Ngành nhôm đang đối mặt nhiều thách thức, điển hình là vấn đề dư thừa năng suất, sự cạnh tranh không lành mạnh từ các sản phẩm nhập khẩu và đối diện nguy cơ phòng vệ thương mại. Bên cạnh đó, doanh nghiệp trong ngành nhôm vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào nhôm nguyên liệu, phế liệu nhập khẩu để sản xuất các sản phẩm từ nhôm.
Doanh nghiệp ngành nhôm lo mất thị trường nội địa
Thông tin tại Diễn đàn Doanh nghiệp ngành nhôm Việt Nam do Hội Nhôm thanh định hình Việt Nam (VAA) phối hợp cùng Văn phòng Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) tổ chức ngày 17/5, các doanh nghiệp nội địa trong ngành nhôm đang đối mặt nhiều thách thức trước hiện tượng dư thừa công suất, quyết định áp thuế chống bán phá giá sắp hết hiệu lực; đặc biệt là xu hướng chuyển dịch dòng vốn đầu tư sản xuất của doanh nghiệp Trung Quốc để “tráng men xuất xứ”.
Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VAA Vũ Văn Phụ cho biết hiện nay, số nhà máy sản xuất nhôm Việt Nam đạt khoảng 100 nhà máy, chủ yếu sản xuất nhôm định hình, năng lực sản xuất nhôm đạt trên 1,2 triệu tấn/năm, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu.
Vài năm gần đây, công suất ngành nhôm bắt đầu có hiện tượng dư thừa, sản lượng chỉ đạt 70% công suất thiết kế, lượng hàng hóa vượt xa nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu. Quý 1/2023, các nhà máy xuất khẩu chỉ duy trì ở mức 30% công suất, chủ yếu để giữ việc làm cho người lao động trong khi doanh thu của doanh nghiệp tiếp tục thấp và dòng tiền cạn kiệt. Một số doanh nghiệp đang tiến hành bán phá giá, gây nhiễu loạn thị trường.
Trước tình hình trên, VAA cho biết sẽ tiếp tục kiến nghị về việc giảm thuế xuất khẩu nhôm dạng thanh, que và hình (sản phẩm thế mạnh của nhôm Việt). Đồng thời, cần có biện pháp để tạo ra thị trường lành mạnh, nâng cao năng lực cho sản phẩm nhôm của Việt Nam để tìm kiếm thị trường xuất khẩu, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Trong khi đó, theo ông Vũ Văn Phụ, nhôm nhập khẩu từ Trung Quốc đang chiếm tỷ lệ lớn trong thị trường nhôm Việt Nam. Việc nhập khẩu nhôm từ Trung Quốc với giá rẻ đã ảnh hưởng đến sản xuất nhôm trong nước và gây ra sự cạnh tranh khốc liệt tại Việt Nam.
Nhằm bảo vệ sản xuất nhôm trong nước khỏi sự cạnh tranh không lành mạnh từ các sản phẩm nhập khẩu, Việt Nam đã áp thuế chống bán phá giá với nhôm Trung Quốc từ năm 2019 với mức thuế tạm thời từ 2,49% đến 35,58%, hiệu lực 5 năm. Tuy nhiên, quyết định này sẽ hết hiệu lực từ tháng 10/2024, thời hạn nộp hồ sơ rà soát cuối kỳ đến tháng 9/2023.
Do đó, theo VAA các nhà sản xuất cần nhìn nhận vai trò của thuế chống bán phá giá đối với thị trường trong nước những năm qua để có kiến nghị liên quan đến gia hạn Quyết định áp thuế chống bán phá giá.
Đặc biệt, VAA cũng nêu lên thách thức hiện nay khi có xu hướng dịch chuyển dòng vốn đầu tư trực tiếp sang Việt Nam những năm gần đây rất rõ nét, chủ yếu là dòng vốn đến từ các nhà sản xuất nhôm Trung Quốc. Điển hình là việc Công ty Xingfa Quảng Đông) đang chuyển hướng đầu tư sản xuất tại Việt Nam.
Theo VAA, giai đoạn 2016-2018, nhôm Trung Quốc dư thừa sản lượng, tràn vào bán phá giá khiến doanh nghiệp nhôm nội địa đã lâm vào cảnh ngừng hoạt động, công nhân mất việc. Năm 2019, khi Bộ Công Thương áp thuế chống bán phá giá đối với nhôm định hình có xuất xứ từ Trung Quốc, cùng với sự vào cuộc của các cơ quan chống buôn lậu và gian lận thương mại, đã ngăn chặn được nhôm Trung Quốc bán phá giá vào Việt Nam.
Vấn đề là sau khi bị áp thuế, các nhà sản xuất Trung Quốc đã tìm cách chuyển hướng đầu tư trực tiếp sang Việt Nam để tránh bị áp thuế. Đồng thời, việc chuyển cứ điểm sản xuất có thể giúp nhôm Trung Quốc tận dụng được các ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại mà nhôm Việt Nam đang được hưởng, nhằm tránh các biện pháp phòng vệ thương mại của các nước như Mỹ, EU, Anh… Điều này sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường trong nước và thị trường xuất khẩu của các nhà máy nhôm Việt Nam.
Do đó, với thực tế như hiện nay, VAA nhận định, các đơn vị lại thêm lần nữa đối mặt với nguy cơ mất đi thị trường trong nước lần 2 như những năm 2018-2019 trước khi áp thuế chống bán phá giá; đồng thời đối mặt với rủi ro bị điều tra, áp thuế lẩn tránh phòng vệ thương mại khi nhôm Việt xuất khẩu sang EU, Mỹ…
"Bỏ trống" phân khúc luyện nhôm
Cũng tại sự kiện, ông Chu Thắng Trung – Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại cho rằng, các doanh nghiệp sản xuất nhôm của Việt Nam mới chỉ đang ở phần chế biến nguyên liệu (khai thác bauxite, sản xuất alumin) và tập trung ở hạ nguồn (luyện hợp kim nhôm, đúc, ép cán, xử lý bề mặt sản phẩm). Tại giai đoạn luyện nhôm, doanh nghiệp trong nước vẫn chưa thực hiện được.
Trước đó, năm 2017, nhà máy luyện nhôm đầu tiên tại Việt Nam - nhà máy luyện nhôm Đăk Nông chính thức được động thổ và xây dựng với công suất 450.000 tấn/năm. Sản phẩm của nhà máy là phôi nhôm: nhôm thỏi và nhôm hợp kim thanh tròn chủ yếu cung cấp cho nhu cầu trong nước. Dự kiến vào năm 2024, nhà máy sẽ cho ra mẻ nhôm đầu tiên sử dụng alumin.
Quá trình sản xuất sản phẩm nhôm. Ảnh: Báo cáo hiện trạng và định hướng phát triển ngành nhôm Việt Nam
Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VAA Vũ Văn Phụ thông tin, ngành công nghiệp bauxite alumin của Việt Nam mới chỉ phát triển trong vòng 10 năm trở lại đây. Toàn bộ lượng alumin sản xuất tại Việt Nam hiện đều được xuất khẩu ra ngoài thị trường thế giới.
Ở thời điểm hiện tại, "việc luyện nhôm của Việt Nam vẫn chưa thành công hoặc mới chỉ thực hiện được bột nhôm", ông Phụ nhận định.
Do đó, doanh nghiệp ngành nhôm của Việt Nam vẫn đang phụ thuộc vào nhôm thỏi, phôi nhôm nhập khẩu để sản xuất các sản phẩm từ nhôm.
Trung Anh (t/h)