Theo VCCI, khu vực kinh tế tư nhân đã tăng từ khoảng 811 nghìn doanh nghiệp hoạt động năm 2020 lên hơn 1 triệu doanh nghiệp vào năm 2025, chiếm 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Tuy nhiên, đặc điểm nổi bật của khu vực tư nhân vẫn là tình trạng “đông nhưng nhỏ”.
Khu vực doanh nghiệp tư nhân tiếp tục mở rộng nhanh về số lượng
Tại buổi làm việc với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội diễn ra mới đây, Báo cáo nghiên cứu của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy khu vực doanh nghiệp tư nhân tiếp tục mở rộng nhanh về số lượng, từ khoảng 811.000 doanh nghiệp đang hoạt động năm 2020 lên hơn 1 triệu doanh nghiệp vào năm 2025, chiếm 96,6% tổng số doanh nghiệp của nền kinh tế và tạo việc làm cho khoảng 9,27 triệu lao động.
Tuy nhiên, theo đại diện VCCI, sự gia tăng về số lượng chưa đồng nghĩa với sự cải thiện về chất lượng và sức khỏe doanh nghiệp. Trong năm 2025 có khoảng 35,8 nghìn doanh nghiệp giải thể, tăng 66,9% so với trước đó, cùng với 112,7 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động. Đặc điểm nổi bật của khu vực tư nhân vẫn là tình trạng “đông nhưng nhỏ”, khi gần 70% doanh nghiệp ngoài Nhà nước có vốn dưới 10 tỷ đồng, hơn 81% sử dụng dưới 10 lao động.
Quy mô vốn bình quân của doanh nghiệp tư nhân chỉ đạt khoảng 49,2 tỷ đồng, thấp hơn rất nhiều so với mức 496 tỷ đồng của doanh nghiệp FDI và hơn 7.030 tỷ đồng của doanh nghiệp Nhà nước.
Hiệu quả hoạt động cũng còn hạn chế với tỷ suất lợi nhuận chỉ khoảng 1,4% trong năm 2023. Năng lực đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và quản trị doanh nghiệp vẫn ở mức thấp khi chỉ 7,5% doanh nghiệp đưa ra sản phẩm hoặc dịch vụ mới trong vòng ba năm gần đây; 37,9% doanh nghiệp sử dụng ít nhất một công nghệ số; và tới 92,6% doanh nghiệp có chủ sở hữu đồng thời là người quản lý cao nhất.
Khu vực doanh nghiệp tư nhân tiếp tục mở rộng nhanh về số lượng
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, Trưởng ban Pháp chế chỉ ra khó khăn của doanh nghiệp hiện đã chuyển mạnh từ phía đầu vào sang thị trường đầu ra. Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng từ 45,3% lên 60,2%, tương đương giai đoạn khó khăn nhất của đại dịch COVID-19. Điều này khiến tâm lý phòng thủ gia tăng, với 54,8% doanh nghiệp dự kiến giữ nguyên quy mô hoạt động.
Tiếp cận vốn vẫn là điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Có tới 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu không có tài sản bảo đảm và 93,5% khoản vay yêu cầu thế chấp. Trong khi đó, khả năng dự báo chính sách của doanh nghiệp còn rất thấp khi chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp tự tin dự đoán được các thay đổi chính sách. Chi phí không chính thức tiếp tục là gánh nặng đáng kể trong nhiều lĩnh vực.
Đối với khu vực hộ kinh doanh, khoảng 6,1 triệu hộ hiện tạo việc làm cho 10 triệu lao động nhưng sức chống chịu đang suy giảm rõ rệt. Có tới 81,5% hộ kinh doanh ghi nhận doanh thu giảm trong năm 2025; 73,3% cho rằng các khó khăn pháp lý ảnh hưởng lớn hoặc nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong khi đó, tiến trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp diễn ra rất chậm khi chỉ 15,6% hộ có ý định chuyển đổi do lo ngại các nghĩa vụ về thuế, kế toán, bảo hiểm và thanh tra, kiểm tra.
Trên nền những điểm nghẽn cấu trúc đó, từ đầu tháng 3/2026, cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục chịu thêm tác động từ xung đột tại Trung Đông. Giá nhiên liệu và nhiều loại nguyên vật liệu đầu vào tăng mạnh, chi phí logistics quốc tế tăng từ hai đến ba lần, trong khi hơn một nửa số doanh nghiệp sản xuất bị giảm đơn hàng xuất khẩu.
Mặc dù đến tháng 6/2026 đã xuất hiện những tín hiệu hạ nhiệt nhờ giá dầu thế giới điều chỉnh giảm và các chính sách hỗ trợ về thuế, phí nhiên liệu, song tác động tiêu cực vẫn còn hiện hữu do độ trễ của chi phí và các hợp đồng kinh doanh.
Theo Phó Tổng Thư ký VCCI, rủi ro lớn nhất của khu vực kinh tế tư nhân trong năm 2026 là tốc độ tăng chi phí vượt quá tốc độ tăng doanh thu, kéo theo suy giảm lợi nhuận, dòng tiền và khả năng duy trì việc làm.
Bên cạnh bức tranh về sức khỏe doanh nghiệp, báo cáo cũng chỉ ra nhiều điểm nghẽn trong môi trường đầu tư kinh doanh. Dù Quốc hội và Chính phủ đã sửa đổi đồng loạt nhiều đạo luật quan trọng và ban hành các cơ chế đặc thù để tháo gỡ vướng mắc cho dự án đầu tư, nhưng trên thực tế vẫn tồn tại những hạn chế mang tính hệ thống về năng lực thực thi và phối hợp điều hành ở cấp địa phương.
Những vướng mắc nổi bật tập trung ở quy hoạch, giải phóng mặt bằng, giao đất, xác định nghĩa vụ tài chính đất đai và thủ tục hành chính kéo dài. Đặc biệt, tình trạng chậm phê duyệt giá đất cụ thể được xem là một trong những nút thắt phổ biến nhất hiện nay.
Gỡ điểm nghẽn vốn, thể chế
Báo cáo cũng ghi nhận sự xuất hiện của những bất cập ngay trong các văn bản pháp luật mới ban hành, bao gồm các quy định chưa thống nhất giữa luật và nghị định, những khoảng trống pháp lý trong đầu tư hạ tầng, đầu tư trực tuyến, lĩnh vực năng lượng, hóa chất và đầu tư nước ngoài.
Về cải cách thủ tục hành chính, dù năm 2025 ghi nhận nhiều kết quả tích cực với hàng nghìn thủ tục và điều kiện kinh doanh được cắt giảm, song khảo sát của VCCI cho thấy khoảng cách giữa quy định và thực tiễn vẫn còn đáng kể.
Khoảng 25% doanh nghiệp phản ánh quy trình thực hiện không đúng như công bố; 33,33% cho biết thời gian xử lý kéo dài hơn quy định; 38,18% vẫn phải chi trả chi phí không chính thức và hơn 24% buộc phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh.
Từ thực trạng trên, Phó Tổng thư ký VCCI cho biết, VCCI kiến nghị năm nhóm giải pháp trọng tâm bao gồm: Hỗ trợ tài chính và tín dụng linh hoạt; đẩy nhanh thể chế hóa cho vay dựa trên dòng tiền theo Nghị quyết 68-NQ/TW; cải cách môi trường tuân thủ thuế, kế toán và hóa đơn điện tử phù hợp với năng lực hộ siêu nhỏ; chuyển chính sách hỗ trợ hộ chuyển đổi từ vận động đại trà sang cách tiếp cận phân tầng; ứng phó cú sốc ngắn hạn bằng tháo gỡ logistics, đa dạng hóa thị trường và tăng cường ngoại giao kinh tế.
Đồng thời về dài hạn, cơ quan chức năng cần dịch chuyển trọng tâm cải cách sang kiến tạo, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và nâng cao chất lượng hỗ trợ doanh nghiệp.
Anh Đào