Tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới tiếp tục diễn biến phức tạp trong những tháng cuối năm 2025 và đầu năm 2026. Theo Cục Hải quan, trong giai đoạn từ 15/10/2025 đến 15/3/2026, lực lượng hải quan đã chủ trì và phối hợp phát hiện, bắt giữ, xử lý tới 8.879 vụ vi phạm, với tổng trị giá ước tính khoảng 8.041 tỷ đồng.
Không chỉ gia tăng về số lượng, các hành vi vi phạm còn có xu hướng ngày càng tinh vi, trải rộng trên nhiều tuyến vận chuyển, từ đường biển, đường bộ đến hàng không và chuyển phát nhanh. Các mặt hàng vi phạm cũng đa dạng, từ hàng tiêu dùng, mỹ phẩm, thuốc lá đến vàng, ngoại tệ, thậm chí là ma túy với quy mô lớn.
Hàng giả và vi phạm sở hữu trí tuệ gia tăng
Theo thống kê, tuyến đường biển tiếp tục là địa bàn trọng điểm với 4.956 vụ, chiếm 55,8% tổng số vụ vi phạm. Các vụ việc chủ yếu tập trung tại các cảng biển lớn thuộc các khu vực quản lý trọng điểm, nơi lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn.
Trong đó, nhiều hành vi vi phạm liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng gia tăng. Các đối tượng thực hiện khai báo sai về tình trạng pháp lý của hàng hóa, phạm vi bảo hộ nhãn hiệu, hoặc vi phạm quy định về nhãn hàng hóa. Bên cạnh đó, không ít trường hợp nhập khẩu hàng hóa không đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo quy định.
Lực lượng chức năng triển khai công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại.
Trong khi đó, tuyến đường bộ ghi nhận 2.569 vụ vi phạm, chiếm gần 29% tổng số vụ. Các điểm nóng chủ yếu nằm dọc tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc và Việt Nam - Campuchia. Tại đây, các đối tượng lợi dụng chính sách thông thoáng trong hoạt động xuất nhập khẩu và ưu đãi dành cho cư dân biên giới để vận chuyển hàng hóa trái phép.
Các thủ đoạn phổ biến gồm cất giấu hàng hóa trong người, hành lý hoặc trà trộn vào hàng hóa hợp pháp. Mặt hàng vi phạm chủ yếu là ngoại tệ, thuốc lá, điện thoại di động, thực phẩm đông lạnh, vàng và thuốc lá điện tử, những mặt hàng có giá trị cao hoặc chịu thuế suất lớn.
Ngoài ra, tình trạng vận chuyển pháo nổ và đường kính trắng vẫn tiếp diễn tại khu vực miền Trung và tuyến biên giới Việt Nam - Lào. Tại các đường mòn, lối mở, hoạt động mua bán, vận chuyển hàng hóa không rõ nguồn gốc như mỹ phẩm, thực phẩm và hàng tiêu dùng vẫn diễn ra, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho thị trường.
Ma túy, vàng “nóng” trên tuyến hàng không
Trên tuyến hàng không, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý 423 vụ, chiếm 4,76% tổng số vụ, với trị giá vi phạm khoảng 272,9 tỷ đồng. Các vụ việc tập trung chủ yếu tại các sân bay quốc tế lớn như Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng.
Đáng lo ngại, tình trạng vận chuyển trái phép ma túy qua đường hàng không tiếp tục gia tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng thường lợi dụng các chuyến bay từ Thái Lan, Đài Loan, Ấn Độ hoặc các chuyến bay từ Việt Nam đi New Zealand, Úc để vận chuyển ma túy. Tang vật thường được giấu kín trong các vật dụng như lọ mỹ phẩm, hộp cà phê nhằm qua mặt lực lượng kiểm tra.
Vụ buôn lậu vàng được lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ.
Bên cạnh đó, do chênh lệch giá vàng giữa thị trường trong nước và thế giới, hoạt động vận chuyển trái phép vàng qua đường hàng không cũng diễn biến phức tạp. Nhiều trường hợp hành khách nhập cảnh mang theo vàng miếng vượt định mức nhưng không khai báo hải quan.
Đối với tuyến chuyển phát nhanh và bưu điện, cơ quan chức năng đã phát hiện 703 vụ vi phạm, chiếm gần 8%, với tổng trị giá khoảng 410,4 tỷ đồng. Đây là kênh vận chuyển ngày càng được các đối tượng lợi dụng do tính tiện lợi và khó kiểm soát.
Đặc biệt, trong đợt cao điểm trước, trong và sau Tết Nguyên đán 2026, lực lượng hải quan đã chủ trì và phối hợp với các đơn vị như Công an, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển phát hiện 85 vụ, bắt giữ 140 đối tượng liên quan đến ma túy. Tổng lượng tang vật thu giữ lên tới 605,6 kg ma túy các loại, con số cho thấy mức độ nghiêm trọng của loại tội phạm này.
Trước diễn biến phức tạp, Cục Hải quan cho biết sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh trong thời gian tới. Trọng tâm là tăng cường kiểm tra, giám sát tại các tuyến, địa bàn và mặt hàng trọng điểm; đồng thời đẩy mạnh phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế để kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm.
Bên cạnh đó, lực lượng hải quan sẽ tập trung kiểm soát chặt các loại hình có nguy cơ cao như gia công, sản xuất xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, quá cảnh, chuyển cửa khẩu… nhằm ngăn chặn từ sớm các hành vi gian lận thương mại.
Đối với tội phạm ma túy, các biện pháp nghiệp vụ sẽ được triển khai đồng bộ trên tất cả các khâu, từ thu thập thông tin, theo dõi đến triệt phá, đảm bảo bí mật, chặt chẽ và hiệu quả. Việc phối hợp với các lực lượng chức năng trong và ngoài nước cũng được xác định là yếu tố then chốt nhằm kiểm soát tốt hơn các đường dây vận chuyển xuyên quốc gia.
Thiên An