Nhóm ngành rau quả được dự báo có khả năng sẽ vượt qua con số 6 tỷ USD, thậm chí có thể đạt tới mốc 7 tỷ USD. Trong khi nhiều mặt hàng nông sản như sầu riêng, gạo đang phát đi những tín hiệu vui khi nhiều thị trường lớn và chủ lực của Việt Nam sẵn sàng đón nhận tích cực, kể cả được hưởng ưu đãi thuế
Năm 2023 là một năm đầy khó khăn, thách thức với các ngành kinh tế, trong đó có nông nghiệp. Tuy nhiên, nông nghiệp vẫn tiếp tục khẳng định vị thế là trụ đỡ, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực, đồng thời tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao.
Tín hiệu vui từ cuối năm
Chỉ còn hơn 10 ngày nữa năm 2023 khép lại, song ngay tại thời điểm này, các hoạt động xuất khẩu nông lâm thủy sản đều đang diễn ra nhộn nhịp. Những nỗ lực này đang hướng tới mục tiêu cao nhất là đạt 54 tỷ USD của năm cũng như tiếp tục chinh phục thị trường toàn cầu vào năm tới.
Trong 11 tháng của năm 2023, 2 ngành hàng hàng chủ lực là thuỷ sản và lâm sản đã giảm lần lượt 19% và 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, bù lại 2 mặt hàng trong nhóm nông sản lại bứt phá với sức tăng trưởng ấn tượng đó là rau quả đạt trên 5,3 tỷ USD, vượt mục tiêu của cả năm 2025 và gạo đạt 4,4 tỷ USD - cũng là con số chưa từng có.
Những điểm sáng này đã góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu nông lâm thuỷ sản 11 tháng đạt trên 47,84 tỷ USD. Khoảng cách hơn 6 tỷ USD so với mục tiêu cả năm có rút ngắn hay không trông đợi vào tháng cuối cùng của năm nay.
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tháng 12 là tháng theo quy luật tất cả mặt hàng nông lâm thuỷ sản sẽ xuất khẩu khối lượng lớn, thể hiện qua báo cáo cửa khẩu, qua khâu kiểm dịch, qua các Hiệp hội đều tăng hơn so với tháng 10 và 11. Bộ Nông nghiệp kỳ vọng cố gắng đạt trị giá 53 tỷ USD.
Tại vựa lúa Đồng bằng sông Cửu Long, tín hiệu vui hơn khi các đơn hàng cho đầu năm sau đều được giá. Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu nông lâm, thuỷ sản lớn của Việt Nam như Trung Quốc, Nhật Bản, châu Âu, Hoa Kỳ... đều đang phục hồi trở lại. Đây được kỳ vọng sẽ tạo tiền đề cho năm 2024 với đà tăng trưởng có thể cao hơn năm nay.
Vui hơn là theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, gạo ST24 và ST25 chính thức được hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu sang thị trường EU - lợi ích từ Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA). Đánh dấu cột mốc quan trọng giúp gạo Việt khẳng định chất lượng trên thị trường gạo thế giới.
Theo thông tin này, giống gạo ST25, từng đoạt danh hiệu "gạo ngon nhất thế giới" do tổ chức The Rice Trade tổ chức, đã được hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu vào thị trường Liên minh châu Âu (EU). Cùng với gạo ST25, giống gạo ST24 cũng được hưởng ưu đãi thuế khi xuất khẩu vào EU. Các biện pháp này là kết quả của cam kết trong Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA).
Trước khi 2 giống gạo ST24 và ST25 được hưởng ưu đãi vào thị trường này, Việt Nam có 9 giống gạo cũng được hưởng ưu đãi thuế khi xuất khẩu sang EU, bao gồm: Jasmine85, ST5, ST20, Nàng Hoa 9, VĐ20, RVT, OM4900, OM5451 và Tài Nguyên Chợ Đào. Đây là cơ hội gia tăng kim ngạch xuất khẩu gạo vào thị trường đầy tiềm năng này. Đây cũng là các giống được sản xuất chủ yếu ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long – vùng trọng điểm lúa của cả nước.
Theo các chuyên gia, với kết quả như hiện nay, xuất khẩu gạo của Việt Nam sang EU có thể đạt khoảng 100.000 tấn, con số cao nhất từ trước đến nay và vượt hạn ngạch Hiệp định EVFTA. Lượng gạo tuy không lớn nhưng đây là thị trường xuất khẩu nhiều tiềm năng đối với các loại gạo thơm, gạo hữu cơ và gạo có giá trị gia tăng cao của Việt Nam.
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn dự báo, nhập khẩu gạo của EU tăng lên mức kỷ lục trong năm 2023, ước đạt tới 2,65 triệu tấn. Theo Hiệp định EVFTA, EU dành cho Việt Nam lượng hạn ngạch ưu đãi thuế 80.000 tấn/năm, trong đó có 30.000 tấn gạo xay xát, 20.000 tấn chưa xay xát và 30.000 tấn gạo thơm. EU sẽ tự do hóa hoàn toàn đối với gạo tấm. Với sản phẩm chế biến từ gạo, EU đưa thuế suất về 0% sau 3-5 năm (EVFTA chính thức có hiệu lực từ ngày 1-8-2020).
Rau quả có thể vượt qua con số 6 tỷ USD
Dự đoán về triển vọng kim ngạch xuất khẩu cho ngành hàng rau quả của Việt Nam trong năm 2024 sắp tới, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng có khả năng sẽ vượt qua con số 6 tỷ USD và thậm chí có thể đạt tới mốc 7 tỷ USD.
Như dự báo này, con số xuất khẩu của nhóm ngành rau quả có thể vượt xa cả mục tiêu đặt ra trước đó của Bộ NN&PTNT là năm 2024 sẽ đạt 4,5 tỷ USD, và đến năm 2025 là 5 tỷ USD. Dụ báo này là hoàn toàn có cơ sở, bởi nếu nhìn lại cả năm 2023, chúng ta sẽ thấy kim ngạch xuất khẩu rau quả có thể đạt mức trên 5,5 tỷ USD, đây cũng là con số cao kỷ lục từ trước đến nay.
Xét về nhu cầu thị trường, rõ ràng nhiều thị trường lớn đã có những chuyển biến và động thái rất tích cực. Trong đó phải kể đến là ông lớn Trung Quốc, EU và những thị trường chủ lực khác cũng ngày một rộng mở hơn, thì việc tăng dự báo như ông Nguyên đưa ra nêu trên là có khả thi.
Cụ thể, bước sang năm 2024, sau quá trình đàm phán ký hiệp định thư với Trung Quốc thì Việt Nam sẽ xuất khẩu chính ngạch sản phẩm dừa, hoa quả đông lạnh và dưa hấu. Chưa kể, sầu riêng đông lạnh Việt Nam có thể sẽ được phép nhập khẩu vào nước ngày. Theo các nhà phân tích, nhu cầu tiêu thụ sầu riêng ở thị trường 1,4 tỷ dân như Trung Quốc là rất lớn. Và cộng tất cả các nước xuất khẩu sầu riêng ở khu vực Đông Nam Á vẫn chưa đủ đáp ứng thị trường này. Trong khi đó, so với các quốc gia trong khu vực thì sầu riêng của Việt Nam xuất sang Trung Quốc có nhiều lợi thế cạnh tranh cả về chất lượng và dịch vụ hậu cần logistics, chi phí vẫn rẻ hơn.
Chia sẻ với báo chí trong chuyến khảo sát mới đây ở Trung Quốc, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại nông nghiệp (Bộ NN&PTNT), ông Nguyễn Minh Tiến, cho rằng dư địa cho rau quả của Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường này là còn rất lớn. “Nếu đi sâu vào các địa phương trong nội địa của Trung Quốc sẽ thấy nhu cầu tiêu thụ của người dân ở đây đối với các loại trái cây của Việt Nam như sầu riêng, xoài cùng những loại trái cây khác là còn rất nhiều”, ông Tiến thông tin.
Từ thị trường chủ lực Trung Quốc, các mặt hàng rau quả nói chung và trái sầu riêng nói riêng sẽ là chất xúc tác, động lực quan trọng để ngành hàng rau quả Việt hiện thực hoá tham vọng thu thêm hàng tỷ USD, và có thể trở thành “cường quốc” về xuất khẩu rau quả.
Dù vậy, con đường đến với thành công không hề dễ dàng, nhất là khi mà yêu cầu ở mỗi thị trường khác nhau đều có những quy định riêng, và đòi hỏi ngày một cao về chất lượng cũng như trách nhiệm xã hội cao hơn. Theo các chuyên gia trong ngành, không thể vượt qua ngưỡng cửa “cường quốc” xuất khẩu nếu chúng ta bỏ qua các tiêu chuẩn kỹ thuật và chất lượng, thậm chí chúng ta phải biết “sẵn sàng cam kết” để vượt qua các yêu cầu của thị trường.
Tăng cường đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá và tạo cơ hội cho các mặt hàng nông sản mở rộng giao thương, tiếp cận thị trường... cũng là vấn đề cần được ưu tiên cả trong ngắn và dài hạn. Đồng thời, truyền thông nâng cao nhận thức cho các nhà sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu nhằm khắc phục các hạn chế trong quá trình sản xuất và cung ứng hàng hoá.
Rõ ràng, nông nghiệp giờ đây không những khẳng định vị thế là trụ đỡ cho nền kinh tế, đóng vai trò vững chắc về an ninh lương thực, mà còn tiếp tục khẳng định vị thế, uy tín của hàng hoá nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Từ những tín hiệu và dự báo lạc quan trên, chúng ta tiếp tục kỳ vọng vào các mặt hàng nông sản sẽ cho những “mùa vàng bội thu” trong năm 2024 và những năm tiếp theo.
Minh Đức