Những phiên livestream đạt doanh thu hàng chục tỷ đồng nhưng Nhà nước không thu được thuế, cùng cảnh hoa hậu quốc tế quảng bá kẹo rau củ với lời lẽ phóng đại công dụng, đang tác động mạnh đến quyết định mua sắm và tiềm ẩn nguy cơ với sức khỏe người tiêu dùng.
Nhà nước thất thu thuế
Sáng 22/9, trong phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Thương mại điện tử (sửa đổi), vấn đề được quan tâm đặc biệt là hoạt động livestream bán hàng. Đây là lĩnh vực đang bùng nổ mạnh mẽ nhưng lại thiếu hành lang pháp lý phù hợp để kiểm soát.
Trong Tờ trình, Chính phủ nhấn mạnh rằng các mô hình thương mại điện tử ngày càng đa dạng và phức tạp, song hệ thống pháp luật hiện hành chưa có quy định riêng điều chỉnh hoạt động livestream cũng như trách nhiệm cụ thể của các chủ thể tham gia. Khoảng trống này khiến cho công tác quản lý trở nên khó khăn, nhất là trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chống thất thu thuế.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân chỉ rõ thực trạng có những phiên livestream bán hàng thu về doanh số hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng, nhưng Nhà nước lại không thu được bất kỳ khoản thuế nào.
Nhiều gương mặt nổi tiếng, kể cả các hoa hậu quốc tế, còn tham gia quảng bá sản phẩm với lối thổi phồng công dụng, điển hình như trường hợp kẹo rau củ được quảng bá như “thần dược”, từ đó tác động mạnh đến quyết định mua hàng và tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe người tiêu dùng.
Trước tình hình này, dự thảo Luật đã bổ sung các quy định mới nhằm siết chặt quản lý. Các nền tảng mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử sẽ phải gánh thêm trách nhiệm trong việc kiểm soát. Người bán trong nước buộc phải định danh qua hệ thống VNeID, còn người bán nước ngoài cũng phải trải qua cơ chế nhận diện rõ ràng trước khi hoạt động kinh doanh tại Việt Nam.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân.
Bên cạnh đó, các cá nhân và tổ chức tham gia trực tiếp vào hoạt động bán hàng qua livestream hoặc tiếp thị liên kết phải minh bạch thông tin, định danh đầy đủ và lưu trữ dữ liệu giao dịch để bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.
Đối với nền tảng mạng xã hội, dự thảo yêu cầu phải xác thực danh tính người livestream, công khai quy trình kiểm duyệt và triển khai cơ chế giám sát theo thời gian thực để ngăn chặn gian lận thương mại cũng như quảng cáo sai sự thật.
Người bán phải cung cấp cho người livestream đầy đủ tài liệu pháp lý chứng minh nguồn gốc, chất lượng hàng hóa. Người livestream tuyệt đối không được cung cấp thông tin sai lệch, gây hiểu lầm về công dụng, xuất xứ, giá cả, chương trình khuyến mại hoặc chính sách bảo hành sản phẩm.
Những quy định bổ sung này được kỳ vọng sẽ khắc phục các lỗ hổng pháp lý, bảo vệ người tiêu dùng và ngăn chặn thất thu ngân sách từ một lĩnh vực vốn đang tạo ra doanh số khổng lồ nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Làm rõ ranh giới các lĩnh vực trong thương mại điện tử
Tại phiên họp, cơ quan thẩm tra cùng nhiều ý kiến đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết phải quy định rõ phạm vi và nội hàm của khái niệm “hoạt động thương mại điện tử” để tránh chồng chéo với các lĩnh vực khác.
Theo đó, Luật Thương mại điện tử không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh các hoạt động mua bán truyền thống qua mạng, mà cần làm rõ ranh giới giữa giao dịch hàng hóa và giao dịch dịch vụ, bởi hai loại hình này có bản chất hoàn toàn khác biệt.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi phân tích, việc giao kết mua bán hàng hóa thường gắn liền với yếu tố hữu hình, có sản phẩm cụ thể, trong khi giao kết cung cấp dịch vụ lại liên quan đến hoạt động vô hình, quy trình cung ứng và cơ chế vận hành.
Đặc thù này khiến cách thức tổ chức, quản lý và kiểm soát dịch vụ thương mại điện tử phải khác biệt, không thể áp dụng máy móc một mô hình chung cho cả hai. Nếu không làm rõ ranh giới, việc áp dụng luật có thể dẫn đến tình trạng chồng chéo, gây khó khăn cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
Tiếp thu ý kiến, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, dự án luật sẽ được rà soát, chỉnh lý để vừa bảo đảm không tạo gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp, vừa ngăn chặn triệt để các hành vi gian lận, trục lợi trong môi trường trực tuyến.
Ông nhấn mạnh, việc quản lý các giao dịch và chủ thể tham gia thương mại điện tử sẽ dựa trên nền tảng ứng dụng công nghệ số tiên tiến nhất, từ đó tăng cường tính minh bạch, công khai và hiệu quả giám sát.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi.
Đáng chú ý, việc làm rõ ranh giới giữa thương mại điện tử với các lĩnh vực khác không chỉ có ý nghĩa pháp lý mà còn là cơ sở để xây dựng các cơ chế quản lý chuyên biệt.
Chẳng hạn, hoạt động giao kết mua bán hàng hóa cần gắn với quy định về chất lượng, xuất xứ và kiểm định sản phẩm, trong khi giao kết cung cấp dịch vụ phải gắn với tiêu chuẩn dịch vụ, bảo mật dữ liệu và quyền lợi khách hàng. Việc phân định rõ ràng như vậy sẽ giúp hạn chế tình trạng lợi dụng khoảng trống pháp luật để kinh doanh mập mờ, thổi phồng sản phẩm hoặc che giấu rủi ro.
Dự án Luật Thương mại điện tử sau khi được tiếp thu, hoàn thiện sẽ trình Quốc hội xem xét, quyết định tại Kỳ họp thứ 10 diễn ra vào tháng 10 tới đây. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng khung pháp lý đồng bộ, chặt chẽ và hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh nhưng bền vững của thương mại điện tử trong giai đoạn mới.
Quang Anh