Ấn Độ, nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới đã cấm xuất khẩu gạo trắng phi basmati kể từ ngày 20/7 trong nỗ lực kiềm soát giá cả lương thực trong nước và “đảm bảo có đủ gạo trong nước với giá hợp lý”. Lệnh cấm đang thúc đẩy giá gạo toàn cầu. Trong đó, hàng triệu người tiêu dùng ở châu Á và châu Phi đang gánh chịu tác động lớn nhất.
Ấn Độ là chiếm hơn 40% thương mại gạo toàn cầu. Việc quốc gia này cấm xuất khẩu gạo trắng non-basmati từ ngày 20/7 đã tác động rất lớn đến thị trường gạo và đời sống tiêu dùng của người dân tại nhiều quốc gia.
Ấn Độ cấm xuất khẩu gạo trắng phi basmati kể từ ngày 20-7
Barclays cho biết trong một báo cáo gần đây, nhấn mạnh Malaysia dường như là nước dễ bị tổn thương nhất vì sự phụ thuộc khá lớn của nước này vào gạo Ấn Độ. Các nhà phân tích cho biết Malaysia nhập khẩu một phần đáng kể nguồn cung gạo của mình và Ấn Độ chiếm một phần tương đối lớn trong lượng gạo nhập khẩu của nước này.
Cũng theo Barclays, Singapore cũng có khả năng bị ảnh hưởng vì Ấn Độ chiếm khoảng 30% sản lượng của tất cả các loại gạo nhập khẩu của thành phố này. Tuy nhiên, đảo quốc sư tử phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực nói chung, không chỉ gạo. Giới chức trách Singapore đang liên hệ với New Delhi để tìm kiếm sự miễn trừ khỏi lệnh cấm xuất khẩu gạo của Ấn Độ.
Người phát ngôn của Cơ quan Lương thực Singapore (SFA) cho biết, nguồn cung gạo nói chung ở Singapore ổn định và có đủ gạo cho nếu mọi người chỉ mua số lượng cần. “Singapore có một chiến lược đa dạng hóa nhập khẩu và dự trữ để quản lý sự gián đoạn chuỗi cung ứng đối với nhập khẩu gạo. Chúng tôi đa dạng hóa và nhập khẩu gạo từ hơn 30 nước”, trích lời người phát ngôn.
Theo SFA, gạo phi basmati của Ấn Độ chiếm khoảng 17% lượng gạo nhập khẩu vào Singapore trong năm 2022.
Giá gạo toàn cầu hiện dao động ở mức cao nhất trong một thập niên giữa lúc hiện tượng thời tiết El Nino đe dọa sản xuất lúa gạo của các nước xuất khẩu lớn khác ở châu Á như Thái Lan, Pakistan và Việt Nam.
Theo Barclays, Philippines sẽ “chịu ảnh hưởng nhiều nhất trước sự gia tăng giá gạo toàn cầu” do gạo là mặt hàng chiếm tỷ trọng nhất trong rổ chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của nước này.
Châu Á không phải là khu vực duy nhất bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm xuất khẩu gạo của Ấn Độ, nhiều quốc gia châu Phi và Trung Đông cũng dễ bị ảnh hưởng.
Châu Á và châu Phi chịu tác động lớn nhất khi Ấn Độ cấm xuất khẩu gạo
BMI, một đơn vị nghiên cứu của Fitch Solutions, cho biết các thị trường dễ bị ảnh hưởng bởi các hạn chế xuất khẩu của Ấn Độ tập trung ở châu Phi cận Sahara và ở khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA). Djibouti, Liberia, Qatar, Gambia và Kuwait là những nơi bị ảnh hưởng nhiều nhất. Việc Ấn Độ cấm xuất khẩu gạo trắng non-basmati, diễn ra sau lệnh cấm xuất khẩu gạo tấm vào tháng 9 năm ngoái. Điều đó có nghĩa là có tới 40% lượng gạo xuất khẩu của Ấn Độ hiện đang đóng lại.
Đây không phải là lần đầu tiên Ấn Độ áp đặt lệnh cấm xuất khẩu đối với gạo non-basmati. Vào tháng 10 năm 2007, Ấn Độ đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu gạo non-basmati, chỉ để tạm thời dỡ bỏ lệnh cấm và áp đặt lại vào tháng 4 năm 2008, khiến giá tăng gần 30% lên mức cao kỷ lục 22,43 USD/tạ.
Theo các chuyên gia, lệnh cấm lần này của Ấn Độ còn tác động sâu hơn đến thị trường gạo của các quốc gia. Mức độ của lệnh cấm sẽ phụ thuộc vào phản ứng của các nhà nhập khẩu và xuất khẩu gạo khác.
Nếu các nhà xuất khẩu gạo lớn như Việt Nam và Campuchia áp đặt hình thức hạn chế xuất khẩu và các nhà nhập khẩu lớn như Indonesia và Malaysia đua nhau tích trữ, thì thế giới sẽ chứng kiến “sự hỗn loạn có thể xảy ra trên thị trường gạo”. Các chuyên gia cảnh báo rằng nó thậm chí có thể tồi tệ hơn hậu quả năm 2007. Quy mô những người bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm gạo của Ấn Độ sẽ lên tới hàng triệu người, những người tiêu dùng nghèo hơn ở các nước láng giềng của Ấn Độ, đặc biệt là Bangladesh và Nepal sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Các chuyên gia cũng nhận định có rất ít khả năng lệnh cấm xuất khẩu này được dỡ bỏ, mà sẽ được duy trì ít nhất cho đến cuộc tổng tuyển cử ở Ấn Độ vào tháng 4 năm sau. Quốc gia Nam Á hiện đang vật lộn với giá rau, trái cây và ngũ cốc cao, một vấn đề nhức nhối có thể ảnh hưởng đến triển vọng bầu cử của Thủ tướng Narendra Modi.
Lạm phát của Ấn Độ đã tăng lên 4,8% trong tháng 6 do giá lương thực tăng vọt - vẫn nằm trong mục tiêu lạm phát của ngân hàng trung ương từ 2% đến 6%. Tuy nhiên, lạm phát có nguy cơ đạt mức 6,5% trong tháng 7, như HSBC ước tính trong báo cáo ngày 24/7. Các nhà kinh tế của HSBC cảnh báo rằng các sự kiện thời tiết cực đoan có thể gây thêm căng thẳng cho sản lượng cây trồng, theo đó, nếu các lô hàng giảm, có thể có những tác động về giá toàn cầu, tràn sang lúa mì, là mặt hàng thay thế một phần.
Các nhà kinh tế cho biết giá ngũ cốc đã tăng cả trong nước và toàn cầu, với giá sau này cũng bị ảnh hưởng bởi thỏa thuận ngũ cốc ở Biển Đen. Giá lúa mì tăng vọt sau khi Nga rút khỏi thỏa thuận ngũ cốc ở Biển Đen. Theo thỏa thuận, Moscow đồng ý cho phép Ukraine tiếp tục xuất khẩu ngũ cốc nhằm ngăn chặn cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu sau cuộc chiến Ukraine. Tuy nhiên, Điện Kremlin đã rút khỏi thỏa thuận vào tháng 7, cho rằng những lời hứa với Nga trong thỏa thuận đã không được thực hiện./.
Dương Định (T/H)