Căng thẳng Biển Đỏ đang đẩy giá hàng hoá, dịch vụ leo thang

Căng thẳng địa chính trị toàn cầu và Biển Đỏ đang khiến dòng chảy thương mại gián đoạn, gây khó khăn cho chuỗi cung ứng từ chất bán dẫn đến hàng tiêu dùng, gây áp lực lên các doanh nghiệp vốn đang tìm cách phục hồi trong năm 2024.

Căng thẳng ở Biển Đỏ đang đẩy giá cả leo thang

Giới phân tích dự báo nhiều ngành sản xuất tại châu Âu bị gián đoạn chuỗi cung ứng là bằng chứng cho thấy cuộc khủng hoảng ở Biển Đỏ sẽ kéo giá sản phẩm lên cao.

Các cuộc tấn công của phiến quân Houthi đang ảnh hưởng đến hàng loạt ngành sản xuất tại châu Âu. Hãng sản xuất xe điện Tesla là hãng đầu tiên thông báo ngừng hoạt động tại nhà máy gần Berlin (Đức) từ 29/1 - 11/2 do thiếu linh kiện. Trong khi đó, nhà sản xuất ô tô lớn thứ 2 về doanh số bán xe tại Trung Quốc Geely cảnh báo sự chậm trễ trong việc giao hàng.

Dự kiến trong tuần thứ 2 của tháng 1/2024, hãng Volvo Car cũng sẽ dừng sản xuất 3 ngày tại nhà máy ở Bỉ để chờ nguồn cung linh kiện. Các hãng bán lẻ, như Ikea (Thụy Điển), Next (Anh) đã phát cảnh báo việc giao hàng chậm trễ, thiếu hàng và chi phí vận chuyển bằng đường biển tăng. Trong khi hãng giày dép Crocs cho biết hàng hóa của họ vận chuyển sang châu Âu có thể mất thêm 2 tuần.

Giới phân tích châu Âu dự báo nhiều ngành sản xuất tại châu Âu bị gián đoạn chuỗi cung ứng là bằng chứng cho thấy cuộc khủng hoảng ở Biển Đỏ sẽ kéo giá sản phẩm lên cao, đúng thời điểm các nước châu Âu đang trong cuộc chiến chống lạm phát.

Tuyến vận chuyển hàng hóa từ châu Á, vượt Biển Đỏ, qua kênh đào Suez đến châu Âu, hiện đóng góp 10 - 15% thương mại toàn cầu và 30% khối lượng vận tải biển bằng container của cả thế giới.

70% hàng hóa có giá trị cao gồm: máy móc cơ khí, máy cơ điện, ô tô, thiết bị quang học, máy bay và tàu vũ trụ, trao đổi giữa các nước châu Âu với các nước châu Á được nhập từ Nhật Bản, Việt Nam, Malaysia, Hàn Quốc, Đài Loan với tổng giá trị lên tới 632,7 tỷ USD, thông qua tuyến vận tải Biển Đỏ.

Một tàu buôn đi từ Ấn Độ Dương, qua vịnh Aden để vào Biển Đỏ chỉ cần vượt kênh đào Suez sẽ đến Địa Trung Hải và dễ dàng cập cảng châu Âu với thời gian từ 40 - 60 ngày. Hiện 6/10 hãng vận tải container lớn nhất thế giới đã dừng đi qua Biển Đỏ. Các tàu phải vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, khiến hành trình kéo dài thêm vài tuần.

Hãng vận tải Maersk của Đan Mạch mất thêm 10 ngày cho hành trình từ châu Á đến Bắc Âu, tốn thêm khoảng 1 triệu USD tiền nhiên liệu. Phí vận chuyển một container 40 feet từ Trung Quốc đến châu Âu qua Biển Đỏ hiện có giá khoảng 4.000 USD, tăng 248% so với mức ghi nhận ngày 21/11/2023.

Cước vận chuyển từ Việt Nam sang các nước EU hiện cao gấp 3 - 4 lần so với cuối năm ngoái, gần 4.500 USD.

Trong khi đó, các nhà phân tích tại châu Âu, cho rằng để thiết lập lại an ninh tại Biển Đỏ có thể mất nhiều tháng, tình trạng khó khăn hiện tại còn kéo dài ngay cả khi các cuộc tấn công dừng lại ngay hôm nay, cho phép phần lớn tàu thuyền di chuyển qua Biển Đỏ, các tác động ban đầu vẫn sẽ tồn tại.

Điều đáng chú ý là khi chi phí vận tải tăng sẽ kéo giá cả với người tiêu dùng lên cao. Và một khi việc gián đoạn càng kéo dài, hiệu ứng tăng trưởng chậm kèm suy thoái sẽ tác động rất lớn lên nền kinh tế toàn cầu. Không chỉ vậy, nếu lực lượng Houthi chuyển hướng tấn công sang các tàu dầu và tàu chở nguyên liệu thiết yếu như ngũ cốc, quặng sắt, gỗ, thì hậu quả với kinh tế toàn cầu sẽ rất nghiêm trọng.

Và khi căng thẳng leo thang, nguồn cung năng lượng có thể bị gián đoạn, kéo giá lên cao, gây hiệu ứng lan tỏa sang giá các hàng hóa khác.

Dòng chảy thương mại thay đổi khiến doanh nghiệp Việt gặp khó

Chuỗi cung ứng toàn cầu bước vào năm 2024 với sự gián đoạn tại hai hành lang thương mại quan trọng của thế giới là Kênh đào Panama và Kênh đào Suez, cùng với các căng thẳng địa chính trị toàn cầu đã khiến dòng chảy thương mại gián đoạn, gây khó khăn cho chuỗi cung ứng từ chất bán dẫn đến hàng tiêu dùng, gây áp lực lên các công ty đang tìm cách mang lại khả năng phục hồi và linh hoạt hơn trong môi trường sản xuất và vận chuyển đang đầy biến động như hiện nay.

Những cú sốc và thay đổi đột ngột đang đặt ra nhiều thách thức hơn cho năm 2024 đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Việt Nam. Có thể buộc họ phải chuyển hướng các nguồn lực theo sự chuyển hướng của dòng chảy hàng hóa và sự thay đổi của nhu cầu của thị trường cũng như người tiêu dùng.

Mặc dù dòng chảy thương mại toàn cầu dịch chuyển đẩy các nhà nhập khẩu ngày càng rời xa Trung Quốc - nhà cung cấp hàng hóa chính của thế giới sang các nhà cung cấp thay thế ở các quốc gia như Việt Nam, Ấn Độ và Mexico.  Tuy nhiên, theo New York Times, căng thẳng ở Biển Đỏ buộc các tàu container phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng của châu Phi, khiến hành trình dài hơn khoảng 40%. Việc thay đổi hải trình này, các hãng tàu thông báo thu thêm phụ phí cho các tuyến châu Á - châu Âu, đi đến Mỹ và Canada. Hàng đi đường vòng cũng khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7-10 ngày, thậm chí 15 ngày, chi phí phát sinh nhiều hơn.

Thực tế, theo phản ánh của các doanh nghiệp thuộc Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản (VASEP), giá cước đi Mỹ, EU tăng vọt những ngày đầu tháng 1, gần 3.000 USD một chuyến đến bờ Tây (Mỹ), tức cao hơn 55-60% so với cuối 2023. Tương tự, cước đi bờ Đông (Mỹ) tăng 50-70%, lên 4.100-4.500 USD. Riêng cước tàu sang EU gấp 3-4 lần so với cuối năm ngoái, khoảng 4.350 USD-4.450 USD.

Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), ông Trần Thanh Hải, cho biết căng thẳng Biển Đỏ tác động tiêu cực đến thương mại quốc tế, hàng hóa vận chuyển bằng đường biển giữa Á-Âu và bờ Đông Bắc Mỹ mất nhiều thời gian, tốn kém hơn. Nếu cước vận tải tăng cao tiếp tục kéo dài, gánh nặng sẽ đè lên vai các chuỗi ngành hàng, tức người bán lẫn người mua.

Mặc dù vừa rục rịch có đơn hàng trở lại sau thời gian trầm lắng của năm 2023, Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) thừa nhận các doanh nghiệp ngành này chịu áp lực tăng chi phí đầu vào từ căng thẳng tại Biển Đỏ. Giá đang phải cạnh tranh, đàm phán từng cent, những diễn biến địa chính trị không thể lường trước này gây áp lực lên kinh doanh của doanh nghiệp.

Tương tự, VASEP đánh giá, tăng giá vận tải có thể là thách thức mới khi giá sản phẩm đầu vào cho nuôi trồng, chế biến thủy sản tăng, ảnh hưởng tới cạnh tranh và lợi nhuận các doanh nghiệp ngành này.

Ngoài cước phí tăng, các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước cũng đối diện nguy cơ không thể xuất được hàng do kéo dài thời gian vận chuyển.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Công ty Vina T&T - doanh nghiệp xuất khẩu trái cây sang Mỹ - cho biết trước đây thời gian chuyển hàng từ Việt Nam sang bờ Đông của Mỹ khoảng 28 ngày, thì hiện tăng 2 tuần, tức 45 ngày hàng mới đến nơi. Điều này ảnh hưởng tới chất lượng hàng nông sản, khiến doanh nghiệp không thể xuất khẩu được, nhất là trái cây tươi. "Ngay dịp cuối năm 2023, trái cây qua Mỹ sẽ không kịp để bán vào Tết Giáp Thìn 2024", ông Tùng chia sẻ.

Với doanh nghiệp dệt may, ông Cao Hữu Hiếu – Tổng giám đốc Vinatex, cho rằng khâu vận chuyển kéo dài cũng đẩy doanh nghiệp vào thế khó với các đơn hàng phải giao sớm. Việc này buộc họ phải linh hoạt huy động nhân lực, dây chuyền sản xuất và đàm phán lại thời gian giao với nhà mua hàng.

Ở góc độ quản lý, đại diện Cục Xuất nhập khẩu khuyến cáo các hiệp hội ngành hàng, logistics theo dõi, cập nhật tình hình đến các doanh nghiệp để chủ động kế hoạch sản xuất, xuất nhập khẩu.

Với các doanh nghiệp, Cục Xuất nhập khẩu, cho rằng cần đa dạng hóa nguồn cung, tìm hiểu phương thức vận chuyển đường sắt để có lựa chọn khác nhau về phương thức giao hàng.

Ngoài ra, các doanh nghiệp khi ký kết và đàm phán hợp đồng thương mại, vận chuyển nên có điều khoản về bồi thường, miễn trách nhiệm trong các tình huống khẩn cấp. Doanh nghiệp cũng cần mua bảo hiểm phòng ngừa rủi ro, tổn thất khi hàng hóa phải kéo dài thời gian vận chuyển hoặc gặp sự cố khi đi qua tuyến đường này.

Minh Đức