Bài 1: Ma trận tầm soát ung thư bủa vây người tiêu dùng

Do nhu cầu ngày càng cao, dịch vụ tầm soát ung thư xuất hiện nhiều như “nấm mọc sau mưa”. Tuy nhiên tầm soát ung thư thế nào để mang lại hiệu quả không phải ai cũng biết. Chính vì thế nhiều bệnh viện, phòng khám quảng cáo rầm rộ, thổi phồng công dụng của các gói tầm soát để thu tiền của người tiêu dùng với giá rất cao.

Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm trên toàn cầu có khoảng gần 20 triệu trường hợp mắc mới ung thư và trên 10 triệu ca tử vong vì căn bệnh này, trong đó có 2/3 ở các nước đang phát triển.

Theo nghiên cứu, xu hướng mắc ung thư không ngừng gia tăng không chỉ ở Việt Nam mà còn ở hầu hết các nước trên thế giới. Mặc dù có nhiều tiến bộ trong sàng lọc phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị, nhưng nhiều bệnh nhân ung thư vẫn phát hiện ở giai đoạn muộn, việc điều trị gặp nhiều khó khăn.

Theo số liệu từ Hội nghị ung thư quốc tế về phòng chống ung thư năm 2022 (tổ chức tại Hà Nội), tỷ lệ mắc ung thư tại Việt Nam cao thứ 2 thế giới. Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận có 200.000 ca mắc mới, số ca tử vong lên đến 82.000 trường hợp. Tỷ lệ tử vong do ung thư tại Việt Nam là 73,5%, trong khi của thế giới ở mức 59,7%, các quốc gia đang phát triển 67,9%. Như vậy tỷ lệ tử vong do các bệnh ung thư tại Việt Nam ở mức cao, do đa số được phát hiện muộn, việc điều trị kết quả chưa cao.

Những con số đó cho thấy, Việt Nam đang là điểm nóng của căn bệnh “chết người” này. Khi ngày càng nhiều người mắc bệnh ung thư, người dân lại càng tỏ ra lo lắng, chính vì thế để phát hiện sớm, nhiều người đã tìm để dịch vụ tầm soát ung thư.

Quả thật, chỉ cần vài thao tác sẽ cho ra rất nhiều quảng cáo về xét nghiệm chất chỉ điểm khối u trong máu để phát hiện bệnh ung thư. Một số bệnh viện tư cũng quảng cáo các gói xét nghiệm tầm soát ung thư, sàng lọc ung thư với các chương trình giảm giá, khuyến mãi gây “sốc” từ 30-45% cho một gói khám.

Đặc biệt trên YouTube, TikTok, nhiều clip cũng được lồng ghép quảng cáo không được kiểm chứng, kiểm định rõ ràng về các phương pháp xét nghiệm tìm dấu ấn ung thư.

Theo lời quảng cáo của các phòng khám, bệnh viện này, việc khám sức khỏe và tầm soát ung thư định kỳ 1 năm/lần là biện pháp hữu hiệu để bảo vệ sức khỏe và mang lại sự sống dài lâu. Việc tầm soát ung thư trọn gói sẽ giúp phát hiện cùng một lúc nhiều bệnh ung thư và nhiều bệnh lý khác chỉ trong vòng một ngày thăm khám, cam kết chính xác 99,9%, không phát sinh chi phí.

Một bệnh viên tư nhân quảng cáo gói tầm soát ung thư Vip sẽ giúp khách hàng “chỉ đích danh các bệnh lý ung thư, với hơn 60 danh mục bao gồm: khám; xét nghiệm; siêu âm; chụp CT; chụp MRI; nội soi toàn bộ ống tiêu hóa, giảm giá tới 45%”.

Cũng theo lời quảng cáo thì đây là gói có thể tầm soát sớm 15 loại ung thư: ung thư gan, ung thư phổi, ung thư đường tiêu hóa, ung thư buồng trứng, ung thư cổ tử cung, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư da… đánh giá hơn 50 bệnh lý: thiếu máu, tình trạng dự trữ sắt, viêm gan, xơ gan, suy thận, tiểu đường, nguy cơ Gout, mỡ máu, viêm gan B, viêm gan C, tuyến giáp, u giáp, đánh giá mạch máu não, u nang, bệnh lý đường tiêu hóa, tử cung, buồng trứng, bất thường tại vú, chức năng tim,… Ngoài ra bệnh viện luôn có chương trình giảm giá, ưu đãi khi khách hàng lựa chọn các gói tầm soát ung thư khác của bệnh viện.  

Còn một bệnh viện khác quảng cáo gói tầm soát ung thư chỉ 2 triệu đồng nhưng “soi bệnh từ đầu đến chân, từ trong ra ngoài”, có thể khám, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh với 29 danh mục thiết yếu: phát hiện được ung thư gan, ung thư phổi, ung thư vú, ung thư vòm họng… và các bệnh lý nguy hiểm về hô hấp, thần kinh, cơ xương khớp, tim mạch, nội tiết,..

Đặc biệt nhiều bệnh viện, phòng khám tư, cá nhân còn quảng cáo gói tầm soát ung thư qua xét nghiệm máu. Theo một phòng khám tư ở Hà Nội, xét nghiệm máu định lượng các yếu tố chuyên biệt (SCC, CEA, AFP, PSA, CA, NSE, TSH,...) sẽ giúp phát hiện ung thư phổi, gan, dạ dày, đại trực tràng, mật tụy, tiền liệt tuyến (đối với nam), vú, buồng trứng, cổ tử cung (đối với nữ).

Còn một bệnh viện quốc tế lại lấy hình ảnh một hoa hậu Việt đã từng sử dụng dịch vụ tầm soát ung thư bằng xét nghiệm máu để quảng bá. “Thực hiện tầm soát sức khoẻ với công nghệ soi máu sống cấp độ tế bào Darkfield, chủ động phát hiện trước các vấn đề về sức khoẻ có nguy cơ gặp phải. Với sự hỗ trợ của hệ thống thiết bị y tế chuẩn châu Âu, bác sĩ sẽ đánh giá các chỉ số phân tích, thông qua đó chẩn đoán chính xác các bệnh lý có nguy cơ mắc phải trước 5 năm như: ung thư, nguy cơ đột quỵ, các bệnh tiềm ẩn về gan, thận, lão hoá,... ngay cả khi không có triệu chứng hoặc các xét nghiệm máu thông thường không phát hiện ra”, bệnh viện này khẳng định trên fanpage.

Một tài khoản có tên “Hùng Ngô” cũng khẳng định gói “xét nghiệm tầm soát ung thư” ngay tại nhà, chính xác một trăm phần trăm khi tìm dấu ấn ung thư, sẽ giúp bệnh nhân không phải đi lại, chờ đợi mất thời gian, chi phí đi lại cho nhân viên lấy mẫu máu chỉ mất 10.000 đồng.

Không chỉ “trăm hoa đua nở” các gói tầm soát ung thư, kèm đó là hàng loạt các quảng cáo quá sự thật, thậm chí là sai lệch như “chỉ một xét nghiệm ra nhiều bệnh”, “tầm soát ung thư đa điểm, từ đầu đến chân, từ trong ra ngoài chỉ với một gói khám trong vòng một ngày”... đã khiến không ít người dân tiền mất, tật mang.

Ông Lê V.B (Thanh Xuân, Hà Nội) từng là nạn nhân của tầm soát ung thư bằng máu của một bệnh viện trên địa bàn Hà Nội. Bị mắc tiểu đường, huyết áp cao nên cứ 6 tháng bà C lại xét nghiệm máu một lần để kiểm tra mỡ máu, tiểu đường, men gan.

Một lần nghe nhân viên lấy máu tư vấn bùi tai gói tầm soát ung thư bằng xét nghiệm máu giá rẻ mà có thể phát hiện nhiều bệnh ung thư, bà C cũng thử một lần cho biết. Khi nhận được kết quả, bà mất ăn mất ngủ vì chỉ số ung thư gan tăng cao. Vậy là bà phải nhờ cô con gái xin nghỉ việc mấy ngày đưa đi các bệnh viện lớn để xét nghiệm. Chỉ đến khi các bệnh viện đều chung kết luận bà không bị ung thư gan, mà chỉ bị men gan tăng cao, cần ăn uống, tập thể dục điều độ, bà mới thở phào nhẹ nhõm.

Tương tự, chị Lê Hồng H. (Biên Giang, Hà Đông, Hà Nội) lâu nay vốn không tin vào những gói tầm soát ung thư được quảng bá rầm rộ trên mạng xã hội, bởi chính chồng chị năm nào cũng đi kiểm tra, xét nghiệm đều đặn 6 tháng một lần nhưng vẫn không phát hiện ra bệnh ung thư. Gia đình anh vốn có gen di truyền bệnh viêm gan B, đã từng có người mất vì ung thư gan, nên chồng chị rất cẩn thận đi thăm khám kiểm tra thường xuyên. Thế nhưng không hiểu sao chỉ sau vài tháng đi xét nghiệm, kiểm tra không có vấn đề gì, anh bỗng phát bệnh ung thư gan khi đang công tác nước ngoài và được thăm khám, chữa trị tại đó.  

Quang Anh