Sau giai đoạn tăng trưởng tích cực trong nửa đầu năm, xuất khẩu gạo của Việt Nam đang có dấu hiệu giảm tốc khi nhu cầu từ thị trường Philippines suy yếu. Cùng với những thay đổi trong chính sách nhập khẩu của nước này, giá lúa gạo trong nước cũng chịu sức ép khi nguồn cung bước vào giai đoạn cao điểm thu hoạch.
Xuất khẩu gạo giảm tốc khi Philippines thu hẹp nhập khẩu
Số liệu mới nhất của Cục Hải quan Việt Nam cho thấy, tính từ đầu năm đến ngày 15/8, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 5,7 triệu tấn gạo, thu về 2,73 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, lượng gạo xuất khẩu giảm 2,4%, trong khi kim ngạch giảm tới 8,7%.
Đà giảm thể hiện rõ hơn trong những tháng gần đây. Riêng 15 ngày đầu tháng 8, xuất khẩu gạo đạt 230.273 tấn, trị giá 118,4 triệu USD, giảm lần lượt 36,5% về lượng và 34% về kim ngạch so với cùng kỳ năm trước.
Trước đó, tháng 7 cũng ghi nhận kết quả kém tích cực khi Việt Nam xuất khẩu 471.814 tấn gạo, thu về 241,1 triệu USD. So với tháng 6, lượng xuất khẩu giảm 37,6% và kim ngạch giảm 35,8%. So với cùng kỳ tháng 7/2025, mức giảm lần lượt là 40% về lượng và 36,5% về kim ngạch.
Xuất khẩu gạo Việt Nam giảm tốc khi nhu cầu từ thị trường Philippines suy yếu.
Nguyên nhân quan trọng đến từ sự sụt giảm tại Philippines - thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam. Trong tháng 7, lượng gạo xuất khẩu sang thị trường này chỉ đạt 147.903 tấn, giảm 57,7% so với tháng trước và giảm 54,9% so với cùng kỳ năm 2025. Đây cũng là mức thấp nhất ghi nhận từ đầu năm.
Do Philippines chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lượng gạo xuất khẩu, việc thị trường này giảm mua đã tác động trực tiếp đến kết quả chung của ngành gạo Việt Nam.
Dù vậy, tính chung 7 tháng đầu năm, Philippines vẫn giữ vị trí thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với khoảng 2,54 triệu tấn, trị giá 1,13 tỷ USD, chiếm 46,2% tổng khối lượng xuất khẩu. So với cùng kỳ năm 2025, lượng xuất khẩu sang Philippines vẫn tăng 4,4%, nhưng giá trị giảm 5,1%.
Trong bức tranh chung, Trung Quốc đang nổi lên như một điểm sáng. Trong 7 tháng, Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này khoảng 977.639 tấn gạo, trị giá 483,2 triệu USD, tăng lần lượt 96,8% về lượng và 92,2% về kim ngạch so với cùng kỳ năm trước.
Một số thị trường khác cũng ghi nhận mức tăng đáng chú ý. Lượng gạo xuất khẩu sang Australia và Saudi Arabia tăng lần lượt 25,4% và 29,2%. Đặc biệt, xuất khẩu sang Iraq tăng tới 167,4 lần về lượng và 111 lần về kim ngạch.
Ngược lại, xuất khẩu sang một số thị trường như Ghana, Bờ Biển Ngà, Malaysia, Singapore, Mozambique và Hong Kong (Trung Quốc) có xu hướng giảm.
Diễn biến này cho thấy sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn đang khiến xuất khẩu gạo Việt Nam dễ chịu tác động khi chính sách nhập khẩu thay đổi. Trong bối cảnh đó, việc mở rộng các thị trường có nhu cầu ổn định, đồng thời nâng tỷ trọng gạo chất lượng cao, đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ rệt đối với ngành hàng này.
Philippines siết nhập khẩu, giá lúa gạo trong nước chịu sức ép
Philippines vẫn là thị trường đặc biệt quan trọng đối với gạo Việt Nam, nhưng chính sách nhập khẩu của nước này đang thay đổi theo hướng thận trọng hơn nhằm bảo vệ sản xuất trong nước.
Từ đầu tháng 7, Bộ Nông nghiệp Philippines đã ngừng cấp phép nhập khẩu gạo 5% tấm - loại gạo được tiêu thụ phổ biến nhất tại nước này. Thay vào đó, Philippines chỉ cho phép nhập khẩu gạo 25% tấm hoặc những loại có tỷ lệ tấm cao hơn, trong bối cảnh nước này chuẩn bị cho vụ thu hoạch mới dự kiến diễn ra vào tháng 9-10.
Mới đây, Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines cho biết nước này sẽ không áp dụng lệnh cấm nhập khẩu gạo trong năm nay nhằm chủ động ứng phó với nguy cơ El Niño cực đoan dự kiến xuất hiện trong quý IV. Tuy nhiên, các biện pháp kiểm soát nhập khẩu vẫn đang tạo sức ép đáng kể lên các nhà cung cấp nước ngoài, trong đó có Việt Nam.
Philippines cũng đang xem xét khả năng áp dụng các biện pháp bảo vệ sản xuất trong nước. Ủy ban Thuế quan tiến hành điều tra khả năng áp dụng biện pháp tự vệ đối với gạo nhập khẩu, trong khi Bộ Nông nghiệp đề xuất nâng thuế nhập khẩu từ 15% lên tối thiểu 28%.
Trong khi đó, cạnh tranh giữa các nhà cung cấp tại thị trường này ngày càng gia tăng.
Theo số liệu của Cục Công nghiệp Thực vật Philippines, trong 7 tháng đầu năm, Philippines đã nhập khẩu khoảng 3,27 triệu tấn gạo, tăng gần 27% so với cùng kỳ năm trước và gần bằng tổng lượng 3,39 triệu tấn nhập khẩu trong cả năm 2025.
Việt Nam vẫn là nhà cung cấp lớn nhất, với khoảng 2,53 triệu tấn, tương đương 77% tổng lượng gạo Philippines nhập khẩu. Tuy nhiên, thị phần này đã giảm đáng kể so với mức 81,5% của cả năm 2025. Trong khi đó, thị phần của Thái Lan tăng từ 5,2% lên 10,5%, còn Campuchia tăng từ 0,1% lên 2,5%.
Sức ép từ thị trường xuất khẩu cũng đang phản ánh vào giá lúa gạo trong nước. Tính đến ngày 25/8, giá gạo nguyên liệu IR 50404 và CL 555 cùng dao động ở mức 9.450-9.500 đồng/kg, giảm khoảng 300-400 đồng/kg so với cuối tháng 7.
Giá lúa tươi cũng giảm khoảng 100-200 đồng/kg. Lúa OM 18 và Đài Thơm 8 được thu mua ở mức 6.800-7.000 đồng/kg; OM 5451 ở mức 6.500-6.600 đồng/kg; OM 34 khoảng 6.000-6.100 đồng/kg, còn IR 50404 dao động 6.300-6.400 đồng/kg.
Trên thị trường quốc tế, theo Reuters, gạo 5% tấm của Việt Nam được chào giá 435-455 USD/tấn trong tuần kết thúc ngày 20/8, không thay đổi so với tuần trước và chỉ tăng khoảng 5 USD/tấn so với cuối tháng 7.
Một số thương nhân cho biết nhu cầu vẫn yếu do Philippines - thị trường nhập khẩu lớn nhất - đang siết kiểm soát nhập khẩu. Tuy nhiên, khả năng giảm giá bán của doanh nghiệp cũng không còn nhiều do biên lợi nhuận đã ở mức thấp.
Trong bối cảnh này, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã cử đoàn công tác sang Philippines nhằm tìm giải pháp khôi phục hoạt động xuất khẩu gạo vào thị trường này. Đồng thời, những thay đổi từ Philippines cũng được xem là động lực để Việt Nam đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang sản xuất gạo chất lượng cao và đa dạng hóa thị trường.
Trước sức ép từ thị trường, VFA cũng kêu gọi các doanh nghiệp chung tay giữ giá lúa cho nông dân và giá gạo xuất khẩu. Đề nghị được đưa ra trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long bước vào vụ thu hoạch lúa Hè Thu, khiến nguồn cung tăng lên trong khi giá lúa có xu hướng giảm.
Tại cuộc họp Ban Chấp hành VFA ngày 31/7, Hiệp hội thống nhất kêu gọi doanh nghiệp tích cực thu mua lúa của nông dân. Với các giống lúa thơm như Đài Thơm 8, OM18..., VFA đề nghị doanh nghiệp mua từ nông dân với mức giá từ 7.000 đồng/kg trở lên, đồng thời ưu tiên giao dịch, ký kết và thực hiện các hợp đồng xuất khẩu gạo thơm từ 500 USD/tấn trở lên.
Theo VFA, hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu gạo đang đối mặt với nhiều thách thức khi bất ổn tại nhiều khu vực tiếp tục ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, logistics và thương mại toàn cầu. Nhiều quốc gia nhập khẩu gạo cũng điều chỉnh chính sách theo hướng tăng bảo hộ, ưu tiên an ninh lương thực và kiểm soát nhập khẩu.
Trong nước, người trồng lúa tiếp tục chịu sức ép khi chi phí vật tư đầu vào vẫn ở mức cao, trong khi giá lúa có xu hướng giảm vào thời điểm thu hoạch. Vì vậy, việc doanh nghiệp duy trì thu mua không chỉ có ý nghĩa hỗ trợ nông dân trong ngắn hạn mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì vùng nguyên liệu, nâng chất lượng sản phẩm và giữ vững vị thế của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Trong thời gian tới, khi Philippines tiếp tục điều chỉnh chính sách nhập khẩu và nguồn cung trong nước bước vào giai đoạn cao điểm, xuất khẩu gạo Việt Nam được dự báo sẽ còn đối mặt với không ít sức ép. Việc giảm phụ thuộc vào một thị trường, nâng chất lượng gạo và mở rộng các thị trường mới sẽ là những yếu tố then chốt để duy trì tăng trưởng bền vững cho ngành hàng này.
Nhật Hạ