Nghị định số 384/2026/NĐ-CP sẽ tạo lập cơ sở pháp lý thống nhất để xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất, lưu thông trên thị trường nội địa. Có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, quy định này vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động công bố xuất xứ, vừa tăng công cụ quản lý, kiểm soát hành vi gian lận, giả mạo nguồn gốc hàng hóa.
Thiết lập tiêu chí xác định xuất xứ cho hàng hóa nội địa
Ngày 13/11, tại TP. Huế, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức hội thảo lấy ý kiến và phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến xuất xứ hàng hóa. Một trong những nội dung trọng tâm được đưa ra trao đổi là Nghị định số 384/2026/NĐ-CP về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước.
Phát biểu tại hội thảo, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, việc hoàn thiện khung pháp lý về xuất xứ hàng hóa nằm trong yêu cầu chung về xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Cục Xuất nhập khẩu
Thời gian qua, nhiều luật liên quan như Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật An toàn thực phẩm, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã được ban hành, góp phần hình thành các tiêu chuẩn quản lý đối với chất lượng sản phẩm và thông tin cung cấp ra thị trường.
Tuy nhiên, đối với vấn đề xuất xứ, hệ thống quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phục vụ việc thực hiện cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) và quản lý hoạt động ngoại thương.
Trong khi đó, hàng hóa được sản xuất và tiêu thụ tại thị trường nội địa vẫn cần một hệ thống tiêu chí riêng để xác định có đủ điều kiện mang xuất xứ Việt Nam hay không. Khoảng trống này đặt ra yêu cầu phải xây dựng quy định thống nhất, giúp doanh nghiệp có căn cứ thực hiện và cơ quan chức năng có cơ sở kiểm tra, giám sát.
Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, Việt Nam hiện tham gia 19 FTA, với hệ thống quy tắc xuất xứ được xây dựng nhằm đáp ứng các cam kết thương mại quốc tế. Tuy nhiên, quy tắc áp dụng trong hoạt động xuất nhập khẩu không thể thay thế hoàn toàn một cơ chế pháp lý dành cho hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước.
Trước thực tế đó, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP ngày 9/10/2026, quy định về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, lần đầu xây dựng một khung quy định riêng, thống nhất và đầy đủ cho nội dung này trên thị trường nội địa.
Điểm đáng chú ý của quy định mới là thiết lập hệ thống tiêu chí làm căn cứ xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam theo hướng rõ ràng, minh bạch và phù hợp với pháp luật hiện hành. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể chủ động xác định, công bố xuất xứ đối với sản phẩm của mình; các cơ quan quản lý nhà nước cũng có căn cứ để thực hiện hoạt động kiểm tra, giám sát.
Việc chuẩn hóa tiêu chí xuất xứ còn hướng đến ngăn chặn tình trạng lợi dụng nhãn mác, thông tin nguồn gốc để đánh lừa người tiêu dùng. Qua đó, quy định mới góp phần hạn chế hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và hành vi chuyển tải bất hợp pháp, đồng thời bảo vệ uy tín, thương hiệu của hàng hóa Việt Nam.
Làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan quản lý
Tại hội thảo, đại diện Cục Xuất nhập khẩu tập trung giới thiệu các quy định cốt lõi của Nghị định số 384/2026/NĐ-CP. Trong đó, những nội dung được phân tích gồm khái niệm hàng hóa có xuất xứ, hàng hóa có xuất xứ thuần túy và không thuần túy; quy định về công đoạn gia công, chế biến đơn giản; các yếu tố không được sử dụng làm căn cứ xác định xuất xứ.
Bên cạnh phương pháp xác định xuất xứ, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và thương nhân khi thể hiện thông tin xuất xứ Việt Nam trên hàng hóa cũng được dành nhiều thời gian trao đổi. Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động sản xuất, ghi nhãn, công bố thông tin và đưa sản phẩm ra thị trường.
Các đại biểu đồng thời thảo luận về cách nhận diện những công đoạn gia công, chế biến đơn giản, việc xem xét các yếu tố trung gian và cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước với hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp. Những vấn đề này được xem là cần thiết để bảo đảm quy định mới có thể được triển khai thống nhất, tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các chủ thể.
Ngoài Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, hội thảo còn cập nhật nội dung dự kiến trong một số dự thảo thông tư của Bộ trưởng Bộ Công Thương, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa. Doanh nghiệp cũng được lưu ý về việc thực hiện quy tắc xuất xứ theo các FTA mà Việt Nam tham gia, nhằm phân biệt yêu cầu đối với hàng hóa phục vụ xuất nhập khẩu với quy định áp dụng cho hàng hóa lưu thông trong nước.
Các ý kiến tại hội thảo ghi nhận nỗ lực hoàn thiện hành lang pháp lý về xuất xứ hàng hóa nội địa, đồng thời đề nghị các bộ, ngành và địa phương phối hợp chặt chẽ trong quá trình triển khai. Đại diện Cục Xuất nhập khẩu cho biết sẽ tiếp thu ý kiến từ hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp để phục vụ công tác hoàn thiện, tổ chức thực hiện các quy định liên quan trong thời gian tới.
Nhật Hạ (t/h)