung thực của nội dung kê khai. Chủ thể này cũng phải chịu trách nhiệm về tính an toàn, hiệu quả và chất lượng của sản phẩm.

Trong mô hình gia công, nhà máy chịu trách nhiệm đối với hoạt động sản xuất, nguyên liệu, quy trình và chất lượng theo thỏa thuận cũng như quy định pháp luật. Nhưng doanh nghiệp đứng tên trên Phiếu công bố và đưa sản phẩm ra thị trường vẫn là đầu mối chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý và người tiêu dùng.

Điều này đặc biệt quan trọng khi nhiều dịch vụ quảng bá rằng khách hàng “chỉ cần tập trung bán hàng”, còn nhà máy sẽ lo toàn bộ công thức và pháp lý. Nhà máy có thể hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, nhưng doanh nghiệp đứng tên không thể chỉ ký giấy tờ mà không biết trong Hồ sơ thông tin sản phẩm – PIF có gì.

Hồ sơ này liên quan đến công thức, nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, đánh giá an toàn và tài liệu chứng minh tính năng sản phẩm. Tổ chức chịu trách nhiệm đưa mỹ phẩm ra thị trường phải lưu giữ PIF và xuất trình khi cơ quan chức năng yêu cầu.

Số tiếp nhận Phiếu công bố cũng không phải giấy chứng nhận tuyệt đối về chất lượng. Theo quy định, số tiếp nhận có thể bị thu hồi nếu mỹ phẩm có công thức không đúng hồ sơ, nhãn ghi sai lệch tính năng hoặc nguồn gốc, sản phẩm không an toàn, chứa chất cấm, kê khai không trung thực hoặc không xuất trình được PIF.

Trách nhiệm còn kéo dài sang khâu quảng cáo. Một công thức kem dưỡng da không tự động trở thành sản phẩm “trị nám”; serum chăm sóc da không thể được giới thiệu như thuốc “điều trị mụn” nếu không có cơ sở phù hợp. Quy định hiện hành cho phép xem xét tạm ngừng tiếp nhận hồ sơ quảng cáo đối với trường hợp khiến người tiêu dùng hiểu nhầm mỹ phẩm là thuốc hoặc nêu công dụng chưa có đủ căn cứ khoa học.

Khi sản phẩm không đạt chất lượng, tổ chức đưa hàng ra thị trường phải theo dõi, thu hồi, giải quyết khiếu nại và bồi thường thiệt hại theo quy định. Trách nhiệm này không biến mất chỉ vì công thức do nhà máy đề xuất hay nội dung quảng cáo được giao cho đại lý, KOL hoặc nhân viên bán hàng thực hiện.

Gia công đang làm cho quá trình tạo ra một sản phẩm mỹ phẩm nhanh và dễ tiếp cận hơn. Tuy nhiên, một thương hiệu không chỉ được hình thành từ chai lọ đẹp, tên gọi mới và công thức có sẵn. Phía sau mỗi sản phẩm còn là hồ sơ chất lượng, quyền sở hữu công thức, khả năng truy xuất nguyên liệu, trách nhiệm thu hồi và nghĩa vụ bảo vệ người tiêu dùng.

Bởi vậy, điều đáng quan tâm không chỉ là mỹ phẩm được “sinh ra” dễ đến mức nào, mà còn là sau khi được đưa ra thị trường, ai sẽ chịu trách nhiệm đến cùng với chất lượng và những lời quảng cáo gắn trên sản phẩm ấy.

Quốc Toản