Kỳ vọng hạ lãi suất va vào giới hạn thanh khoản, tỷ giá và rủi ro tín dụng. Nền kinh tế cần giảm lệ thuộc ngân hàng, khơi thông thêm các kênh vốn dài hạn.
Mặt bằng lãi suất đang trở thành một trong những biến số quan trọng đối với triển vọng phục hồi và tăng trưởng của doanh nghiệp. Sau giai đoạn chi phí huy động vốn tăng mạnh, kỳ vọng về một chu kỳ giảm lãi suất mới đang được đặt ra. Tuy nhiên, khi nhu cầu vốn của nền kinh tế ngày càng lớn, việc đưa lãi suất cho vay xuống thấp không đơn thuần là quyết định điều chỉnh giá vốn của các ngân hàng.
Thực tế cho thấy, hệ thống ngân hàng đang phải đối diện với nhiều sức ép cùng lúc: nhu cầu tín dụng tăng nhanh, khả năng huy động vốn chưa thực sự theo kịp, tỷ giá còn biến động và rủi ro nợ xấu tiếp tục hiện hữu. Trong khi đó, những kênh dẫn vốn khác như thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa phục hồi đầy đủ, khiến gánh nặng cung ứng vốn trung và dài hạn vẫn tập trung chủ yếu vào hệ thống ngân hàng. Bài toán đặt ra vì thế không chỉ là làm thế nào để giảm lãi suất, mà còn là thay đổi cấu trúc huy động và phân bổ vốn của toàn bộ nền kinh tế.
Khơi thông dòng vốn ngoài ngân hàng - Ảnh minh họa
Ngân hàng khó gánh mãi nhu cầu vốn
Theo báo cáo đầu tháng 11/2026 của Công ty Chứng khoán MB (MBS), lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng bình quân tại các ngân hàng thương mại đã giảm 0,115 điểm phần trăm so với cuối tháng 9. Tuy nhiên, mức lãi suất này vẫn cao hơn 2,55 điểm phần trăm so với đầu năm.
Diễn biến trên phản ánh một thực tế: dù áp lực tăng lãi suất huy động đã có dấu hiệu dịu lại, mặt bằng chi phí vốn vẫn chưa thể trở về mức thấp như kỳ vọng. Điều này đặt các ngân hàng vào thế khó khi vừa phải duy trì sức cạnh tranh trong huy động tiền gửi, vừa phải đáp ứng nhu cầu giải ngân ngày càng lớn từ doanh nghiệp và người dân.
Một trong những nguyên nhân căn bản nằm ở sự chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn trong nhiều năm qua. Tại VIF 2027 ngày 12/11/2026, ông Nguyễn Việt Anh - Phó tổng giám đốc TPBank chia sẻ, trong khoảng 5 năm trở lại đây, tăng trưởng tín dụng luôn cao hơn tăng trưởng huy động. Điều đó đồng nghĩa với việc các ngân hàng phải liên tục tìm kiếm nguồn vốn mới để duy trì khả năng cho vay.
Áp lực này càng rõ nét khi nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng mới. Nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh, đầu tư hạ tầng và tiêu dùng đều có xu hướng gia tăng. Trong khi đó, ngân hàng không thể sử dụng toàn bộ số tiền huy động được để cho vay mà phải bảo đảm các tỷ lệ dự trữ và an toàn vốn theo quy định.
Thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng cũng cho thấy những thời điểm căng thẳng nhất định. Trong phần lớn tháng 10, lãi suất qua đêm dao động quanh 3-4,7%, nhưng đã tăng lên 5,75% trong phiên cuối tháng. Ngân hàng Nhà nước phải bơm gần 30.000 tỷ đồng trong phiên 30/10 để hỗ trợ thanh khoản hệ thống.
Đáng chú ý, khả năng hấp thụ chi phí của các ngân hàng cũng đang suy giảm. Biên lãi ròng (NIM) toàn hệ thống từ mức 3% cuối năm trước đã giảm xuống 2,8% trong quý I và hiện còn khoảng 2,5%. NIM thu hẹp đồng nghĩa với việc khoảng chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi ngày càng mỏng. Khi chi phí huy động chưa giảm tương ứng, các ngân hàng sẽ có ít dư địa hơn để hạ lãi suất cho vay mà vẫn bảo đảm hiệu quả kinh doanh.
Ở chiều ngược lại, nếu giảm lãi suất tiền gửi quá nhanh, ngân hàng có thể đối diện nguy cơ dòng tiền tiết kiệm dịch chuyển sang những kênh đầu tư khác. Khi nguồn vốn huy động bị ảnh hưởng, khả năng duy trì tín dụng ổn định cũng sẽ suy giảm.
Bên cạnh đó, áp lực tỷ giá tiếp tục khiến việc giảm lãi suất VND trở nên nhạy cảm. MBS dự báo tỷ giá USD/VND có thể dao động quanh vùng 26.400-26.600 đồng vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đồng USD còn chịu tác động từ chính sách tiền tệ quốc tế, duy trì sức hấp dẫn của đồng Việt Nam là yêu cầu quan trọng đối với điều hành kinh tế vĩ mô.
Như vậy, ngân hàng không chỉ phải giải quyết bài toán cung ứng vốn mà còn phải cân đối giữa lợi nhuận, thanh khoản và an toàn hệ thống. Việc kỳ vọng các nhà băng liên tục giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế, trong khi những áp lực đầu vào chưa được giải quyết, sẽ khó tạo ra một mặt bằng vốn rẻ bền vững.
Khơi thông dòng vốn ngoài ngân hàng
Nếu tín dụng ngân hàng tiếp tục là nguồn cung vốn chủ yếu, mỗi đợt gia tăng nhu cầu đầu tư của nền kinh tế đều có thể tạo thêm sức ép lên thanh khoản và lãi suất. Đây cũng là lý do câu chuyện giảm lãi suất cần được nhìn nhận từ góc độ rộng hơn: đa dạng hóa các kênh huy động vốn và phân bổ lại dòng tiền.
Một điểm đáng chú ý là cơ cấu sử dụng vốn hiện nay chưa thực sự tạo được động lực mạnh cho hoạt động đầu tư mở rộng sản xuất. Tại VIF 2027, ông Nguyễn Việt Anh - Phó tổng giám đốc TPBank thông tin, khoảng 70% dư nợ tín dụng tập trung vào lĩnh vực thương mại và dịch vụ, trong khi tỷ trọng vốn dành cho đầu tư mở rộng sản xuất chỉ ở mức hơn 20%.
Cơ cấu này đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng phân bổ tín dụng, hướng dòng vốn vào những lĩnh vực tạo ra năng lực sản xuất, giá trị gia tăng và khả năng trả nợ dài hạn. Bởi nếu phần lớn nguồn lực vẫn tập trung vào các hoạt động có vòng quay vốn ngắn, trong khi nhu cầu đầu tư dài hạn tiếp tục tăng, hệ thống ngân hàng sẽ khó tránh khỏi áp lực mất cân đối kỳ hạn.
Một vấn đề khác là thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn chưa phát huy được vai trò thay thế một phần nguồn vốn ngân hàng. Sau những biến động của giai đoạn trước, tâm lý thận trọng của nhà đầu tư và doanh nghiệp vẫn hiện hữu. Các yêu cầu về công bố thông tin, minh bạch tài chính và trách nhiệm sử dụng vốn ngày càng cao, trong khi nhiều doanh nghiệp chưa đủ năng lực đáp ứng.
Theo ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc đầu tư cấp cao Manulife Investment Việt Nam, rủi ro của nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tương đối cao, trong khi mức độ minh bạch còn hạn chế so với các tập đoàn lớn. Điều này phần nào lý giải vì sao gói tín dụng ưu đãi 409.000 tỷ đồng dành cho khối SME, do 19 ngân hàng đăng ký, mới giải ngân được 18.600 tỷ đồng tính đến đầu tháng 10, chưa đầy 5% quy mô chương trình.
Thực tế trên cho thấy, vấn đề không chỉ nằm ở việc thiếu nguồn vốn giá rẻ mà còn ở khả năng tiếp cận vốn và năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp. Khi hồ sơ tài chính thiếu minh bạch, phương án kinh doanh chưa đủ sức thuyết phục hoặc tài sản bảo đảm không đáp ứng yêu cầu, ngay cả những chương trình tín dụng ưu đãi cũng khó chuyển hóa thành dòng vốn thực tế.
Do đó, muốn khơi thông thị trường vốn, cần đồng thời nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, chuẩn hóa báo cáo tài chính, cải thiện năng lực công bố thông tin và xây dựng cơ chế bảo vệ nhà đầu tư. Khi niềm tin được củng cố, thị trường trái phiếu mới có thể từng bước đảm nhận tốt hơn vai trò cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn.
Ở góc độ điều hành, những tín hiệu tích cực bước đầu đã xuất hiện. Báo cáo phân tích thị trường tiền tệ tháng 10/2026 của MBS Research, tính đến ngày 26/10, huy động vốn toàn hệ thống tăng 1,74% so với cuối tháng 9, cao hơn mức tăng 0,95% của tín dụng. Đây là tháng thứ tư liên tiếp tốc độ tăng trưởng huy động vượt tín dụng, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa hai chỉ số.
MBS dự báo lãi suất huy động có thể giảm thêm 0,2-0,3 điểm phần trăm từ nay đến cuối năm. Tuy nhiên, khả năng giảm sâu lãi suất cho vay vẫn phụ thuộc vào diễn biến thanh khoản, tỷ giá và chất lượng tín dụng.
TS. Cấn Văn Lực cho rằng việc giảm lãi suất cần được thực hiện thận trọng, có thể thăm dò giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm ở đầu vào, đồng thời ưu tiên giảm lãi suất cho vay đối với những lĩnh vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng thay vì áp dụng đại trà.
Song song với chính sách tiền tệ, việc đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các dự án bất động sản và tăng tốc hoàn thuế VAT cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện dòng tiền của doanh nghiệp và nền kinh tế.
Về dài hạn, yêu cầu cấp thiết là khơi thông thị trường cổ phiếu và trái phiếu, tạo thêm lựa chọn huy động vốn cho doanh nghiệp. Khi các kênh vốn được vận hành đồng bộ, hệ thống ngân hàng sẽ giảm bớt áp lực phải đáp ứng gần như toàn bộ nhu cầu tài chính của nền kinh tế.
Lãi suất thấp vẫn là mục tiêu cần hướng tới, nhưng không thể đạt được một cách bền vững chỉ bằng việc yêu cầu ngân hàng giảm giá cho vay. Muốn có mặt bằng vốn hợp lý, nền kinh tế cần giải quyết từ gốc bài toán huy động, phân bổ và sử dụng vốn. Khi dòng tiền được khơi thông từ nhiều kênh, áp lực lên hệ thống ngân hàng mới có thể giảm bớt và dư địa giảm lãi suất mới thực sự được mở rộng.
Phượng Hòa