Bình Thuận: Mỏ titan Nam Suối Nhum của Tân Quang Cường từng dính nhiều sai phạm

Tại mỏ titan Nam Suối Nhum của Công ty Tân Quang Cường vừa xảy ra sự cố nghiêm trọng khiến 4 người bị vùi lấp thiệt mạng, đã từng xảy ra sự cố vỡ moong nước rộng 3ha vào năm 2016. Sau sự việc này cơ quan chức năng đã phát hiện hàng loạt sai phạm và xử phạt công ty này 1,1 tỷ đồng.

Sập mỏ titan khiến 4 công nhân bị vùi lấp thiệt mạng

Chiều 18/10, lực lượng chức năng tỉnh Bình Thuận đã tìm thấy thi thể công nhân thứ 4 và là người cuối cùng bị vùi lấp do vụ sạt lở bãi cát tại mỏ titan Nam Suối Nhum ở xã Thuận Quý (huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận). Nạn nhân là anh Nguyễn Văn Nam (sinh năm 1991, trú tại xã Tân Tiến, thị xã La Gi, tỉnh Bình Thuận).

Theo thông cáo báo chí của UBND tỉnh Bình Thuận, vào lúc 16 giờ 00 phút ngày 15/10/2022, tại khu vực mỏ titan Nam Suối Nhum sự cố xảy ra sạt lở cát ở khu vực bãi thải làm tràn bùn, cát từ khu vực bãi thải đến khu vực văn phòng của Công ty TNHH Thương mại Tân Quang Cường khoảng 500 m. Sự cố khiến 4 công nhân làm việc tại hiện trường mất tích… 

Sau khi sự việc xảy ra, ngay trong tối 15/10, Bí thư Tỉnh ủy Bình Thuận- Dương Văn An, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bình Thuận - Phan Văn Đăng đã trực tiếp có mặt tại hiện trường để chỉ đạo công tác khắc phục sự cố và tìm kiếm những người mất tích.

Đến 18 giờ ngày 15/10, lực lượng tìm kiếm đã tìm thấy thi thể anh Bùi Quang Trình (sinh năm 1986, trú xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ) ở độ sâu khoảng 1m.

Sáng 17/10, lực lượng chức năng tỉnh Bình Thuận đã tìm thấy thi thể anh Huỳnh Tấn Phước (sinh năm 1979, trú tại phường Xuân An, TP Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận), cách nơi phát hiện thi thể anh Trình chỉ vài mét. Đến chiều cùng ngày, lực lượng chức năng cũng tìm thấy thi thể anh Nguyễn Văn Tùng (sinh năm 1990, trú tại xã Cát Thành, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định). Vị trí tìm thấy thi thể anh Tùng gần khu vực một chiếc máy bơm nước, cách nơi xảy ra sự cố khá xa.

Nguyên nhân sự cố ban đầu được xác định là do Công ty Tân Quang Cường có kế hoạch di chuyển cát từ bãi thải đến vị trí khác cách đó 400m bằng phương pháp bơm nước theo hệ thống ống dẫn. Theo đó, có 3 máy hút cách chân bãi thải khoảng 15m bơm cát đến hồ chứa. Khi 5 công nhân đang làm việc thì xảy ra sạt lở từ độ cao 20m xuống vùi lấp 4 người. Tổ trưởng tổ khai thác Phan Văn Hưng (trú tại tỉnh Nghệ An) là người duy nhất chạy thoát được ra ngoài.

Từng để xảy ra sự cố vỡ moong nước và bị xử phạt 1,1 tỷ đồng 

Theo tìm hiểu, mỏ titan Nam Suối Nhum có diện tích hơn 515ha, được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp Giấy phép khai thác khoáng sản số 1019/GP- BTNMT ngày 27/4/2015 cho Công ty TNHH Thương mại Tân Quang Cường (Công ty Tân Quang Cường). Theo đó, Công ty này được khai thác quặng titan -zircon sa khoáng bằng phương pháp lộ thiên tại khu vực Nam Suối Nhum thuộc xã Thuận Quý và Tân Thành, huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận. Thời gian khai thác đến hết ngày 27/4/2038.

Công ty Tân Quang Cường được thành lập ngày 27/12/1999 theo Giấy CNĐKDN số 0301906101, do Phòng Đăng ký kinh doanh TP.HCM cấp. Công ty này hiện có trụ sở chính tại thôn Thuận Thành, xã Thuận Quý, huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận. Người đại diện pháp luật là ông Nguyễn Hoàng Trung.

Ngày 13/6/2011, Công ty Tân Quang Cường được Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Thuận cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư lần đầu số 4006024002 để thực hiện dự án khai tác quặng titan Nam Suối Nhum. 

Trong quá trình hoạt động tại Bình Thuận, ngoài việc để xảy ra sự cố nghiêm trọng nêu trên, Công ty Tân Quang Cường đã từng nhiều lần bị xử phạt vì những vi phạm trong khai thác tài nguyên, khoáng sản.

Cụ thể, ngày 30/3/2016, Chánh Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Thuận đã có Quyết định số 05/QĐ-XPVPHC xử phạt vi phạm hành chính Công ty Tân Quang Cường về các hành vi: “Chiếm đất nông nghiệp không phải là đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất” và “khai thác, sử dụng nước mặt cho mục đích sản xuất phi nông nghiệp với lưu lượng trên 100 m3/ngày đêm đến dưới 3.000 m3 /ngày đêm không có giấy phép theo quy định”.

Nghiêm trọng hơn, vào ngày 16/6/2016, tại mỏ titan Nam Suối Nhum của Công ty Tân Quang Cường cũng đã xảy ra sự cố vỡ moong chứa nước phục vụ khai tác titan, có diện tích khoảng 3ha. Sự cố làm một lượng lớn bùn cát tràn ra Tỉnh lộ 719, khiến giao thông bị ách tắc nhiều giờ và gây ô nhiễm môi trường. Đồng thời, một lượng lớn nước lẫn cát từ mỏ đã chảy tràn xuống xuống một khu du lịch và làm thiệt hại tài sản của nhiều hộ dân gần đó.

Ngay sau khi xảy ra sự cố, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà đã có văn bản chỉ đạo Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Tổng cục Môi trường phối hợp kiểm tra, làm rõ vụ việc. Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã giao Cục Kiểm soát hoạt động khoáng sản miền Nam chủ trì, phối hợp với Cục Môi trường miền Nam (Tổng cục Môi trường), Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Thuận kiểm tra ngay tình hình khắc phục sự cố; xác định nguyên nhân; việc tuân thủ các quy định của pháp luật về khoáng sản, pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản của Công ty Tân Quang Cường tại mỏ titan Nam Suối Nhum.

Qua kiểm tra, Đoàn công tác xác định Công ty Tân Quang Cường đã và đang khai thác quặng titan tại khu vực Nam Suối Nhum theo Giấy phép do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp. Tại thời điểm kiểm tra, có 3 vị trí đã được Công ty khai thác với tổng diện tích khoảng 6 ha, vị trí các moong khai thác phù hợp với thiết kế mỏ đã duyệt và đều nằm trong diện tích khu vực được phép khai thác.

Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động khai thác titan của Công ty Tân Quang Cường tại khu vực này còn một số tồn tại, thiếu sót như: Chưa hoàn thành việc ký hợp đồng thuê đất để khai thác khoáng sản; chưa đăng ký ngày bắt đầu khai thác theo quy định; chưa báo cáo để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác nhận hoàn thành công trình xử lý môi trường theo Báo cáo đánh giá tác động môi trường đã duyệt; chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép sử dụng nước mặt; chưa có giấy phép xả thải vào nguồn nước theo quy định.

Do đó, đoàn kiểm tra đã yêu cầu Công ty Tân Quang Cường tạm dừng toàn bộ hoạt động khai thác tại mỏ để xử lý dứt điểm sự cố, đảm đảm an toàn, đáp ứng các yêu cầu về môi trường và khắc phục xong các tồn tại, thiếu sót nêu trên. Đồng thời đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận xử phạt Công ty Tân Quang Cường.

Đến ngày 8/7/2016, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận Nguyễn Ngọc Hai đã ký quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Tân Quang Cường số tiền 1,1 tỉ đồng liên quan tới các sai phạm tại mỏ titan Nam Suối Nhum.

Cụ thể, đây là tổng mức phạt cho hàng loạt sai phạm của Công ty Tân Quang Cường, như: Gây sự cố môi trường; Không có giấy xác nhận việc đã thực hiện các công trình, biện pháp bảo vệ môi trường phục vụ giai đoạn vận hành của dự án, trước khi đưa dự án vào vận hành chính thức; Không xây dựng phương án xử lý và ứng phó với sự cố môi trường; Không thực hiện chương trình quan trắc, giám sát môi trường; Không thực hiện đầy đủ nội dung báo cáo đánh giá tác động môi trường đã phê duyệt; Không đăng ký ngày bắt đầu khai thác với cơ quan chức năng có thẩm quyền. 

Ngoài mức phạt nêu trên, Công ty Tân Quang Cường còn bị đình chỉ hoạt động khai thác khoáng sản titan tại mỏ Nam Suối Nhum trong thời gian 3 tháng; khắc phục hậu quả; phải lắp đặt công trình xử lý môi trường đạt tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định. 

Bên cạnh đó, Công ty Tân Quang Cường được yêu cầu khẩn trương hoàn thành các thủ tục còn thiếu (về đất đai, nước và xả thải vào nguồn nước) trước khi triển khai hoạt động xây dựng cơ bản mỏ. Trong thời hạn 90 ngày, nếu Công ty Tân Quang Cường không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các nội dung nêu trên, Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ thu hồi Giấy phép khai thác theo quy định.

Quang Tuấn