Từ phát hành trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững đến kết nối nguồn vốn quốc tế, các ngân hàng Việt Nam đang mở rộng kênh huy động vốn phục vụ chuyển đổi xanh.
Mở rộng kênh huy động
Nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh đang thúc đẩy các ngân hàng thương mại tìm kiếm những phương thức huy động mới, bên cạnh tiền gửi truyền thống và phát hành trái phiếu thông thường. Trong đó, trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững dần trở thành công cụ giúp các tổ chức tín dụng kết nối thị trường vốn với nhu cầu tài trợ cho năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, giao thông sạch và các dự án phát triển bền vững.
Theo báo cáo thị trường trái phiếu năm 2025 của Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA), tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh, xã hội và bền vững tại Việt Nam trong năm đạt khoảng 19.000 tỷ đồng quy đổi, tăng 72% so với năm trước. Thị trường ghi nhận sự tham gia nổi bật của các ngân hàng thương mại, cùng xu hướng đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường áp dụng các chuẩn mực quốc tế trong phát hành, quản lý và báo cáo sử dụng vốn.
Đáng chú ý, các thương vụ phát hành quy mô lớn cho thấy nguồn vốn xanh đang từng bước vượt khỏi phạm vi thử nghiệm để trở thành một bộ phận trong chiến lược huy động vốn của ngân hàng.
Ảnh minh họa
Một trong những thương vụ đáng chú ý là VPBank phát hành thành công 300 triệu USD trái phiếu bền vững quốc tế vào tháng 9/2025, với kỳ hạn 5 năm. Theo thông tin từ Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), IFC đầu tư 200 triệu USD, phần còn lại do tổ chức tài chính phát triển Proparco tham gia. Nguồn vốn được phân bổ cho các mục tiêu xã hội và môi trường, trong đó có hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và các dự án khí hậu.
Thương vụ này cho thấy khả năng tiếp cận các nhà đầu tư phát triển quốc tế có thể mở rộng không gian huy động vốn của ngân hàng, đồng thời gắn nguồn vốn với những mục tiêu phát triển cụ thể.
Ở phân khúc trái phiếu xanh, HDBank cũng hoàn tất chương trình phát hành quốc tế trị giá 100 triệu USD trong năm 2025, với đợt phát hành thứ hai trị giá 50 triệu USD được công bố vào tháng 1/2026. Các nhà đầu tư tham gia gồm IFC, Tổ chức Đầu tư Quốc tế Anh (BII) và Ngân hàng Phát triển Doanh nghiệp Hà Lan (FMO). Nguồn vốn hướng đến các dự án như điện mặt trời, xe điện, công trình xanh và giải pháp tiết kiệm năng lượng.
Tháng 7/2025, MSB phát hành 680 tỷ đồng trái phiếu bền vững kỳ hạn 5 năm, hướng nguồn vốn vào các lĩnh vực môi trường và xã hội. Trong khi đó, SHB công bố Khung Tài chính Bền vững đầu tiên vào tháng 10/2026, tạo cơ sở để phát triển các công cụ huy động và phân bổ vốn gắn với những mục tiêu phát triển bền vững. ACB cũng xây dựng khung tài chính bền vững nhằm định hướng hoạt động cấp tín dụng và phát hành các công cụ tài chính phù hợp. Với OCB, việc tham gia các sáng kiến thúc đẩy ngân hàng thương mại xanh cho thấy xu hướng nâng cao năng lực tài trợ các dự án thân thiện với môi trường đang được mở rộng trong hệ thống. Những động thái này phản ánh phần nào sự chuyển dịch từ việc triển khai các sản phẩm riêng lẻ sang xây dựng nền tảng tài chính xanh có hệ thống.
Không chỉ các ngân hàng tư nhân, nhóm ngân hàng có vốn nhà nước cũng đang từng bước gắn hoạt động phát hành trái phiếu với mục tiêu phát triển bền vững.
Cuối tháng 12/2025, Agribank hoàn tất phát hành riêng lẻ 5.000 tỷ đồng trái phiếu mã VBA12505, kỳ hạn 2 năm, được công bố rõ mục đích phục vụ tín dụng xanh. Điểm đáng chú ý là mục tiêu sử dụng vốn được xác định ngay từ khâu huy động, qua đó tạo sự liên kết rõ hơn giữa nguồn vốn trên thị trường trái phiếu và danh mục cho vay xanh của ngân hàng.
Trong khi đó, Vietcombank phát hành thành công 2.000 tỷ đồng trái phiếu riêng lẻ theo Khung trái phiếu bền vững vào ngày 18/12/2025. Theo ngân hàng, nguồn vốn được phân bổ cho các dự án mang lại giá trị môi trường và xã hội, phù hợp với tiêu chí lựa chọn dự án trong khung phát hành.
BIDV cũng công bố báo cáo sử dụng vốn và đánh giá tác động trái phiếu xanh, bền vững năm 2026, trong đó có việc phân bổ vốn từ các đợt phát hành năm 2025 và đánh giá danh mục dự án giai đoạn 2023-2025.
Các trường hợp trên cho thấy cuộc đua vốn xanh đang chuyển dần từ khâu phát hành sang quản trị toàn bộ vòng đời nguồn vốn: xây dựng tiêu chí lựa chọn dự án, thẩm định rủi ro môi trường và xã hội, phân bổ vốn, giám sát sau giải ngân và báo cáo kết quả. Đối với ngân hàng, đây là yêu cầu quan trọng bởi vốn huy động chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuyển thành dòng tín dụng phục vụ các hoạt động kinh tế đáp ứng tiêu chí xanh.
Bài toán chi phí vốn, cần cơ chế để dòng vốn đi đúng đích
Dù mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn quốc tế, trái phiếu xanh không mặc nhiên giúp ngân hàng huy động vốn với chi phí thấp hơn. Lợi suất thực tế vẫn phụ thuộc vào chất lượng tín dụng của tổ chức phát hành, kỳ hạn, điều kiện thị trường, tỷ giá và mức độ quan tâm của nhà đầu tư.
Bên cạnh chi phí lãi vay, ngân hàng còn phải đầu tư vào hệ thống quản trị dữ liệu môi trường, xây dựng khung tài chính bền vững, đánh giá độc lập và công bố báo cáo sử dụng vốn. Đây là những chi phí cần thiết để bảo đảm tính xác thực của cam kết xanh, nhưng cũng có thể tạo thêm áp lực đối với các tổ chức chưa có đủ năng lực triển khai.
Một thách thức khác là chênh lệch kỳ hạn giữa nguồn vốn huy động và nhu cầu tài trợ. Các dự án năng lượng tái tạo, hạ tầng xanh hoặc chuyển đổi công nghệ thường cần vốn trung và dài hạn, trong khi một số đợt phát hành trái phiếu ngân hàng mới có kỳ hạn tương đối ngắn. Nếu không đa dạng hóa được nguồn vốn và kéo dài kỳ hạn huy động, ngân hàng vẫn phải đối mặt với áp lực tái cấp vốn và rủi ro thanh khoản.
Vì vậy, việc phát triển trái phiếu xanh cần đi cùng chiến lược quản trị tài sản – nguồn vốn, thay vì chỉ được xem như một công cụ tạo thêm nguồn huy động.
Khung chính sách đang từng bước được hoàn thiện. Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 22/8/2025, quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh. Đây là cơ sở quan trọng giúp các tổ chức phát hành và nhà đầu tư có căn cứ rõ ràng hơn khi xác định dự án đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn xanh.
Tuy nhiên, để thị trường phát triển bền vững, điều quan trọng không chỉ là có tiêu chí phân loại mà còn phải bảo đảm việc thực thi nhất quán. Các ngân hàng cần công bố rõ mục đích huy động, nguyên tắc lựa chọn dự án, phương thức quản lý nguồn tiền, tiến độ phân bổ và tác động dự kiến hoặc đã đạt được. Đánh giá độc lập và báo cáo sau phát hành cần được coi là một phần của quy trình quản trị vốn, không đơn thuần là thủ tục hoàn thiện hồ sơ.
Về phía cơ quan quản lý, việc tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn, nâng cao chất lượng dữ liệu và khuyến khích các tổ chức đánh giá độc lập sẽ giúp giảm bất cân xứng thông tin giữa tổ chức phát hành và nhà đầu tư. Đồng thời, sự tham gia của các định chế tài chính phát triển quốc tế có thể hỗ trợ ngân hàng nâng cao năng lực thẩm định, chuẩn hóa quy trình và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế.
Cuộc đua huy động vốn xanh vì thế không nên được đo bằng số lượng thương vụ hay quy mô phát hành đơn thuần. Thước đo quan trọng hơn là khả năng biến nguồn vốn thành những dự án có hiệu quả kinh tế, giảm tác động môi trường và tạo ra kết quả có thể kiểm chứng.
Khi tính minh bạch được đặt ngang hàng với năng lực huy động, trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững mới có thể trở thành kênh bổ sung thực chất cho tín dụng ngân hàng, đồng thời góp phần đưa nguồn lực của thị trường tài chính vào quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.
Phượng Hòa