Ngày 22/11, tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu Mao Điền, chuỗi hoạt động trưng bày, trải nghiệm nghề truyền thống và giáo dục di sản diễn ra nhân dịp Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11. Không chỉ tái hiện những giá trị văn hiến của vùng đất xứ Đông, chương trình còn mở ra cách tiếp cận mới trong bảo tồn, quảng bá di sản, kết nối lịch sử với giáo dục và du lịch.
Đánh thức không gian văn hiến bằng những trải nghiệm truyền thống
Ngày 22/11/2026, tại Văn Miếu Mao Điền, Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc phối hợp với Hội Nhà báo thành phố Hải Phòng và UBND xã Mao Điền tổ chức chương trình khai mạc trưng bày “Xứ Đông văn hiến - Đất Cảng anh hùng” và các hoạt động trải nghiệm giáo dục di sản với chủ đề “Trải nghiệm di sản - Tiếp nối truyền thống hiếu học, lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam”.
Đây là hoạt động có ý nghĩa hướng tới Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, góp phần giới thiệu những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của Hải Phòng, đồng thời tạo không gian để người dân, học sinh và du khách trực tiếp khám phá di sản.
Chương trình mở đầu bằng lễ dâng hương tưởng nhớ các bậc tiền nhân, tiếp nối là các tiết mục văn nghệ chào mừng và khai mạc trưng bày ảnh với chủ đề “Thành tựu kinh tế, xã hội, văn hóa, du lịch và di tích lịch sử thành phố Hải Phòng”.
Thông qua không gian trưng bày, hình ảnh vùng đất, con người và những thành tựu phát triển của thành phố được giới thiệu trong mối liên hệ với chiều sâu lịch sử, văn hóa. Chủ đề “Xứ Đông văn hiến - Đất Cảng anh hùng” cũng tạo nên sự kết nối giữa truyền thống khoa bảng, tinh thần hiếu học của vùng đất xứ Đông với bản lĩnh, ý chí và khát vọng vươn lên của thành phố Hải Phòng hôm nay.
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là không gian “Lều chõng và con đường khoa bảng”. Những hình ảnh gắn với hành trình đèn sách, thi cử của sĩ tử xưa được tái hiện, gợi nhắc về truyền thống trọng học, trọng hiền tài đã hình thành và phát triển qua nhiều thế hệ.
Văn Miếu Mao Điền vốn là địa chỉ văn hóa tiêu biểu gắn với truyền thống hiếu học của vùng đất Hải Dương xưa. Vì vậy, việc tái hiện không gian khoa bảng không đơn thuần là hoạt động giới thiệu lịch sử mà còn góp phần làm rõ những giá trị tinh thần đã tạo nên bản sắc văn hóa địa phương: đề cao tri thức, tôn sư trọng đạo và khuyến khích con người không ngừng học tập, rèn luyện.
Nếu không gian khoa bảng đưa người tham quan trở về với lịch sử giáo dục thì hoạt động trải nghiệm in mộc bản lại mở ra một hành trình khám phá nghệ thuật thủ công truyền thống.
Dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân mộc bản làng Thanh Liễu, người tham gia được tìm hiểu kỹ thuật chế tác, cách sử dụng bản khắc và quy trình in tranh. Những hình mẫu như “Vinh quy”, “Cá chép vượt vũ môn”, “Mười hai con giáp” không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn chứa đựng những quan niệm, ước vọng và nét văn hóa đặc trưng của người Việt.
Từ công đoạn chuẩn bị bản khắc, đưa mực đến thao tác in trên giấy, mỗi bước đều đòi hỏi sự cẩn trọng và khéo léo. Trải nghiệm trực tiếp giúp người tham gia hiểu rõ hơn công sức của nghệ nhân, đồng thời cảm nhận được giá trị của một nghề thủ công được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Bên cạnh đó, hoạt động giao lưu viết thư pháp với chủ đề “Tôn sư trọng đạo” mang đến không gian tôn vinh vẻ đẹp chữ viết và đạo lý truyền thống. Hoạt động giới thiệu sách “Sách là người thầy tri thức” tiếp tục nhấn mạnh vai trò của tri thức, văn hóa đọc trong đời sống hiện đại.
Chương trình còn mở rộng trải nghiệm sang lĩnh vực ẩm thực và sản phẩm địa phương thông qua hoạt động làm bánh đậu xanh gắn với quảng bá sản phẩm OCOP, cùng không gian trà sen Kiếp Bạc với chủ đề “Trà sen Kiếp Bạc - Hương vị thanh tao của di sản”.
Sự kết hợp giữa lịch sử, nghệ thuật, nghề thủ công và ẩm thực tạo nên một không gian văn hóa đa dạng. Qua đó, di sản không chỉ được tiếp cận bằng những câu chuyện lịch sử hay hiện vật trưng bày mà còn thông qua những trải nghiệm gần gũi với đời sống thường ngày.
Kết nối di sản với thế hệ trẻ và phát triển du lịch văn hóa
Điểm đáng chú ý trong chương trình là hoạt động giáo dục di sản dành cho học sinh, được tổ chức trong buổi chiều cùng ngày với chương trình “Mật thư - Giải mã di sản” và hội thi “Giải mã di sản”.
Hoạt động có sự tham gia của khoảng 200 học sinh khối 5 đến từ ba trường Tiểu học Tân Trường, Cẩm Phúc và Cẩm Đông, xã Mao Điền.
Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức lịch sử qua lời thuyết minh, các em được tham gia những thử thách tìm hiểu, giải mã thông tin và khám phá di sản thông qua ứng dụng công nghệ. Những dữ kiện về lịch sử, văn hóa và giá trị của Văn Miếu Mao Điền được chuyển tải thành các nhiệm vụ cụ thể, khuyến khích học sinh quan sát, tư duy, trao đổi và chủ động tìm kiếm lời giải.
Cách tổ chức này tạo ra sự tương tác giữa người học với không gian di tích, giúp kiến thức lịch sử trở nên sinh động hơn. Một địa danh, một dấu tích hay một câu chuyện về các bậc tiền nhân sẽ có sức hấp dẫn riêng khi học sinh được trực tiếp tìm hiểu và khám phá thay vì chỉ ghi nhớ những thông tin có sẵn.
Đặc biệt, việc kết hợp công nghệ với giáo dục truyền thống cho thấy nỗ lực đổi mới phương thức quảng bá di sản. Công nghệ không thay thế giá trị nguyên gốc của di tích mà trở thành công cụ hỗ trợ, giúp những câu chuyện lịch sử được truyền tải bằng phương thức phù hợp hơn với khả năng tiếp nhận của thế hệ trẻ.
Từ góc độ bảo tồn, đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa lâu dài. Bởi một di tích không chỉ cần được gìn giữ về kiến trúc, cảnh quan và hiện vật mà còn cần có sức sống trong nhận thức cộng đồng. Khi học sinh được tiếp cận lịch sử địa phương từ sớm, khi người dân có cơ hội tham gia các hoạt động văn hóa tại di tích, những giá trị truyền thống sẽ có thêm điều kiện để được tiếp nối tự nhiên.
Đối với Hải Phòng, Văn Miếu Mao Điền là một điểm đến có nhiều tiềm năng trong phát triển du lịch văn hóa, lịch sử và giáo dục trải nghiệm. Không gian di tích gắn với truyền thống khoa bảng, cùng hệ thống hoạt động trải nghiệm nghề truyền thống, ẩm thực và văn hóa đọc, tạo điều kiện hình thành những sản phẩm du lịch có nội dung phong phú.
Thay vì chỉ dừng lại ở một chuyến tham quan, du khách có thể kết hợp tìm hiểu lịch sử khoa bảng, trải nghiệm in tranh mộc bản, thưởng thức trà sen, khám phá ẩm thực địa phương và tham gia các hoạt động giáo dục. Đây là hướng phát triển giúp gia tăng giá trị cho điểm đến, đồng thời tạo cơ hội quảng bá các sản phẩm văn hóa, làng nghề và đặc sản địa phương.
Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, các hoạt động trải nghiệm cần được duy trì thường xuyên, có nội dung chuyên sâu và bảo đảm tính chính xác về lịch sử. Việc kết nối Văn Miếu Mao Điền với các điểm đến di sản khác của Hải Phòng cũng sẽ góp phần hình thành những hành trình khám phá văn hóa có tính liên kết, tạo thêm sức hấp dẫn cho du lịch địa phương.
Chương trình ngày 22/11 tại Văn Miếu Mao Điền vì thế không chỉ mang ý nghĩa hưởng ứng các ngày lễ văn hóa mà còn góp phần khẳng định vai trò của di sản trong đời sống đương đại. Từ những bản khắc gỗ, nét bút thư pháp đến hoạt động giải mã lịch sử bằng công nghệ, mỗi trải nghiệm đều mở ra một cách tiếp cận khác nhau đối với những giá trị truyền thống.
Trong hành trình phát triển của Hải Phòng hôm nay, những di tích như Văn Miếu Mao Điền không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của vùng đất xứ Đông mà còn có thể trở thành nguồn lực quan trọng cho giáo dục, văn hóa và du lịch. Bởi bảo tồn di sản không đơn thuần là giữ lại những gì thuộc về quá khứ, mà còn là làm cho những giá trị ấy tiếp tục hiện diện, được hiểu đúng, trân trọng và phát huy trong cuộc sống hiện đại.
Đình Sáng