Từng là doanh nghiệp nổi tiếng trong lĩnh vực sản xuất rượu và đồ uống có cồn khi sở hữu trong tay hàng loạt thương hiệu nổi tiếng như Vodka Hà Nội, Vodka 94 Lò Ðúc, Ba Kích Sealion, Lúa mới, Nếp mới…, song kết quả kinh doanh của Công ty cổ phần Cồn rượu Hà Nội (Halico) thua lỗ kéo dài trong vài năm trở lại đây.
Vươn tới đỉnh cao
Halico tiền thân là nhà máy rượu Hà Nội, được thành lập năm 1898 tại số 94 Lò Đúc. Đây là nhà máy sản xuất rượu lớn nhất trong năm do Công ty Fontaine của Pháp xây dựng ở Đông Dương. Nhà máy này được chuyển thành Công ty TNHH MTV Rượu Hà Nội từ năm 2004 và cổ phần hóa sau đó không lâu với vốn điều lệ ban đầu gần 50 tỷ đồng.
Trong suốt khoảng thời gian từ 2008-2012, doanh nghiệp liên tiếp được vinh danh và được công nhận là Thương hiệu thế kỷ, Thương hiệu vượt thời gian, lọt top 300 trong bảng xếp hạng 500 doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam, nhận huân chương lao động hạng Nhất của Chính Phủ,…
Không những đạt được nhiều giải thưởng danh giá, Halico còn khẳng định vị trí số một trong ngành rượu của cả nước với doanh thu tăng trưởng nhanh chóng, đạt đến hàng nghìn tỷ đồng.
Loạt sản phẩm của Halico từng được đông đảo người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn
Năm 2011, lịch sử gần 120 năm của Halico, chủ sở hữu thương hiệu Nếp mới, Vodka Hà Nội... đánh dấu bước ngoặt khi hợp tác với Diageo vào năm 2011. Tập đoàn này thông qua một công ty con chi gần 2.000 tỷ đồng để nắm giữ 30% vốn cổ phần và nâng lên 45,57% như hiện tại. Phần vốn còn lại thuộc sở hữu của Tổng công ty cổ phần Bia – Rượu – Nước giải khát Hà Nội (Habeco) và một số cổ đông cá nhân. Việc ký hợp tác chiến lược với Diageo được kỳ vọng sẽ giúp Halico tăng trưởng khi thâm nhập ngày càng nhiều thị trường nước ngoài như Đông Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc...
Cứ tưởng rằng việc bắt tay với hãng rượu lớn nhất thế giới sẽ mang đến cho Halico những tín hiệu tích cực để tăng cường năng lực sản xuất và củng cố vị thế. Song, tình hình lại đi theo chiều hướng ngược lại.
… và lao xuống vực sâu
Sự tham gia của Diageo diễn ra đúng vào thời điểm suy thoái kinh tế lên đến đỉnh điểm, sản xuất đình đốn, người dân thắt chặt chi tiêu. Cùng với đó, các chi phí đầu vào lại tăng chóng mặt gây sức ép lên doanh thu, lợi nhuận của Halico.
Những kế hoạch thay đổi, giải cứu diễn ra không hiệu quả, dẫn tới Halico bắt đầu lao dốc. Năm 2013, doanh thu của hãng “bốc hơi” tới 39%, còn 640 tỷ đồng trong khi lợi nhuận chỉ đạt 29 tỷ đồng, giảm tới 86% so với năm trước. Đà giảm tiếp tục kéo sang năm 2014 khi doanh thu công ty mẹ xuống còn 397 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế 30 tỷ đồng.
Thương hiệu một thời ngập trong thua lỗ
Không chỉ hoạt động kinh doanh đi xuống, Halico còn gặp rắc rối với hàng loạt “sự cố” liên quan đến lãnh đạo cao cấp. Đầu năm 2014, ông Hồ Văn Hải - Nguyên Giám đốc Halico bị khởi tố về tội lợi dụng chức vụ quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi. Sau khi ông Hải bị bắt, ông Mai Văn Lợi được bổ nhiệm làm Giám đốc Halico, đến năm 2015, ông được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty, được biết ông Lợi từng là cán bộ cũ của ông Trịnh Xuân Thanh.
Dưới thời ông Mai Văn Lợi, Halico từ một công ty làm ăn có lãi lại trở nên trượt dài trong thua lỗ. Năm 2015, tình hình kinh doanh của Halico bắt đầu rơi vào khủng hoảng khi doanh thu đạt 453 tỷ đồng nhưng báo lỗ 21 tỷ đồng (lỗ từ hoạt động kinh doanh là 26 tỷ đồng). Đây cũng là lần đầu Halico báo lỗ và tăng dần những năm sau đó. Trong năm 2017, Halico lỗ gần 85 tỷ đồng, còn hai năm 2018 - 2019, lỗ lần lượt hơn 78 tỷ đồng và 65 tỷ đồng. Điều đáng nói, nguyên nhân thua lỗ không chỉ vì chi phí tăng, sức cạnh tranh giảm mà còn do khâu điều hành và những quyết định gây nhiều tranh cãi của ban điều hành Halico.
Theo báo cáo tài chính hợp nhất của Halico năm 2020, sản lượng tiêu thụ rượu nội địa đạt 82% kế hoạch và giảm 26% so với 2019, sản lượng rượu xuất khẩu đạt 57% kế hoạch và giảm 37% so với 2019, sản lượng cồn tiêu thụ đạt 74% kế hoạch. Do tình hình tiêu thụ gặp khó khăn nên doanh thu chỉ thực hiện 79% kế hoạch và giảm 24% so với 2019. Con số lỗ sau thuế là gần 31 tỷ đồng, thấp hơn năm 2019 (lỗ 65 tỷ đồng) là nhờ Công ty tiết giảm đáng kể các khoản chi phí. Đây là năm thứ 5 liên tiếp doanh nghiệp này rơi vào tình trạng thua lỗ.
Bất chấp kinh doanh thu lỗ, cổ phiếu HNR của Halico vẫn được Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) chấp thuận cho phép giao dịch trên thị trường chứng khoán từ giữa năm 2018 với mức giá tham chiếu trong phiên đầu tiên là 31.900 đồng, tương ứng với mức định giá 638 tỷ đồng, vẫn thấp hơn rất nhiều so với định giá của Diageo.
Tuy nhiên, hiện mức giá HNR chỉ còn 12.000 đồng/cổ phiếu, tương ứng giá trị vốn hóa sụt xuống còn 240 tỷ đồng, mã này hầu như không có thanh khoản.
Từ doanh nghiệp số một trong ngành được định giá 4.300 tỷ đồng, vốn hoá giờ đây của Halico chỉ còn hơn 200 tỷ đồng cùng khoản lỗ gấp đôi con số đó. Halico là bài học đắt giá về một thương hiệu Việt lụi tàn do không thích ứng được với sự thay đổi quá nhanh của thị trường.
Phương Lê (T/H)