Chuyện gì đang xảy ra ở Tập đoàn Lộc Trời?

Mất 3 thập kỷ để trở thành tập đoàn nông nghiệp hàng đầu Việt Nam, nhưng chỉ trong 1 năm, Lộc Trời đã phải đối mặt với nhiều vấn đề về kinh doanh và thượng tầng lãnh đạo.

Nợ lúa nông dân, mâu thuẫn thượng tầng

Thông tin tiêu cực đầu tiên của Tập đoàn Lộc Trời phải kể đến là tình trạng nợ tiền thu mua lúa của nông dân. Vào đầu năm 2024, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh An Giang đã thông báo về việc Tập đoàn Lộc Trời nợ tiền mua lúa của 900 hộ nông dân, tổng nợ lên tới 245 tỷ đồng.

Mặc dù đến tháng 5/2024 công ty đã giải quyết xong vụ việc nhưng vẫn khiến giới đầu tư phải đặt câu hỏi chuyện gì đang xảy ra tại tập đoàn nông nghiệp có tiếng này?

Ngay sau đó, thông tin về vụ 'lùm xùm' với nguyên Tổng Giám đốc công ty lại tiếp tục thu hút sự chú ý của dư luận. Theo đó, vào ngày 15/7/2024, Tập đoàn Lộc Trời đã miễn nhiệm chức danh TGĐ với ông Nguyễn Duy Thuận.

Trước khi rời chức vụ, ông Thuận đã giữ vai trò CEO của tập đoàn hơn 4 năm. Hiện tại, ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch Hội đồng quản trị, đang tạm thời đảm nhận việc điều hành doanh nghiệp cho đến khi tìm được CEO mới. 

Trong tháng 9 vừa qua, CTCP Tập đoàn Lộc Trời đã công bố đơn từ nhiệm vị trí Thành viên Ban kiểm soát của ông Tiêu Phước Thạnh. Trong đơn, ông Thạnh xin từ chức với lý do cá nhân. Đồng thời, ông đề nghị ĐHĐCĐ và Ban kiểm soát chấp thuận đơn từ nhiệm từ ngày 6/9. 

Cũng gần khoảng thời gian trên, ông Johan Sven Richard Bode cũng đã nộp đơn từ nhiệm vị trí Thành viên HĐQT với lý do cá nhân. Đáng chú ý, ông Johan Boden chỉ mới được bầu vào HĐQT Lộc Trời nhiệm kỳ 2024-2029 tại ĐHĐCĐ thường niên 2024 cách đó 2 tháng. 

Ngày 22/7, bà Nguyễn Thị Thúy cũng đã từ chức thành viên Ban Kiểm soát của công ty.

Sự việc trên không dừng lại ở việc thay đổi cơ cấu nhân sự. Công văn của UBND tỉnh An Giang cho biết đã nhận được công văn số 312/CV-TĐLT từ Tập đoàn Lộc Trời ngày 12/9, trong đó doanh nghiệp đề nghị UBND tỉnh này chỉ đạo các cơ quan chức năng thực hiện biện pháp ngăn chặn đối với ông Nguyễn Duy Thuận – cựu Tổng Giám đốc Tập đoàn. Ông Thuận bị cáo buộc có hành vi gian dối và có dấu hiệu vi phạm pháp luật, gây thất thoát tài sản của công ty. 

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, ông Lê Văn Phước, đã chỉ đạo chuyển đề nghị của Tập đoàn Lộc Trời đến Công an tỉnh để giải quyết theo đúng thẩm quyền. 

Trước đó, vào ngày 24/7, Tập đoàn Lộc Trời đã gửi văn bản lên UBND tỉnh, đề nghị thu hồi thẻ APEC và tạm hoãn xuất cảnh đối với ông Nguyễn Duy Thuận. 

Công ty cho biết ông Thuận có dấu hiệu tránh né trách nhiệm và không hợp tác trong việc bàn giao công việc, đồng thời có khả năng xuất cảnh ra nước ngoài nhằm thoái thác trách nhiệm. 

Tuy nhiên, UBND tỉnh đã phản hồi rằng việc thu hồi thẻ APEC không thuộc thẩm quyền của họ. Đồng thời, theo quy định, UBND tỉnh An Giang chỉ có thể quyết định tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân đang trong quá trình bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt hành chính, hoặc là đại diện pháp luật của doanh nghiệp bị cưỡng chế. Vì vậy, yêu cầu này của Lộc Trời cũng không thuộc quyền xử lý của UBND tỉnh.

Sai lầm trong việc chọn người dẫn dắt và điều hành

Được thành lập năm 1993, CTCP Tập đoàn Lộc Trời (UPCoM: LTG) có tiền thân là Công ty Cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang, bắt đầu từ lĩnh vực cung ứng thuốc bảo vệ thực vật, sau đó mở rộng sang ngành kinh doanh hạt giống, trồng lúa và tham gia vào chuỗi giá trị lúa gạo, các sản phẩm hữu cơ sinh học.

Hơn 30 năm đồng hành cùng người nông dân An Giang nói riêng và các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long nói chung, Lộc Trời đã trở thành một trong những tập đoàn nông nghiệp lớn nhất Việt Nam.

Trong giai đoạn 2012-2019, doanh thu của tập đoàn này dao động quanh ngưỡng 6.000-9.000 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế cũng đạt 300-400 tỷ đồng/năm. Thời điểm này, Lộc Trời liên tục duy trì tỷ lệ chi trả cổ tức tiền mặt hàng năm cho cổ đông, dao động 10-20%/năm.

Từ giữa và cuối giai đoạn này, cổ phiếu LTG của Lộc Trời cũng trở thành "hạt ngọc" trong mắt nhà đầu tư nước ngoài khi liên tiếp được các quỹ ngoại mua vào, bất chấp khi đó LTG chỉ được giao dịch trên thị trường UPCoM.

Đến năm 2019, Lộc Trời thực hiện tái cấu trúc và công bố chiến lược định hướng trở thành tập đoàn dịch vụ nông nghiệp lớn ở khu vực Đông Nam Á, lấy công nghệ ứng dụng vào sản xuất nông nghiệp.

Đến năm 2020, cùng sự xuất hiện của ông Thuận, Lộc Trời đã dần thay đổi khi chuyển dịch dần mảng bán thuốc bảo vệ thực vật sang tập trung cho mảng lương thực (gạo). 

Đây được coi là thách thức lớn cho Lộc Trời bởi mảng kinh doanh gạo có biên lãi rất thấp, chỉ dưới 3%, thua xa so với biên lãi hơn 50% của mảng thuốc bảo vệ thực vật.

Tuy nhiên, bất chấp thách thức đó, Lộc Trời vẫn quyết tâm dịch chuyển. Đầu năm 2022, Lộc Trời và Syngenta ngừng hợp tác cung cấp thuốc bảo vệ thực vật. Kể từ đó, mảng thuốc bảo vệ thực vật của Lộc Trời sụt giảm mạnh cả về sản lượng lẫn tỷ trọng doanh số.

Trong chia sẻ mới đây tại một sự kiện, ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Lộc Trời cho biết hiện nay công ty đang gặp rất nhiều khó khăn và nguy hiểm. 

"Tôi đang suy nghĩ mình sẽ đi tiếp cùng Lộc Trời hay dừng lại. Dừng lại ở đây không phải để nghỉ ngơi vì có thể sẽ bị thương chứ không chết được. Nếu tôi tiếp tục cống hiến cho Lộc Trời chắc chắn sẽ phải đối mặt với rủi ro về sức khỏe và tâm lý. Thậm chí có thể bị tù tội. Đây là thách thức với cả tôi và Lộc Trời", ông Thòn nói. 

"Công ty đã ở trong một trận đánh mà có nội gián vào sâu bên mình nhưng mình lại giao quyền điều hành cho người đó." Ông Thòn bày tỏ rằng Lộc Trời đã sai lầm trong việc chọn người dẫn dắt và điều hành.

“Người đó có thể coi như đã dẫn công ty vào một cái bẫy và chúng ta bị địch phục kích ở đó. Kịch bản được đưa ra vô cùng tinh vi”, ông Thòn mô tả. 

Vị doanh nhân này cũng chia sẻ, có nhiều người đã nói với ông Thòn có thể dừng lại, cùng lắm là bị kỷ luật hoặc cách chức. Việc đi tiếp là cực kỳ rủi ro vì công ty đã gặp tổn thất lớn. 

“Tuy nhiên, trước những khó khăn như vậy tôi vẫn sẽ đi tiếp cùng Lộc Trời. Nếu đi tiếp công ty vẫn sẽ là Lộc Trời, vẫn sẽ có thể lo cơm ăn áo mặc cho hàng nghìn cán bộ công nhân viên, gia đình. Ngoài ra, niềm kiêu hãnh của những con người làm nên Lộc Trời trong suốt 30 năm qua vẫn sẽ vẫn còn. Lộc Trời chưa bao giờ thua lỗ nhưng đã lỗ đậm trong năm qua ” - Ông Thòn tâm sự.

Lên đỉnh doanh thu nhưng không thấy lợi nhuận

Trong giai đoạn ông Thuận làm Tổng giám đốc, doanh thu của Lộc Trời tăng liên tục, lần đầu vượt 10.000 tỷ đồngnăm 2021 và lên đỉnh hơn 16.000 tỷ đồng vào năm 2023. Lợi nhuận trong các năm 2020 - 2022 vẫn duy trì trên dưới 400 tỷ đồng/năm. Tuy nhiên, trong năm đạt đỉnh doanh thu vừa qua, lợi nhuận của tập đoàn này lại teo tóp chỉ còn hơn 16 tỷ đồng, giảm 96% so với năm 2022.

Đến quý 1 năm nay (2024), doanh thu thuần của Lộc Trời vẫn đạt trên 3.800 tỷ đồng, tăng 57% so với cùng kỳ, tuy nhiên, tập đoàn lại báo lỗ ròng hơn 96 tỷ đồng.

Đến nay, dù đã kết thúc quý tài chính thứ 3 trong năm, Lộc Trời vẫn chưa thể công bố báo cáo tài chính tự lập quý 2 cũng như báo cáo soát xét bán niên 2024.

Thực tế, kết quả kinh doanh của Lộc Trời đã có dấu hiệu đi xuống từ năm 2021 khi doanh thu tăng nhanh nhưng biên lãi gộp lại liên tục giảm.

Cụ thể, biên lãi gộp hợp nhất của Lộc Trời đã giảm từ mức 22,1% năm 2020 xuống 19,2% vào năm 2021, rồi tiếp tục giảm còn 18,4% một năm sau đó. Năm 2023, khi doanh thu vượt mốc 16.000 tỷ đồng, biên lãi gộp của Lộc Trời chỉ còn 15,4%.

Biên lãi gộp quá mỏng không đủ bù đắp các khoản chi phí tài chính (chủ yếu là lãi vay), chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp là nguyên nhân chính khiến tập đoàn báo lỗ ròng trong quý đầu năm nay. 

Không chỉ hiệu quả kinh doanh đi xuống, Lộc Trời còn gặp khó khăn về dòng tiền dẫn tới việc phải nợ tiền mua lúa của nông dân tỉnh An Giang trong vụ Đông Xuân 2023 - 2024.

Thực tế, từ năm 2020 đến nay, cùng với đà tăng trưởng doanh thu, phần nợ vay tài chính của Lộc Trời cũng liên tục phình to. Đầu năm 2020, khoản vay tài chính của tập đoàn mới ở mức hơn 2.000 tỷ đồng, và toàn bộ là vay ngắn hạn để bổ sung vốn hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, tới cuối quý I năm nay, số dư vay nợ này đã tăng hơn 3 lần lên trên 6.200 tỷ đồng.

Đi cùng số dư nợ vay tăng nhanh này là khoản chi phí lãi vay lên tới cả trăm tỷ đồng mỗi năm mà Lộc Trời phải chịu.

Tuy vậy, việc tăng vay nợ không khiến dòng tiền của doanh nghiệp gặp khó khăn, sở dĩ Lộc Trời gặp khó khăn về dòng tiền thời gian qua là do giá trị các khoản phải thu khách hàng quá cao.

Những năm trước, giá trị khoản phải thu khách hàng ngắn hạn của Lộc Trời chỉ dao động quanh mốc 2.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến cuối năm 2023, số dư này đã tăng lên tới hơn 6.500 tỷ đồng. Đây là các khoản tiền hàng mà Lộc Trời đã bán cho đối tác nhưng chưa thu được tiền về. Việc kinh doanh nhưng đối tác nợ quá nhiều tiền khiến dòng tiền của doanh nghiệp bị ảnh hưởng đáng kể.

Những khó khăn kể trên đã khiến Lộc Trời đã phải thay đổi kế hoạch chi trả cổ tức từ tiền mặt sang cổ phiếu với tỷ lệ 30% trong giai đoạn 2023 - 2025.

Thanh Phong