Việc phát hiệm sớm bệnh ung thư là rất quan trọng trong quá trình điều trị, tuy nhiên các chuyên gia ung bướu khuyến cáo, việc quá tin vào các gói “tầm soát ung thư” chỉ gây tốn kém mà không mang lại nhiều hiệu quả.
Thống kê từ Tổ chức ung thư toàn cầu (GLOBOCAN), từ năm 2018 và 2022, Việt Nam đã tăng 9 bậc (xếp thứ 90/185 quốc gia) với tỉ lệ mắc mới và tăng 6 bậc xếp thứ 50/185 quốc gia với tỉ lệ tử vong do ung thư. Ước tính 1 năm có 182.563 ca mắc mới và 122.690 ca tử vong do ung thư - gấp 18 lần số tử vong vì tai nạn giao thông.
Chỉ tính riêng số liệu tại Bệnh viện K, tỉ lệ bệnh nhân đến chữa bệnh năm sau luôn cao hơn năm trước 20 - 30%.
Chỉ tính riêng số liệu tại Bệnh viện K, tỉ lệ bệnh nhân đến chữa bệnh năm sau luôn cao hơn năm trước 20 - 30%.
Các chuyên gia giải thích về nguyên nhân khiến tỷ lệ tử vong do ung thư tại nước ta ở mức rất cao là do ở Việt Nam thường mắc những loại ung thư có bệnh lý tiên lượng rất xấu, như: phổi, gan, dạ dày. Đặc biệt bệnh nhân đến khám ở giai đoạn muộn, các bác sĩ không thể can thiệt, chỉ có thể điều trị giảm nhẹ. “Tỷ lệ bệnh nhân được phẫu thuật cắt gan là rất thấp, chỉ khoảng 30%. Còn 70% không có khả năng phẫu thuật do bệnh nhân đến quá muộn”- GS Mai Hồng Bàng - Giám đốc BV trung ương Quân đội 108 cho biết.
Một số liệu đáng chú ý, theo thống kê của Bệnh viện K, có khoảng 25% bệnh nhân phát hiện ra ung thư khi đang nhập viện cấp cứu tại bệnh viện vì một triệu chứng nào đó. Hầu hết các bệnh nhân này có cơ hội sống thấp hơn so với các bệnh nhân khác, vì khi đó tình trạng bệnh đã trở nên quá nặng.
Bảng giá của một gói tầm soát ung thư của một phòng khám.
Theo TS.BS Phạm Văn Thái - Phó giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai thì tầm soát ung thư có vai trò rất quan trọng giúp cho việc phát hiện sớm, chẩn đoán kịp thời các bệnh ung thư, khi đó hiệu quả điều trị sẽ cao, giảm được chi phí điều trị cho bệnh nhân, giảm tỉ lệ tử vong trong cộng đồng.
“Tuy nhiên không phải tất cả các bệnh ung thư đều có thể sàng lọc phát hiện sớm. Có nhiều bệnh ung thư không có biểu hiện bệnh đặc hiệu nào kể cả xét nghiệm lâm sàng. Nên đôi khi rất khó để phát hiện sớm. Mỗi phương pháp, công cụ phát hiện ung thư sớm chỉ có giá trị nhất định, gợi ý các nhà chuyên môn lâm sàng về ung thư làm các đánh giá tiếp theo để chẩn đoán bệnh, chứ không thể chính xác 100 %”, TS.BS Phạm Văn Thái cho biết.
Cũng theo TS.BS Phạm Văn Thái, không có một phương pháp, một công cụ nào có thể chẩn đoán tất cả các bệnh ung thư, vì thực tế có hàng trăm bệnh ung thư. Sàng lọc phát hiện sớm ung thư chỉ có giá trị với các bệnh ung thư có phương pháp, kĩ thuật xét nghiệm có giá trị chẩn đoán cao, phát hiện sớm như ung thư vú, đại trực tràng, ung thư cổ tử cung, ung thư gan...
TS.BS Phạm Văn Thái - Phó giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai.
“Không phải mọi bệnh ung thư ở giai đoạn sớm đều có thể phát hiện được. Khi đi khám, người bệnh có kết quả bình thường không có nghĩa là đã loại trừ bệnh ung thư. Nhưng khi có kết quả bất thường thì cũng không có nghĩa là đã bị ung thư. Đó chỉ là các dấu hiệu gợi ý để làm tiếp các phương pháp chẩn đoán tiếp theo. Việc xét nghiệm máu có tác dụng sàng lọc, gợi ý, loại trừ, phát hiện sớm các bệnh ung thư chứ không có nghĩa là chẩn đoán được bệnh ung thư. Ví dụ một chất chỉ điểm khối u trong máu tăng cao có thể nghĩ đến bệnh đó để làm các bước tiếp theo xác định xem có phải là ung thư không, chứ không phải là đã mắc bệnh ung thư”, TS.BS Phạm Văn Thái nhấn mạnh.
Theo TS.BS Phạm Văn Thái, để sàng lọc tất cả các bệnh ung thư rất tốn kém, người bệnh sẽ mệt mỏi và mất nhiều thời gian vì làm nhiều xét nghiệm. Vì vậy cần cân nhắc trên từng đặc điểm của đối tượng nguy cơ, trong đó có tiền sử gia đình, tiền sử bản thân, đối tượng, độ tuổi, giới tính… để định hướng sàng lọc các loại ung thư.
“Chúng ta không thể sàng lọc ung thư tất cả các bộ phận trên cơ thể cùng một lúc. Ví dụ trong gia đình người thân có tiền sử bị ung thư vú, ung thư đại tràng... thì nên sàng lọc loại ung thư này. Hoặc trên đối tượng là nam giới có tiền sử hút thuốc lá thì phải tầm soát ung thư phổi. Hay những người mắc viêm gan B thì nên tầm soát ung thư gan... Để sàng lọc ung thư có hiệu quả, bệnh nhân nên đến các cơ sở y tế có chuyên khoa ung bướu, ung thư, có kinh nghiệm, uy tín để được khám, tư vấn lựa chọn các gói sàng lọc ung thư phù hợp với kinh tế cũng như đặc điểm đối tượng”, TS.BS Phạm Văn Thái khuyến cáo.
Theo các chuyên gia y tế, nhiều cơ sở quảng cáo xét nghiệm máu để phát hiện sớm ung thư là không chính xác, vì xét nghiệm máu chỉ để phát hiện chất chỉ điểm ung thư, hoặc dấu ấn ung thư. Tuy nhiên, thực tế trong y khoa, vai trò của chất chỉ điểm khối u là theo dõi và đánh giá, theo dõi kết quả điều trị, không phải để sàng lọc. Ngoài ra, một số chất chỉ điểm không chỉ tăng khi người bệnh bị ung thư mà cũng có thể tăng trong trường hợp người bệnh bị viêm nhiễm thông thường, mắc các bệnh phổ biến.
Vì vậy, xét nghiệm chất chỉ điểm để sàng lọc ung thư không có ý nghĩa quá lớn. Để phát hiện bệnh ung thư, ngoài xét nghiệm máu, cần phải làm thêm các xét nghiệm lâm sàng khác nhau để chẩn đoán chính xác. Không chỉ bằng phương pháp xét nghiệm máu, mà người bệnh cần được khám lâm sàng, nội soi, siêu âm và thực hiện các xét nghiệm khác mới đủ tiêu chí chẩn đoán có mắc bệnh hay không.
Quang Anh