Thanh tra TP Hà Nội đề nghị xem xét trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân khiến dự án Nhổn - ga Hà Nội nhiều lần lùi tiến độ, đội vốn từ 783 lên 1.378 triệu euro.
Chậm bàn giao mặt bằng gây đội vốn
Thanh tra TP Hà Nội vừa công bố kết luận thanh tra một số nội dung tại dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt đô thị thí điểm thành phố, đoạn Nhổn - ga Hà Nội (metro Nhổn - ga Hà Nội). Đơn vị này thanh tra ba nội dung: Đánh giá hồ sơ dự thầu; ký hợp đồng với nhà thầu và giám sát, sử dụng nhà thầu phụ.
Metro Nhổn - ga Hà Nội dài 12,5 km, với 8 ga trên cao, 4 ga ngầm, đi qua 6 quận gồm Bắc Từ Liêm, Nam Từ Liêm, Cầu Giấy, Đống Đa, Hoàn Kiếm và Ba Đình.
Theo kết luận thanh tra, UBND các Quận: Cầu Giấy, Bắc Từ Liêm, Ba Đình, Đống Đa, Hoàn Kiếm đã thực hiện theo chỉ đạo của thành phố, nhưng vẫn còn chậm so với yêu cầu.
Cụ thể, trong giai đoạn từ năm 2012-2013, UBND các Quận: Đống Đa, Hoàn Kiếm, Ba Đình ban hành các thông báo thu hồi đất để thực hiện dự án, nhưng phải đến năm 2019-2022, mới giải phóng xong mặt bằng.
Đánh giá về tiến độ này, Thanh tra cho rằng quá chậm so với chỉ đạo của UBND Hà Nội về việc giải phóng mặt bằng phải hoàn thành trước tháng 06/2015.
“Trách nhiệm thuộc UBND các Quận: Ba Đình, Hoàn Kiếm, Đống Đa và các đơn vị có liên quan trong công tác giải phóng mặt bằng thực hiện dự án qua từng thời kỳ”, kết luận Thanh tra TP Hà Nội nêu rõ.
Thanh tra TP Hà Nội đề nghị xem xét trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân khiến dự án Nhổn - ga Hà Nội nhiều lần lùi tiến độ, đội vốn từ 783 lên 1.378 triệu euro.
Thanh tra cũng chỉ ra hậu quả của việc chậm trễ trong giải phóng mặt bằng, bàn giao mặt bằng sạch cho nhà thầu này là dự án bị kéo dài, làm tăng chi phí. Ban cán sự Đảng UBND TP Hà Nội đã báo cáo sự việc ra Thường trực, Thường vụ, Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố xem xét báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
UBND TP. Hà Nội cũng nêu rõ việc chậm tiến độ và phải điều chỉnh thời gian thực hiện dự án có nguyên nhân do công tác giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật còn chậm trễ. Năng lực thực hiện dự án của chủ đầu tư và sự phối hợp giữa tư vấn, chủ đầu tư và các sở ngành của thành phố còn nhiều hạn chế.
Ngoài ra, còn có những nguyên nhân khách quan như COVID-19, những thay đổi trong chế độ chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng.
Trách nhiệm thuộc về lãnh đạo Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội qua từng thời kỳ từ năm 2013-2022
Ngoài bàn giao mặt bằng chậm, việc di chuyển công trình hạ tầng kỹ thuật của dự án cũng chậm, thời điểm thanh tra vào làm việc năm 2022 vẫn chưa hoàn thành phần việc này. Việc ký kết bàn giao mặt bằng của Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội (MRB) cho nhà thầu cũng không đúng tiến độ, thời gian chậm nhiều nhất so với tiến độ là 3 năm 8 tháng.
Thanh tra thành phố cho rằng trách nhiệm để xảy ra chậm tiến độ các phần việc nêu trên thuộc về lãnh đạo Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội qua từng thời kỳ từ năm 2013 đến 2022.
Về việc ký bàn giao mặt bằng của MRB cho nhà thầu, để thực hiện dự án theo tiến độ thời gian UBND TP giao, MRB đã ký hợp đồng với các nhà thầu: Công ty Dealim-Hàn Quốc ngày 11.4.2014 (gói CP01), Posco E&C - Hàn Quốc ngày 14.8.2013 (gói CP02), Huyndai E&C (Hàn Quốc) và Ghella S.p.a (Italia) ngày 22.10.2015 (gói CP03).
Sau khi phát lệnh khởi công, MRB đã bàn giao mặt bằng từng phần cho nhà thầu: Gói thầu CP01 từ tháng 8.2014 đến 12.2015 (khoảng 16 tháng); gói thầu CP02 từ tháng 5.2014 đến 4.2020 (khoảng 6 năm). Đối với Gói thầu CP03, để tránh tình trạng chấm dứt hợp đồng theo quy định do chủ đầu tư không thể bàn giao mặt bằng sạch cho nhà thầu HGU, MRB đã ký Biên bản ghi nhớ ngày 25.1.2017 với nhà thầu HGU về thời gian bàn giao mặt bằng.
Tuy nhiên, việc bàn giao cho nhà thầu HGU không đạt theo mốc thời gian của biên bản ghi nhớ: Dốc hạ ngầm, phần công trường trên tuyến hầm, giếng thoát hiểm chậm 73 ngày; Ga S9: Hộp ga chính và kết cấu phụ trợ tại dải Bắc chậm 73 ngày; hộp ga chính và các kết cấu phụ trợ tại dài Bắc (Ga S10) chậm 1 năm 4 tháng;
Các kết cấu phụ trợ tại dải phía Nam (Ga S10) chậm 3 năm 10 tháng; phần hộp ga chính nằm trên đường Quốc Tử Giám (Ga S11) chậm 2 năm 10 tháng; các phần còn lại của Ga S11 chậm 3 năm 8 tháng; phần đầu tiên của hộp Ga chính S12 chậm 2 năm 8 tháng.
Trách nhiệm để xảy ra chậm tiến độ các phần việc nêu trên thuộc về lãnh đạo Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội qua từng thời kỳ từ năm 2013 đến 2022.
Một số hạng mục đến nay chưa bàn giao cho nhà thầu thi công, như: Giếng thông gió tại dải phía Nam (Ga S9) và một số kết cầu phụ trợ... là không thực hiện đúng theo quy định; không thực hiện đúng quy định tại điều 2.1 phần III chương III-2 hợp đồng với các nhà thầu: "Quyền tiếp cận công trường tối đa 30 ngày sau ngày khởi công".
Trong quá trình thương thảo hợp đồng, ký kết hợp đồng MRB đã không thương thảo với nhà thầu về điều khoản bàn giao mặt bằng từng phần và kế hoạch bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thi công là không thực hiện đúng theo Khoản 3 điều 108 Luật Xây Dựng...
Thanh tra TP Hà Nội cho biết việc chậm bàn giao mặt bằng cho nhà thầu dẫn đến dự án bị kéo dài, làm tăng chi phí thực hiện dự án. Trách nhiệm thuộc về lãnh đạo Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội qua từng thời kỳ (từ năm 2013-2022).
Từ kết luận, thanh tra kiến nghị UBND TP Hà Nội giao Sở Nội vụ xem xét trách nhiệm của các tổ chức và cá nhân để xảy ra các tồn tại nêu tại phần kết luận tham mưu UBND TP xử lý theo quy định.
Cơ quan này cũng kiến nghị UBND TP Hà Nội chỉ đạo Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội tổ chức kiểm tra rà soát lại các đơn giá áp dụng trong việc lập, thẩm định phê duyệt dự toán ban đầu đối với gói thầu số CP01, CP02.
Việc rà soát làm căn cứ để thực hiện việc điều chỉnh giá theo quy định đối với nhà thầu thực hiện hai gói thầu trên; cũng như thanh toán, quyết toán với đơn vị thực hiện gói thầu CP01 và gói thầu CP02. Khẩn trương thực hiện di chuyển các công trình hạ tầng kỹ thuật để bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thực hiện dự án.
Được biết, năm 2009, thời điểm khởi công dự án, Hà Nội dự kiến khai thác thương mại tuyến đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội vào năm 2015. Thời điểm đó, dự án có tổng mức đầu tư là 783 triệu Euro (vốn vay 653 triệu Euro, đối ứng 130 triệu Euro).
Đến năm 2014, dự án được điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 1,176 tỷ Euro (vốn vay là 957,99 triệu Euro, đối ứng 218 triệu Euro). Tháng 5/2023, dự án tiếp tục được điều chỉnh tổng mức đầu tư lên khoảng 1,3 tỷ Euro; thời gian thực hiện dự án từ năm 2009 đến 2027.
Trước đó trả lời VnExpress, Phó ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội Lê Trung Hiếu giải thích dự án chậm tiến độ bởi vướng giải phóng mặt bằng và năng lực nhà thầu depot hạn chế. Ví dụ để giải quyết một công trình vi phạm hành lang an toàn đường sắt của người dân đoạn chân thang ga S7 (ga chùa Hà) phải mất tới 4 năm. Depot do Tổng công ty Xây dựng Hà Nội - Hancop xây dựng, là gói thầu duy nhất toàn tuyến do nhà thầu trong nước thực hiện, chậm tiến độ tới 5 năm.
Chậm bàn giao mặt bằng khiến Hà Nội có thể mất hàng nghìn tỷ đồng tiền phạt. Năm 2020, nhà thầu Hàn Quốc thi công đoạn trên cao đòi bồi thường 19 triệu USD (hơn 450 tỷ đồng) vì nhận mặt bằng chậm 1,5 năm so với kế hoạch. Hai năm sau, nhà thầu liên danh Hyundai - Ghella hai lần dừng thi công ga ngầm, đòi bồi thường ít nhất 115 triệu USD (hơn 2.700 tỷ đồng) với lý do tương tự.
Lãnh đạo MRB không gọi đây là tiền phạt, mà là "chi phí bổ sung cho nhà thầu do phải kéo dài thời gian thi công không do lỗi của họ". Khoản bổ sung chính xác là bao nhiêu chưa thể xác nhận, vì các bên "vẫn đang làm việc với nhau". Lãnh đạo MRB xin "rút kinh nghiệm" vì là dự án đường sắt thí điểm đầu tiên của Hà Nội.
Ban cán sự Đảng UBND TP Hà Nội năm 2022 cũng đã báo cáo sự việc các cơ quan cấp trên. Trong báo cáo, TP Hà Nội nêu lý do chậm tiến độ và phải điều chỉnh thời gian thực hiện do công tác giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật còn chậm trễ; năng lực thực hiện dự án của chủ đầu tư; sự phối hợp giữa tư vấn, chủ đầu tư và các sở ngành thành phố còn nhiều hạn chế; ảnh hưởng của Covid-19; chế độ chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng thay đổi.
Hồng Quang