Ngành bán lẻ Việt Nam bước vào kỷ nguyên cạnh tranh bằng dữ liệu và AI

Ngành bán lẻ Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển mới, trong đó chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, đồng thời đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Bước phát triển mạnh mẽ của ngành bán lẻ

Ngày 4/8, tại TP.HCM, Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) phối hợp với Công ty MoSun tổ chức Hội thảo với chủ đề "Làm chủ bối cảnh bán lẻ mới tại Việt Nam với AI và Dữ liệu".

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Trần Thị Phương Lan - Chủ tịch AVR cho biết, trong hơn hai thập kỷ qua, ngành bán lẻ Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn chất lượng, trở thành một trong những ngành kinh tế dịch vụ quan trọng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy sản xuất trong nước và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.

Việt Nam hiện là một trong những thị trường bán lẻ có tốc độ tăng trưởng nhanh của khu vực châu Á với quy mô khoảng 281 tỷ USD, trong đó bán lẻ hàng hóa đạt khoảng 215 tỷ USD trong năm 2025, thương mại điện tử đạt 32 tỷ USD, chiếm gần 12% tổng mức bán lẻ đang được coi là thị trường rất tiềm năng, thu hút nhiều quan tâm của các doanh nghiệp bán lẻ lớn trong nước và trên thế giới.

Với quy mô dân số trên 100 triệu người, cơ cấu dân số trẻ, tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh, thu nhập bình quân đầu người không ngừng cải thiện và tốc độ đô thị hóa ngày càng cao, thị trường tiêu dùng Việt Nam vẫn còn rất nhiều dư địa để phát triển. Không chỉ tăng trưởng về quy mô (số lượng năm 2025 có 1099 trung tâm thương mại, 8150 siêu thị, trên 7000 của hàng tiện lợi; Tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ năm 2025 đạt 7040 nghìn tỷ, tăng gần gấp đôi so với năm 2021 là 4.408 nghìn tỷ); ngành bán lẻ đang chứng kiến sự thay đổi căn bản về mô hình kinh doanh.

Theo đó, ngành bán lẻ đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ khi các doanh nghiệp trên toàn cầu và tại Việt Nam đang đẩy nhanh quá trình ứng dụng công nghệ số nhằm tối ưu vận hành, hiểu sâu về khách hàng và cải thiện năng lực phản ứng thị trường.

Nếu trước đây doanh nghiệp cạnh tranh chủ yếu bằng mặt bằng, vị trí và nguồn hàng thì ngày nay lợi thế cạnh tranh đang chuyển mạnh sang công nghệ, dữ liệu và trải nghiệm khách hàng. Trong khi đó, người tiêu dùng hiện đại không chỉ quan tâm đến giá cả mà còn đòi hỏi sự thuận tiện, nhanh chóng, cá nhân hóa, minh bạch thông tin và trải nghiệm mua sắm liền mạch trên mọi nền tảng.

Chủ tịch AVR cho rằng đó chính là lý do các mô hình bán lẻ đa kênh (Omnichannel), thương mại điện tử, thanh toán số, logistics thông minh, tự động hóa và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo đang phát triển rất mạnh. Giai đoạn 2021-2025 là giai đoạn xuất hiện và phát triển nhanh nhất các mô hình bán lẻ mới như social commerce (bán hàng qua mạng xã hội), livestream commerce, TikTok Shop, Online- to- Offline; grocery delivery, dark store (kho ảo phục vụ giao hàng nhanh) làm thay đổi thói quen người tiêu dùng từ “sờ, cầm, nắm” sang “quan sát, cảm nhận và tin tưởng” qua đó làm mờ ranh giới giữa thương mại truyền thống và điện tử.

Ở  Việt Nam cuối năm 2025, Saigon Co.op đã chính thức đưa hoạt động siêu thị Coopmart Thống nhất tại Thủ Đức ứng dụng robot AI hỗ trợ khách hàng, hiện nay 80% donh nghiệp thương mại điện tử tại Việt Nam đã sử dụng chatbot hoặc hệ thống trả lời tự động chăm sóc khách hàng; 70% người tiêu dùng Việt Nam sử dụng hình thức mua sắm tự động nếu được cung cấp. Những con số này cho thấy AI đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của các doanh nghiệp bán lẻ . 

“Có thể nói, ngành bán lẻ Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới, nơi công nghệ trở thành nền tảng và dữ liệu trở thành tài sản chiến lược của doanh nghiệp”, Chủ tịch AVR nhấn mạnh. 

Thách thức nào cho cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ

Bên cạnh những cơ hội to lớn, Chủ tịch AVR cũng chỉ ra thách thức chưa từng có mà cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đang phải đối mặt.

Cụ thể, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn bán lẻ đa quốc gia có tiềm lực tài chính mạnh, hệ thống chuỗi cung ứng toàn cầu và các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới (chiếm 96%) .

Thêm vào đó, tốc độ thay đổi của hành vi tiêu dùng diễn ra rất nhanh. Người tiêu dùng ngày nay có nhiều lựa chọn hơn, ít trung thành hơn và kỳ vọng cao hơn.

Đồng thời, xu hướng bán lẻ đa kênh (omnichannel), mua sắm trực tuyến - nhận tại cửa hàng (click&collect) hoặc mua sắm qua livestream đang buộc các thương mại bán lẻ phải đầu tư vào công nghệ và logictics chặng cuối.

Cùng với đó, áp lực về chi phí logistics, chi phí lao động, chi phí mặt bằng và yêu cầu phát triển xanh, phát triển bền vững đang ngày càng lớn; hay thiếu hụt hệ thống trung tâm phân phối và chuỗi cung ứng đồng bộ dẫn đến tỷ lệ hao hụt tươi sống cao, ảnh hưởng đến biên độ lợi nhuận. Đặc biệt, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra với tốc độ chưa từng có.

Nếu như vài năm trước, AI còn được xem là công nghệ của tương lai thì hôm nay AI đã trở thành công cụ kinh doanh hàng ngày.

Trong bán lẻ, AI đang hỗ trợ doanh nghiệp dự báo nhu cầu thị trường, tối ưu tồn kho, quản lý chuỗi cung ứng, cá nhân hóa chương trình khuyến mại, chăm sóc khách hàng 24/7, phân tích hành vi tiêu dùng và hỗ trợ lãnh đạo đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Điều này đặt ra yêu cầu rất rõ ràng, doanh nghiệp bán lẻ muốn phát triển nhanh phải chuyển đổi số. Muốn phát triển bền vững phải làm chủ dữ liệu. Muốn cạnh tranh quốc tế phải ứng dụng AI. Đây không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu sống còn.

Thị trường chuyển đổi số bán lẻ toàn cầu đã đạt 285,76 tỷ USD nam 2025, mở ra kỷ nguyên thương mại số không biên giới. Theo Mordor Intellinggence, thị trường trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực bán lẻ dự kiến sẽ tăng trưởng từ 18,64 tỷ USD năm 2026 lên 82,72 tỷ USD vào năm 2031 với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm là 34,7 trong giai đoạn dự báo.

Theo bà, một doanh nghiệp có thể đầu tư phần mềm hiện đại, nhưng nếu dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn hóa hoặc không được cập nhật thì AI cũng không thể tạo ra giá trị. Ngược lại, doanh nghiệp biết khai thác dữ liệu khách hàng, dữ liệu hàng hóa, dữ liệu chuỗi cung ứng và dữ liệu thị trường sẽ có lợi thế rất lớn trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Từ dữ liệu, doanh nghiệp có thể hiểu khách hàng sâu hơn, có thể dự báo chính xác hơn, doanh nghiệp có thể giảm chi phí, tăng doanh thu và tạo ra trải nghiệm khách hàng vượt trội và từ dữ liệu, giúp các nhà sản xuất dễ nắm bắt thị hiếu của người tiêu dùng, tối ưu hóa hoạt động giao hàng.

Xây dựng một ngành bán lẻ hiện đại

Bà Trần Thị Phương Lan - Chủ tịch AVR khẳng định là tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam, Hiệp hội kỳ vọng các doanh nghiệp sẽ cùng nhau xây dựng một ngành bán lẻ hiện đại, văn minh và có sức cạnh tranh khu vực.

Bà mong muốn các doanh nghiệp, thay đổi mạnh mẽ tư duy quản trị, coi chuyển đổi số là chiến lược phát triển dài hạn; đầu tư nhiều hơn cho dữ liệu và trí tuệ nhân tạo thay vì chỉ đầu tư cho mở rộng điểm bán.

Doanh nghiệp cũng cần xây dựng đội ngũ nhân lực có năng lực số, có khả năng làm việc cùng AI và khai thác dữ liệu hiệu quả; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp bán lẻ với doanh nghiệp công nghệ, các startup đổi mới sáng tạo và các trường đại học để hình thành hệ sinh thái bán lẻ thông minh.

Đồng thời, tiếp tục ưu tiên phân phối hàng Việt Nam chất lượng cao, thúc đẩy tiêu dùng xanh, tiêu dùng bền vững và nâng cao trách nhiệm xã hội đối với người tiêu dùng.

Hiệp hội sẽ tiếp tục là cầu nối giữa doanh nghiệp với Chính phủ và các cơ quan quản lý; cũng như đẩy mạnh các chương trình đào tạo, tư vấn, xúc tiến thương mại, kết nối công nghệ và hợp tác quốc tế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ngoài ra, Hiệp hội kiến nghị Nhà nước hoàn thiện các cơ chế, chính sách thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận các giải pháp AI với chi phí phù hợp; phát triển hạ tầng dữ liệu, thanh toán số, logistics thông minh và bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các loại hình kinh doanh.

Thiên An - Trang Nguyễn