Ứng dụng công nghệ giúp tối ưu lượng phân bón trong sản xuất nông nghiệp

Trong bối cảnh giá phân bón liên tục leo thang, tình trạng ô nhiễm đất và nước ngày càng nghiêm trọng, việc ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) vào sản xuất nông nghiệp đang là yêu cầu cấp thiết. Công nghệ mới không chỉ giúp nông dân sử dụng phân bón một cách tiết kiệm mà còn nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường sinh thái.

Phân bón thất thoát – Gánh nặng kinh tế và môi trường

Theo thống kê, mỗi năm, Việt Nam tiêu thụ hơn 11 triệu tấn phân bón. Tuy nhiên, phần lớn lượng phân bón này không được cây trồng hấp thụ hết, gây ra thất thoát lớn về kinh tế và tạo áp lực lên môi trường. Nguyên nhân chủ yếu đến từ thói quen canh tác truyền thống, thiếu dữ liệu về đặc điểm đất đai và nhu cầu dinh dưỡng thực tế của cây trồng theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực giúp người nông dân đưa ra quyết định chính xác hơn trong quá trình bón phân. Thay vì dựa vào kinh nghiệm hoặc cảm quan, AI cho phép phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn như cảm biến đất, ảnh vệ tinh, thông tin thời tiết và mô hình sinh trưởng của cây trồng. Từ đó, hệ thống đưa ra khuyến nghị về loại phân bón phù hợp, thời điểm bón và liều lượng chính xác cho từng khu vực canh tác.

Cách mạng hóa thói quen canh tác truyền thống

Tại Việt Nam, một trong những đơn vị tiên phong trong ứng dụng công nghệ này là startup Enfarm. Nền tảng của Enfarm sử dụng AI để xây dựng các thuật toán phân tích và hiệu chỉnh khuyến cáo bón phân dựa trên dữ liệu thực địa của từng vùng canh tác. Ông Nguyễn Đỗ Dũng, đồng sáng lập Enfarm, cho biết hệ thống AI do đơn vị phát triển đạt độ chính xác lên đến 98% so với kết quả phân tích trong phòng thí nghiệm – một bước tiến lớn trong việc tư vấn bón phân cho nông dân mà không cần đầu tư thiết bị đo đạc đắt tiền.

Không chỉ đưa ra lời khuyên mang tính tổng quát, hệ thống còn có khả năng tùy biến theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng. Bà Vương Phan Liên Trang, đồng sáng lập Enfarm, nhấn mạnh rằng AI có thể phân biệt được các giai đoạn như đậu hoa, ra trái hay phục hồi sau thu hoạch, từ đó tự động điều chỉnh khuyến nghị dinh dưỡng. Theo bà Trang, người nông dân chỉ cần nhập dữ liệu cơ bản về tình trạng vườn cây, hệ thống sẽ cung cấp hướng dẫn cụ thể về cách bón phân phù hợp và hiệu quả nhất.

Bên cạnh đó, tại Đồng Tháp, dịch vụ drone bón phân Phú Mỹ đang được triển khai thực tế trên diện rộng và bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Trong vụ hè thu 2025, Hợp tác xã Nông nghiệp Đốc Binh Kiều (huyện Cao Lãnh) đã sử dụng máy bay không người lái để bón phân cho hơn 185 ha lúa. Kết quả cho thấy lượng phân bón sử dụng giảm từ 30–50%, cây lúa phát triển đồng đều, ít sâu bệnh, năng suất được cải thiện rõ rệt.

Ông Phạm Văn Phú, Giám đốc HTX, cho biết việc áp dụng công nghệ này không chỉ tiết kiệm chi phí, giảm công lao động mà còn giúp bảo vệ sức khỏe nông dân và môi trường nhờ bón đúng liều lượng, đúng thời điểm, hạn chế rơi rớt và rửa trôi phân bón ra môi trường.

Những kết quả tích cực

Thử nghiệm thực tế trên cây cà phê tại khu vực Tây Nguyên cho thấy, nhờ áp dụng nền tảng Enfarm, người nông dân có thể tiết kiệm tới 30% lượng phân bón mà vẫn duy trì hoặc tăng năng suất lên khoảng 20%. Đây là kết quả đáng khích lệ, cho thấy AI không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần vào mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.

Các chuyên gia trong ngành nông nghiệp nhận định rằng trí tuệ nhân tạo sẽ sớm trở thành nền tảng của nông nghiệp chính xác tại Việt Nam. Tuy nhiên, để công nghệ này thực sự phát huy hiệu quả trên diện rộng, cần có sự đồng hành của các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng số và đào tạo kỹ năng số cho nông dân.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý phân bón không chỉ mang lại lợi ích tức thời như tiết kiệm chi phí, tăng năng suất mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho nền nông nghiệp Việt Nam. Bằng cách giúp nông dân bón phân đúng thời điểm, đúng liều lượng và đúng vị trí, công nghệ AI góp phần giảm thiểu ô nhiễm đất, nước, không khí do dư thừa hóa chất nông nghiệp.

Về lâu dài, đây có thể coi là một trong những chiến lược quan trọng để ngành nông nghiệp chuyển đổi sang mô hình thân thiện với môi trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ thị trường quốc tế, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu và chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ các quốc gia trong khu vực.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và khan hiếm tài nguyên ngày càng trở thành thách thức toàn cầu, công nghệ đang chứng minh vai trò không thể thiếu trong việc thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp. Giảm lãng phí phân bón nhờ công nghệ nông nghiệp chính xác không chỉ là một bước tiến kỹ thuật, mà còn là một bước chuyển đổi tư duy, từ sản xuất theo cảm tính sang sản xuất dựa trên dữ liệu, chính xác và bền vững hơn.

Tiến Kiên