Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản trong tháng 1/2026 đạt kết quả tích cực với mức tăng trưởng hai chữ số so với cùng kỳ. Tuy nhiên, đà phục hồi này đang cho thấy sự phụ thuộc lớn vào thị trường châu Á, trong khi các rào cản kỹ thuật tại Hoa Kỳ bắt đầu tạo lực cản đáng kể cho một số nhóm sản phẩm chủ lực.
Tháng 1/2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt khoảng 874 triệu USD, tăng gần 13% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy các doanh nghiệp đã nỗ lực duy trì nhịp độ đơn hàng ngay từ đầu năm, dù thương mại thủy sản toàn cầu vẫn chịu nhiều sức ép từ rào cản kỹ thuật và yếu tố thuế quan tại một số thị trường lớn.
Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ Trung Quốc, Nhật Bản, khu vực Đông Nam Á và nhóm sản phẩm cá tra, mực – bạch tuộc, trong khi thị trường Mỹ sụt giảm đáng kể, đặc biệt ở mặt hàng cá ngừ, do tác động từ quy định về bảo vệ động vật có vú ở biển của Hoa Kỳ và những vướng mắc trong quá trình thực thi Thông tư 74/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường liên quan đến cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu vào Hoa Kỳ (COA).
Trung Quốc dẫn dắt nhờ nhu cầu cao dịp Tết
Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng đầu năm với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng tới 28,7% so với cùng kỳ. Nhu cầu nhập khẩu tăng mạnh trước Tết Nguyên đán là yếu tố chính thúc đẩy tăng trưởng, đặc biệt ở nhóm tôm. Đáng chú ý, tôm hùm đóng góp đáng kể vào mức tăng này khi phân khúc tôm cao cấp được tiêu thụ mạnh trong dịp lễ. Nhiều doanh nghiệp đã đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang Trung Quốc ngay trong tháng 1 để tận dụng nhu cầu tích trữ trước kỳ nghỉ.
Trung Quốc dẫn dắt tăng trưởng xuất khẩu tháng 1/2026. Ảnh minh họa
Xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3%, tiếp tục cho thấy đây là thị trường ổn định với nhu cầu tốt đối với tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh và mực, bạch tuộc. Xuất khẩu sang khu vực Đông Nam Á đạt khoảng 69 triệu USD, tăng mạnh 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu cao tại các thị trường như Thái Lan, Philippines và Singapore. Hàn Quốc đạt hơn 67 triệu USD, tăng 9,1%, chủ yếu nhờ tiêu thụ tốt mực, bạch tuộc và cá tra.
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang Liên minh châu Âu chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3% do nhu cầu còn yếu và lượng tồn kho cao từ cuối năm trước, nhất là ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ. Khu vực Trung Đông cũng giảm 9,4%, xuống còn khoảng 21 triệu USD sau giai đoạn nhập khẩu mạnh cuối năm 2025.
Xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong tháng 1 đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ. Mức sụt giảm tập trung rõ ở nhóm cá ngừ. Nguyên nhân chính là tác động từ quy định của Hoa Kỳ về bảo vệ động vật có vú ở biển (MMPA), cùng với những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện Thông tư 74/2025 của Bộ NN&MT liên quan đến cấp COA (Certificate of Admissibility). Việc xác nhận hồ sơ bị đình trệ đã làm gián đoạn đáng kể hoạt động xuất khẩu cá ngừ và một số hải sản khác sang Hoa Kỳ ngay từ đầu năm.
Đối với tôm xuất khẩu sang Mỹ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm giảm rủi ro trước thời điểm Hoa Kỳ công bố kết quả thuế chống bán phá giá vào ngày 17/2. Nhờ đó, kim ngạch tôm sang thị trường này chưa giảm sâu trong tháng đầu năm, song áp lực có thể sẽ dồn sang các tháng tiếp theo.
Cá tra và mực - bạch tuộc là điểm sáng
Về cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4% và chiếm gần 38% tổng xuất khẩu. Tăng trưởng của tôm đến từ Trung Quốc và Nhật Bản, trong khi thị trường Hoa Kỳ có xu hướng chững lại do yếu tố thuế chống bán phá giá sắp công bố. Cá tra là điểm sáng nổi bật khi đạt hơn 177 triệu USD, tăng mạnh 33,2%, nhờ nhu cầu tốt từ Trung Quốc, Đông Nam Á và Nhật Bản. Xuất khẩu mực và bạch tuộc đạt gần 69 triệu USD, tăng 30,9%, chủ yếu sang Nhật Bản và Hàn Quốc.
Nguồn: VASEP
Ngược lại, cá ngừ chỉ đạt khoảng 57 triệu USD, giảm 14% do ảnh hưởng trực tiếp từ các vướng mắc liên quan đến quy định bảo vệ động vật có vú ở biển và thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu tại Hoa Kỳ. Nhóm cua ghẹ và giáp xác khác giảm 10,6%, còn khoảng 31 triệu USD, trong khi nhuyễn thể có vỏ giảm 11,7%, xuống khoảng 20 triệu USD do tiêu thụ chậm tại thị trường châu Âu.
Dù tháng đầu năm ghi nhận mức tăng trưởng khá tích cực, xuất khẩu thủy sản trong tháng 2/2026 được dự báo sẽ giảm so với tháng 1 và giảm nhẹ so với cùng kỳ. Nguyên nhân đến từ kỳ nghỉ Tết Nguyên đán làm gián đoạn sản xuất và giao hàng, tác động rõ hơn từ kết quả thuế chống bán phá giá tôm tại Hoa Kỳ sau ngày 17/2, các vướng mắc liên quan đến quy định bảo vệ động vật có vú ở biển và thủ tục cấp giấy chứng nhận vẫn chưa được tháo gỡ, cùng với việc nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc có thể giảm sau khi đã tích trữ mạnh trong tháng 1.
Bức tranh xuất khẩu đầu năm cho thấy động lực tăng trưởng hiện phụ thuộc nhiều vào thị trường châu Á, trong khi các rào cản chính sách tại Hoa Kỳ đang dần bộc lộ rõ tác động và sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến diễn biến xuất khẩu thủy sản trong những tháng tới của năm 2026.
Trung Anh