Chật vật đầu ra, nhiều hộ dân 'quay lưng' với mô hình trồng rau VietGAP

Ngày 28/1/2008, tiêu chuẩn VietGAP đã chính thức được Bộ NN&PTNT ban hành. Mặc dù giấy chứng nhận này được coi là “giấy thông thành” cho những sản phẩm rau củ của bà con nông dân vào những siêu thị, bếp ăn nhà hàng, trường học… thế nhưng thực tế hiện nay, không ít những vùng trồng rau củ theo mô hình VietGAP lại ngậm ngùi chuyển đổi mô hình do không có được đầu ra ổn định.

Tự bỏ mác VietGAP

Xã Văn Đức (huyện Gia Lâm, Hà Nội) được nhiều người gọi là vựa rau của miền Bắc. Cứ vào những tháng cuối năm, người trồng rau ở đây lại hối hả do bắt đầu vụ sản xuất lớn nhất năm.

Xã Văn Đức có 250 ha trồng rau được chuyển qua trồng theo tiêu chuẩn rau an toàn, trong đó có 37,9 ha theo quy trình VietGAP. Ông Lê Bình (người dân xã Văn Đức) cho hay, khi trồng rau theo quy trình chuẩn, đất sẽ không bị nhiễm độc, nước tưới không bị ô nhiễm, giống cây có nguồn gốc rõ ràng, phân bón nằm trong danh mục được cho phép, không dùng thuốc hóa học bị cấm và ưu tiên phân bón từ thảo mộc hoặc sinh học.

Quá trình thu hoạch, sơ chế, vận chuyển cũng phải tuân thủ theo quy trình nghiêm ngặt như loại bỏ lá héo, dị dạng; từ khi đóng gói tới người tiêu dùng thường trong 2 tiếng, bảo quản ở nhiệt độ 20 độ C. Mỗi túi rau VietGAP được dán tem, ghi địa chỉ sản xuất, mã QR Code để truy xuất nguồn gốc.

Theo thống kê, mỗi năm ở Văn Đức thu hoạch khoảng 37.000 tấn rau, trong đó khoảng 5.000 tấn rau VietGAP, song chỉ 20% đi vào siêu thị. Số còn lại nông dân phải bỏ mác rau an toàn, rau VietGAP để bán cho các thương lái đổ về chợ đầu mối trong và ngoài Hà Nội.

Ông Chử Văn Minh (xã Văn Đức) cho hay, gia đình ông từng nghĩ chuyển hướng sang trồng rau VietGAP sẽ đổi đời, nhưng giờ không dám nghĩ đến điều đó. Vì làm rau an toàn chi phí đầu vào ngang với sản xuất rau bình thường, nhưng vất vả hơn, nhổ cỏ hay bắt sâu chủ yếu thủ công. Hơn nữa, làm đất, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật phải được sự cho phép của hợp tác xã. “Khó khăn là thế nhưng đến khi thu hoạch, rau không vào được siêu thị thu mua, phải bán ra chợ giống như rau bình thường. Như thế rõ ràng trồng rau VietGAP mà bán ra giá không cao hơn trồng bình thường, như vậy là không tương xứng với công sức và giá trị thật của rau. Chúng tôi xót xa lắm!” – Ông Minh chia sẻ.

Nhiều người nông dân ở xã Văn Đức còn kể rằng, khi mang rau có tem mác VietGap ra chợ bán nhưng lại bị người mua hoài nghi. Chị Lê Thị Hoài (xã Văn Đức) ngậm ngùi: “Tôi thực sự thấy tổn thương vì rau của mình chăm sóc rất vất vả, tuân thủ những quy định ngặt nghèo nhưng giá trị lại chỉ như rau trồng truyền thống. Khi mang ra chợ bán người ta còn chê ỏng chê eo vì cho rằng rau sạch của chúng tôi là hàng ế, vi phạm những quy định nên không thể vào được siêu thị. Khổ nhất là không dám đóng gói, chỉ bó vào rồi mang ra chợ bán như rau truyền thống”.

Về vấn đề này, bà Đinh Thị Luyến, Phó giám đốc HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ Văn Đức thừa nhận, rau an toàn tại xã được các siêu thị lớn ở Hà Nội thu mua với giá khoảng 3.000 đồng/kg. Tuy nhiên, mỗi ngày lượng rau ở đây vào siêu thị chỉ khoảng 2 tấn. Trong khi đó mỗi ngày xã Văn Đức thu hoạch khoảng 50 tấn rau sạch. Chính vì thế việc người dân phải xé tem mác mang rau ra chợ bán là điều tất yếu.

“Đây là một nghịch lý, gây thiệt thòi cho người nông dân và cả người tiêu dùng. Vì người tiêu dùng cũng khó phân biệt được đâu là rau an toàn khi mua ở ngoài chợ. Chúng tôi tha thiết có chính sách để giúp bà con tiêu thụ rau VietGAP, như liên kết được với các bếp ăn, trường học, khu công nghiệp" - bà Luyến nói.

Yêu cầu làm rõ việc rau VietGAP rởm vào siêu thị Cục Trồng trọt cũng đã có văn bản gửi Tổ chức chứng nhận VietGAP báo cáo kết quả chứng nhận VietGAP Đề nghị các tổ chức chứng nhận VietGAP đã được Cục cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động chứng nhận kiểm tra rà soát lại quy định chứng nhận VietGAP hồ sơ và hoạt động chứng nhận của toàn bộ số cơ sở đã được cấp Giấy chứng nhận VietGAP

Chia sẻ với báo chí, ông Chu Phú Mỹ, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội cho hay, Sở cũng đã chủ động giới thiệu vùng rau an toàn cho các siêu thị. Thế nhưng, siêu thị nhập rau rất hạn chế vì bán không có lãi. “Người dân mua rau ở chợ 5.000 đồng, vào siêu thị 10.000 đồng nên họ chọn mua bên ngoài” – Ông Mỹ cho biết thêm.

Chuyển mô hình khác hiệu quả hơn

Thực tế đã có rất nhiều hộ gia đình trồng rau theo tiêu chuẩn VietGAP đã không thể tìm được đầu ra nên chuyển đổi hẳn từ trồng rau sang mô hình khác để cứu vãn vốn liếng của mình bỏ ra. Như gia đình anh Nguyễn Văn Minh (Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc) từng sản xuất rau sạch theo mô hình VietGAP nhưng khoảng 1 năm nay đã phải chuyển sang trồng cỏ bán cho một số trại nuôi bò.

Anh Minh chia sẻ: “Trước đây tôi cũng đầu tư khá nhiều vào mô hình trồng rau sạch, theo tiêu chuẩn VietGAP. Ban đầu cũng ký hợp đồng được với một số trường học có học sinh bán trú nhưng sau họ cắt hợp đồng không rõ lý do. Mô hình hơn 5ha sau thu dần còn 1ha, cuối cùng vẫn không trụ được vì không thể tìm được đầu ra. Chính vì thế gia đình tôi quyết định chuyển mô hình sang trồng cỏ voi, một số loại cỏ khác để bán cho các trang trại nuôi bò. Thực sự với người nông dân như chúng tôi tìm được đầu ra cho sản phẩm là rất khó khăn”.

Hay như trường hợp của gia đình Bà Nguyễn Thị Hiền (Phúc Thọ, Hà Nội) cũng khiến nhiều người không khỏi xót xa. Gia đình bà Hiền cũng từng xây dựng mô hình trồng rau củ theo mô hình VietGAP nhưng 1 năm trở lại đây đã không thể trụ được. Sau khi thuê lại đất nông nghiệp của các hộ nông dân khác được khoảng 3ha, bà Hiền đã đầu tư hơn 300 triệu để trồng các loại rau quả sạch. Tuy nhiên sau hơn 2 năm bà không những không thu lại được vốn mà còn lỗ sâu thêm hàng trăm triệu đồng. Hiện tại gia đình bà Hiền đã phải bỏ không các khu trồng rau của mình để cỏ mọc um tùm.

“Chúng tôi cũng làm theo mô hình trồng rau VietGAP, những ngày đầu thì còn bán được cho các trường học trên địa bàn, thế nhưng khi hết hợp đồng thì không ký lại được nữa. Cực chẳng đã gia đình chúng tôi mới phải bỏ hoang vì không thể trụ lại được. Bây giờ không biết hướng giải quyết thế nào, đành ngậm ngùi nhìn vườn rau mọc đầy cỏ thôi” – Hiền chia sẻ.

Quang Anh