Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh khẳng định, với trữ lượng khoáng sản rất lớn, việc khai thác, chế biến các loại khoáng sản quan trọng, thiết yếu, đặc biệt là đất hiếm thì phải tính đến chế biến sâu, chế biến tinh, phục vụ cho các ngành công nghiệp của Việt Nam nhất là công nghiệp chíp bán dẫn, ngoài ra còn có thể nghiên cứu để hướng tới xuất khẩu.
Cần luật hóa các quy định khai thác khoáng sản
Tiếp tục chương trình Kỳ họp, hôm nay Quốc hội tiến hành chất vấn và trả lời chất vấn nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài nguyên và môi trường với trách nhiệm trả lời chính thuộc về Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Đặng Quốc Khánh.
ĐBQH Đặng Bích Ngọc (Hòa Bình) nêu rõ, thời gian qua, để giải quyết khó khăn trong việc khai thác khoáng sản, nhất là vật liệu san lấp các công trình giao thông trọng điểm, Quốc hội đã cho phép áp dụng cơ chế đặc thù để xử lý vấn đề này. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết, cần luật hóa nội dung này thế nào nhằm bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, tạo sự thống nhất, chủ động cho chính quyền địa phương tổ chức thực hiện?
Đại biểu Quốc hội Đặng Bích Ngọc (Hòa Bình) phát biểu.
Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh cho biết, với cơ chế đặc thù của Quốc hội, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự đồng lòng của các địa phương, thời gian qua đã thực hiện cơ chế đặc thù về việc cấp vật liệu san lấp cho các dự án trọng điểm quốc gia, dự án cao tốc. Thực hiện các Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ đã ban hành các văn bản hướng dẫn triển khai, chỉ đạo. Về phía Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng đã ban hành các hướng dẫn về vật liệu xây dựng cho các dự án, đến nay, các dự án đều vượt tiến độ.
"Cơ chế đặc thù của Quốc hội cho phép đã được triển khai rất hiệu quả, đã được thể hiện qua việc tiến độ của các công trình, dự án quan trọng quốc gia", Bộ trưởng khẳng định.
Để luật hóa nội dung này, Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh nêu rõ, trước đây, luật quy định quy trình cấp mỏ các vật liệu san lấp cũng giống như đối với các kim loại quý và chưa được phân loại, phân nhóm. Sau khi áp dụng cơ chế đặc thù, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có tổng kết và hiện nay Bộ là cơ quan chủ trì soạn thảo trình Chính phủ trình Quốc hội Luật Địa chất và khoáng sản.
"Trong đó, đã phân loại 4 nhóm khoáng sản gồm: kim loại quý, vật liệu xây dựng cao cấp, vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu đất đá sỏi. Vật liệu đất đá sỏi sẽ được phân cấp triệt để cho các địa phương, không phải cấp phép mỏ mà chỉ cần đăng ký, sau đó nộp nghĩa vụ thuế theo quy định", Bộ trưởng cho biết.
Cũng quan tâm đến vật liệu san lấp, ĐBQH Trần Kim Yến (TP. Hồ Chí Minh) đặt vấn đề, trong bối cảnh thiếu cát sông để thực hiện các dự án, nhất là những dự án đặc biệt quan trọng như dự án làm đường cao tốc ở đồng bằng sông Cửu Long thì phương án dùng cát biển để thay thế là một hướng tìm kiếm. Tuy nhiên, việc thay thế có điều kiện khi mà chưa đáp ứng thì triển khai đại trà sẽ đánh cược với môi trường.
"Nhiều vấn đề đặt ra là hàm lượng muối trong cát biển có ảnh hưởng đến môi trường xung quanh theo thời gian hay không? Có ý kiến còn cho rằng, việc sử dụng cát biển thay cát sông còn là “mang mặn vào giữa cánh đồng” lũ, trũng... nhất là trong tình trạng xâm nhập mặn đang ngày càng phức tạp và khó lường như hiện nay. Bộ trưởng cho biết giải pháp trước mắt và lâu dài để có đủ nguyên vật liệu cho các dự án nhưng không làm ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường, bảo đảm an ninh nguồn nước?", đại biểu đặt câu hỏi.
Đối với nội dung này, Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh cho biết, việc sử dụng vật liệu xây dựng là cát cho các dự án trọng điểm quốc gia, đặc biệt là dự án đường cao tốc rất khó khăn. Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng như các bộ, ngành liên quan cùng nghiên cứu sử dụng cát biển. Hiện nay, dự án thí điểm của Bộ Giao thông Vận tải đã sử dụng cát biển trong tiến hành san lấp và xây dựng đường giao thông và cho thấy có thể san lấp và thi công đạt K95.
Bộ Tài nguyên và Môi trường được giao nhiệm vụ đánh giá trữ lượng, khu vực để lấy cát biển. Theo đó, Bộ đã hoàn thành đánh giá trữ lượng tại khu vực Sóc Trăng, với trữ lượng có thể lấy ngay là 145 triệu mét khối, cách bờ khoảng gần 20km, thân mỏ có chiều sâu khoảng 7m.
"Tuy nhiên, Bộ cũng đã có khuyến cáo nếu khai thác mỏ cát biển này thì chỉ lấy khoảng chiều sâu 2m để giảm thiểu tối đa tác động đến môi trường. Trữ lượng cát biển là rất lớn và hiện nay đã được sử dụng san lấp và sử dụng trong các khu kinh tế, khu công nghiệp, các dự án ven biển", Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh nói.
Đối với lo ngại của đại biểu về nguy cơ nhiễm mặn, Bộ trưởng khẳng định, cần đánh giá tác động môi trường, hiện nay cát biển được sử dụng tốt nhất thì ở những khu vực đã nhiễm mặn. Tùy theo công trình, dự án sẽ được đánh giá tác động, với nguyên tắc là không được để ảnh hưởng nhiễm mặn. Bộ Xây dựng là cơ quan quản lý về vật liệu xây dựng sẽ có quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy định rõ cát biển sẽ được đưa vào những công trình như thế nào.
Khai thác phải tính đến chế biến sâu, chế biến tinh, phục vụ cho ngành công nghiệp
Chất vấn Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh về nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài nguyên và môi trường, đại biểu Quốc hội Trần Quang Minh đề cập đến vấn đề công tác khai khoáng, sử dụng và quản lý đất hiếm trong thời gian qua.
Đại biểu Quốc hội Trần Quang Minh (Quảng Bình) phát biểu.
Trả lời về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Đặng Quốc Khánh cho biết, Việt Nam có nguồn tài nguyên khoáng sản chiến lược quan trọng với trữ lượng tương đối lớn. Cụ thể, bô xít có khoảng 5,8 tỷ tấn, titan hơn 600 triệu tấn.
"Đất hiếm với trữ lượng đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường đánh giá là 2,7 triệu tấn. Đánh giá tài nguyên đất hiếm ước tính khoảng 18 triệu tấn, tổng cộng khoảng 20,7 triệu tấn", ông Đặng Quốc Khánh nêu.
Cũng theo Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh, hiện nay, Thủ tướng đã giao cho Bộ Tài nguyên và Môi trường một đề án điều tra cơ bản và đánh giá trữ lượng tổng thể. "Theo dữ liệu của chúng tôi, dự kiến trữ lượng đất hiếm có thể lên đến gần 30 triệu tấn", ông Khánh cho hay.
Về việc khai thác và chế biến các khoáng sản quan trọng, đặc biệt là đất hiếm, Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh cho biết, Thủ tướng đã chỉ đạo cần phải hướng tới chế biến sâu và tinh tại Việt Nam để phục vụ công nghiệp trong nước. Điều này có thể hỗ trợ thu hút các ngành công nghiệp như công nghiệp chip. Nếu chế biến sâu đất hiếm, Việt Nam có thể không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu. Tuy nhiên, việc này đòi hỏi phải nghiên cứu tổng thể và đầy đủ, vì hiện tại Việt Nam chưa có đủ công nghệ chế biến sâu đất hiếm.
Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Đặng Quốc Khánh cho biết, trữ lượng gần 30 triệu tấn đất hiếm đang đặt ra yêu cầu về công nghệ chế biến sâu trong nước.
Về việc thu hút đầu tư, liên doanh hoặc chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực này, Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh cho biết hiện nay, Thủ tướng đã chỉ đạo các bộ, ngành thực hiện hai nhiệm vụ quan trọng. Thứ nhất, đánh giá chính xác trữ lượng đất hiếm để báo cáo. Thứ hai, trong quá trình thực hiện, cần gắn với tiềm năng và lợi thế của Việt Nam, cũng như với công nghiệp trong nước.
"Yêu cầu đặt ra là phải chuyển giao công nghệ để chúng ta có thể chế biến sâu, phục vụ cho đất nước", ông Khánh nhấn mạnh.
Theo Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh, trong quá trình này, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là các địa phương có tiềm năng như Lai Châu, Yên Bái, Lào Cai cần phải tăng cường công tác quản lý đất hiếm.
"Báo cáo với Quốc hội, đất hiếm hiện nay có các thân mỏ nằm sâu, cũng như các mỏ phân tán nhỏ lẻ trên bề mặt. Do đó, cần quản lý chặt chẽ để tránh khai thác và buôn bán trái phép", ông Khánh cho hay.
Đất hiếm có vai trò quan trọng trong các ngành công nghiệp hiện đại, bao gồm công nghiệp điện tử, năng lượng tái tạo và quốc phòng. Việc khai thác và chế biến sâu đất hiếm có thể giúp Việt Nam phát triển các ngành công nghiệp chiến lược và tăng cường xuất khẩu.
Hiện nay, nhìn chung, Việt Nam có tiềm năng lớn về tài nguyên đất hiếm, nhưng cần có chiến lược và chính sách hợp lý để khai thác hiệu quả, phục vụ cho phát triển kinh tế và công nghiệp của đất nước.
Hồng Quang