Khó khăn chồng chất đang "cản bước" Điện Quang tăng trưởng quy mô, lấy lại phong độ "ông hoàng ánh sáng" một thời.
Điện Quang là một trong 2 nhà sản xuất trong top đầu Việt Nam về các thiết bị chiếu sáng và điện dân dụng, bên cạnh Bóng đèn phích nước Rạng Đông. Với thương hiệu được xây dựng trong hơn 40 năm, các sản phẩm đèn LED, đèn compact, bóng đèn và thiết bị điện của công ty được người tiêu dùng trong nước biết đến, đặc biệt là tại thị trường phía Nam.
Từ năm 2013, các sản phẩm đèn LED bắt đầu được Điện Quang tiến hành sản xuất theo xu hướng thay thế các dòng sản phẩm truyền thống của thị trường. Trong chuỗi giá trị về đèn LED, công ty tiến hành nhập chip LED rồi tiến hành dán chip, lắp ráp và thiết kế đèn. Do đó, ngoại trừ chip LED, hầu hết các linh kiện Điện Quang đều có thể tự sản xuất nên tỷ lệ nội địa hóa lên tới 90%.
Tuy nhiên, thị trường đèn LED trong thời gian gần đây tuy tăng trưởng cao nhưng cũng chịu sự cạnh tranh khốc liệt từ ngay thị trường nội địa.
Bên cạnh đó, trong vài năm trước đây, Bóng đèn Điện Quang còn thu lợi nhuận cao từ những khoản thu lớn từ hoạt động tài chính từ khách hàng Cuba. Tuy nhiên, khoản thu này đã hết và DQC hiện còn gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các đơn vị tại thị trường xuất khẩu đặc biệt là các doanh nghiệp Trung Quốc với sản phẩm có giá thành thấp hơn. Khi giá vẫn là yếu tố chi phối thị hiếu của người tiêu dùng, Điện Quang đã bị cuốn vào cuộc chiến với các sản phẩm đèn LED của Trung Quốc.
Bài toán tăng trưởng trong ngắn hạn vẫn là thách thức không nhỏ đối với doanh nghiệp sản xuất thiết bị chiếu sáng này.
Công ty CP Chứng khoán TP HCM (HSC) có báo cáo phân tích về Công ty CP Bóng đèn Điện Quang. HSC cho rằng hơn một năm sau vụ điều tra liên quan đến các thành viên trong gia đình Chủ tịch HĐQT, Điện Quang vẫn đang gặp khó khăn trong việc tái khẳng định vị thế tại thị trường bóng đèn dù rất tích cực đưa các sản phẩm mới ra thị trường.
Khó khăn vẫn chưa qua, mới đây, Điện Quang lại nhận được quyết định của Tổng cục Thuế yêu cầu nộp phạt 37,9 tỷ đồng, tương đương hơn 60% lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp.
Theo văn bản của Tổng cục Thuế ban hành ngày 5/4 được công ty CP Bóng đèn Điện Quang vừa công bố, doanh nghiệp này bị xử lý vi phạm về thuế trong các năm 2015, 2016, 2017 với tổng số tiền thuế truy thu, tiền phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, tiền chậm nộp tiền thuế và các khoản tiền khác với giá trị tổng cộng 37,9 tỷ đồng.
Cụ thể, Điện Quang phải nộp vào Ngân sách Nhà nước (NSNN) 1,2 tỷ đồng; nộp vào Quỹ Hỗ trợ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp 6,7 tỷ đồng và nộp vào tài khoản tạm giữ của Cục quản lý công sản Bộ Tài chính 30 tỷ đồng.
Trong vòng 10 ngày kể từ khi nhận được quyết định, Điện Quang phải nộp đủ số tiền nói trên, nếu nộp chậm sẽ tiếp tục bị xử phạt theo quy định của pháp luật.
Năm 2019, doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu thuần và lợi nhuận trước thuế hợp nhất là 1.200 tỷ đồng và 60 tỷ đồng. Như vậy, số tiền gần 38 tỷ đồng bị Tổng cục Thuế xử phạt lần này chiếm tới 63% lợi nhuận trước thuế dự kiến của công ty trong năm nay.
Tính chung giai đoạn từ 2015 đến nay, doanh thu của Điện Quang tăng trưởng không ổn định trong khi lãi trước thuế liên tục giảm. Lợi nhuận trước thuế năm 2018 là 113 tỷ đồng, chỉ bằng 42% so với con số 268 tỷ năm 2015.
Báo cáo tài chính quý IV/2018 của doanh nghiệp này cho thấy, lợi nhuận trước thuế giảm mạnh 28% so với cùng kỳ xuống còn 31 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế giảm 30,4% còn 26 tỷ đồng bất chấp doanh thu tăng khá mạnh hơn 14% lên 432 tỷ đồng.
Luỹ kế cả năm 2018, tuy doanh thu tăng 12,4% so với năm 2017 đạt 1.187 tỷ đồng song lợi nhuận trước thuế của công ty này vẫn giảm 12,1% và lợi nhuận sau thuế giảm 13,7% xuống còn lần lượt là 119 tỷ đồng và 95 tỷ đồng, đánh dấu năm thứ 4 liên tiếp lợi nhuận của doanh nghiệp này đi xuống.
Theo giải trình của Điện Quang, nguyên nhân của việc lãi trước thuế đi xuống là do chi phí giá vốn tăng mạnh.
Giữa bối cảnh lợi nhuận của Bóng đèn Điện Quang liên tục sụt giảm 4 năm liền, đặc biệt là giảm mạnh trong quý IV/2018, mới đây, Amersham Industries Limited, một quỹ thuộc quản lý của Dragon Capital vừa thông báo đã bán 295.500 cổ phiếu DQC giảm sở hữu từ 10,86% xuống 9,915%, tương đương hơn 3 triệu cổ phiếu. Giao dịch thực hiện ngày 13/2.
Mặt khác, Vietnam Enterprise Investment, tổ chức liên quan đến Amersham Industries Limited đang sở hữu hơn 4 triệu cổ phiếu DQC, tương đương 12,875% vốn của Bóng đèn Điện Quang.
Bóng đèn Điện Quang và giá cổ phiếu DQC trong thời gian qua cũng biến động mạnh gắn liền với những biến cố trong gia đình bà cựu Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa.
Gần cuối 2018, cựu Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa chính thức không còn là cổ đông lớn với thương vụ bán gần hết cổ phần Điện Quang ở vào thời điểm doanh nghiệp không còn đỉnh cao.
Bà Hồ Thị Kim Thoa bị kỷ luật khiển trách hồi tháng 1/2017 do vi phạm, khuyết điểm trong việc đồng ý với đề xuất tiếp nhận, bổ nhiệm Trịnh Xuân Thanh trái quy định; thực hiện không đúng nguyên tắc, quy định khi ký quyết định bổ nhiệm và điều động một số cán bộ.
Bà Thoa sau đó bị Ban Bí thư miễn nhiệm chức vụ ủy viên Ban cán sự đảng Bộ Công Thương và đề nghị Thủ tướng miễn nhiệm chức danh Thứ trưởng Bộ Công Thương do còn liên quan đến một loạt những vi phạm, khuyết điểm nghiêm trọng trong quá trình cổ phần hoá Bóng đèn Điện Quang và kê khai tài sản, thu nhập không đúng. Đến ngày 16/8/2017, bà Thoa chính thức mất chức Thứ trưởng.
Mặc không còn là cổ đông lớn DQC, các thành viên trong gia đình bà Thoa vẫn nắm giữ số lượng cổ phần lớn tại công ty này. Theo báo cáo, nhà cựu Thứ trưởng Hồ Thị Kim Thoa hiện vẫn nắm giữ 29,3% cổ phần tại CTCK Bóng đèn Điện Quang DQC.
Em trai bà Thoa - ông Hồ Quỳnh Hưng, chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Điện Quang - hiện nắm giữ hơn 2,5 triệu cổ phiếu DQC. Mẹ ông Hưng và bà Thoa - bà Trần Thị Xuân Mỹ sở hữu 3,56%.
Hai con gái của bà Hồ Thị Kim Thoa hiện vẫn đang nắm giữ các vị trí quan trọng tại Bóng đèn Điện Quang và nắm một số lượng cổ phiếu lớn tại doanh nghiệp có nguồn gốc Nhà nước này. Bà Nguyễn Thái Nga hiện là thành viên HĐQT kiêm phó TGĐ và nắm giữ hơn 4,1 triệu cổ phần DQC (13,2%). Bà Nguyễn Thái Quỳnh Lê sở hữu hơn 2,2 triệu cổ phần DQC.
Trong năm 2018, DQC đã 3 lần trả cổ tức mỗi lần 15% bằng tiền mặt, tương đương tổng cộng 4.500 đồng/cp. Khi đó, nhóm cổ đông có liên quan đến cựu Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa, nắm giữ hơn 34% cổ phần, nhận về hàng chục tỷ đồng.
Khánh Hà