Chủ trương di dời các nhà máy, cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi nội thành Hà Nội đã được đưa ra cách đây từ 16 năm trước, nhưng đến nay nhiều nhà máy vẫn dậm chân tại chỗ. Việc các cơ sở sản xuất nằm giữa khu dân cư tiềm ẩn rất nhiều rủi ro, vụ cháy tại nhà máy Rạng Đông vừa qua đã cho thấy rất rõ điều đó.
Hàng chục năm hoạt động cũng là chừng ấy thời gian Công ty cổ phần phân lân nung chảy Văn Điển (Cty phân lân Văn Điển) có trụ sở tại xã Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, TP Hà Nội xả khói, bụi, mùi hôi thối hành hạ người dân xung quanh, khiến cuộc sống người dân nơi đây bị đảo lộn nghiêm trọng.
Cách đây 6 năm, thông tin Cty phân lân Văn Điển ký kết thuê đất với Ban quản lý Khu Kinh tế Nghi Sơn (Khu công nghiệp Bỉm Sơn, Thanh Hóa) để di dời nhà máy này khỏi xã Tam Hiệp khiến hàng trăm hộ dân tại đây vui mừng, phấn khởi. Theo kế hoạch, nhà máy sẽ đi vào hoạt động tại Khu công nghiệp Bỉm Sơn vào cuối năm 2015.
Thế nhưng, đến nay dự án có lẽ vẫn chỉ nằm trên giấy, bởi hiện tại, công ty phân lân vẫn không có dấu hiệu di dời và người dân Tam Hiệp vẫn vật lộn với khói bụi, ô nhiễm.
Khói thải từ Cty phân lân Văn Điển đã và đang khiến người dân sống quanh đây luôn cảm thấy ngột ngạt, khó thở.
Chia sẻ với chúng tôi, ông Hoàng (ngụ thôn Huỳnh Cung) cho biết, nhiều ngày nay theo dõi vụ cháy tại Công ty Rạng Đông, gia đình ông và rất nhiều hộ dân sống cạnh nhà máy phân lân Văn Điển vô cùng lo lắng.
“Chúng tôi sống ở đây khốn khổ hơn rất nhiều lần so với những người dân ở khu công ty Rạng Đông. Hằng ngày chúng tôi không chỉ hít khí thải ô nhiễm từ nhà máy phân lân, mà còn phải chịu đựng ô nhiễm tiếng ồn, khói bụi từ đường xá. Nếu không may xảy ra cháy nổ, có lẽ chúng tôi cũng bị ảnh hưởng rất nặng nề”, ông Hoàng nói.
Ông Hoàng còn cho biết, cách đây vài năm, nhiều hộ dân chăn nuôi còn bị chết hàng tấn cá. Sau đó, dù nhà máy cam kết đã xử lý nước thải nhưng người dân vẫn nơm nớp lo mắc bệnh ung thư, hô hấp. “Có lẽ nguồn nước cũng bị ô nhiễm, nhưng nhà ở đây, đất ở đây nên chúng tôi vẫn phải trồng rau, nuôi gà, nuôi cá mà sinh sống”, ông Hoàng chép miệng.
Còn chị Mai (ngụ khu tập thể phân lân 105) thở dài cho biết: “Quanh khu vực này đủ các nhà máy, nhà máy pin, phân lân, rồi các xưởng sửa chữa… Chúng tôi ở cũng khổ mà đi thì không xong. Tôi muốn bán nhà, bán đất cũng chẳng thể bán vì làm gì có ai mặn mà với cái nơi ô nhiễm nặng nề này. Cả chục năm nay, tôi thấy có nhắc đến chuyện di dời các nhà máy, nhưng đến nay vẫn chẳng có gì thay đổi”.
Tương tự như vậy, bao năm nay những người dân sống quanh Nhà máy dệt kim Đông Xuân (524 Minh Khai) phải vật lộn sống chung với khói thải, mùi khét từ nhà máy xả ra. Nhiều người cho biết, họ thường xuyên thấy tức ngực, khó thở, đau đầu… thậm chí tại đây đã có trường hợp chết vì bệnh liên quan đến phổi và đường hô hấp.
Hàng chục năm nay, người dân xung quanh Nhà máy dệt kim Đông Xuân khốn khổ vì khói bụi.
Bà Tuyến (tổ dân phố số 15A, phường Vĩnh Tuy) cho hay, có người vì không chịu được ô nhiễm ở đây đã bán nhà hoặc thuê nơi khác để ở. Mặc dù người dân đã nhiều lần phản ánh lên UBND phường nhưng vì không đủ chuyên môn, cán bộ phường cũng chỉ biết ghi nhận và gửi kiến nghị lên cấp trên.
“Chúng tôi luôn sống trong tình trạng phải đóng kín cửa vì khói thải bay vào nhà. Thậm chí, có hôm đi ngủ tôi cũng phải đeo khẩu trang vì mùi khét, khó chịu sộc vào nhà. Gia đình tôi có 9 thành viên, trong đó có cả người già và trẻ nhỏ thường xuyên bị mắc các bệnh đường hô hấp. Riêng cháu tôi 3 tuổi thì tháng nào cũng đôi lần nhập viện điều trị vì viêm phế quản, viêm mũi”, bà Tuyến nói.
Bà Võ Thị Huệ – Tổ trưởng Tổ dân phố 15A cho biết, tổ dân phố có khoảng 50 hộ dân đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng do nhà máy Dệt kim Đông Xuân thường xuyên xả thải ra ngoài môi trường. Chục năm nay, bà ròng rã nộp đơn kêu cứu lên các cấp chính quyền nhưng mọi việc vẫn chưa được giải quyết một cách triệt để.
“Nhiều lần công ty hứa sẽ sớm di dời nhưng đến nay vẫn vậy. Chúng tôi phải đóng cửa suốt ngày, thậm chí khi đóng cửa khói bụi vẫn bay vào nhà làm chúng tôi phải dán băng dính vào những khe cửa và những lỗ hở để ngăn chặn. Vào những tháng hè, khi thời thời tiết nắng trên 40 độ C mà bị bức tử như này thì làm sao mà sống nổi”, bà Huệ bức xúc.
Những nhà máy nằm trong các khu đông dân cư tiềm ẩn rất nhiều rủi ro.
Cách đây 16 năm, ngày 22/4/2003, Thủ tướng đã ban hành Quyết định phê duyệt "Kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng”. Đến ngày 17/6/2003, UBND Hà Nội đã ra Quyết định số 74/2003/QĐ-UB về việc di chuyển các cơ sở sản xuất không còn phù hợp quy hoạch hoặc nguy cơ ô nhiễm môi trường ra khỏi khu vực các quận nội thành.
Tuy nhiên, hơn 15 năm qua, việc thực hiện các kế hoạch này vẫn dậm chân tại chỗ. Cho đến khi vụ cháy tại Công ty Rạng Đông xảy ra, nhiều người giật mình nhận ra, đến nay, tất cả các nhà máy công nghiệp như dệt, thuốc lá, cao su, phân lân… vẫn không có dấu hiệu nhúc nhích.
Năm 2016, tại báo cáo về tác động của Luật Thủ đô, TP Hà Nội đã xác định lộ trình đến năm 2020 sẽ di dời 117 cơ sở gây ô nhiễm trên địa bàn 12 quận ra khỏi nội thành. Tuy nhiên, sau 2 năm, tại hội nghị giao ban trực tuyến tháng 9/2018, số liệu báo cáo Hà Nội đưa ra mới chỉ giảm được 4 cơ sở và vẫn còn tới 113 nhà máy…
Theo các chuyên gia, việc các nhà máy sản xuất công nghiệp nằm giữa khu dân cư tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Vụ cháy tại nhà máy Rạng Đông vừa qua đã cho thấy rất rõ điều đó. Bởi vậy, di dời các nhà máy đang hết sức cấp bách vào thời điểm này.
An Vũ