Thị trường hàng không Việt Nam đã có dấu hiệu hồi phục nhưng mới chỉ ở thị trường nội địa, trong khi thị trường quốc tế, nơi mang lại hơn 60% doanh thu cho các hãng hàng không Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn để có thể đạt được như mức trước dịch (năm 2019).
Thị trường quốc tế hạn chế khách
Theo thông tin Cục Hàng không Việt Nam (Bộ Giao thông Vận tải) công bố mới đây, tháng 10/2022, sản lượng hành khách qua các cảng hàng không Việt Nam đã đạt hơn 81 triệu lượt khách. Thị trường quốc nội tăng trưởng cao, được đánh giá là một trong những thị trường tăng trưởng tốt nhất sau dịch COVID-19. Cục Hàng không dự báo, trong năm 2022, tổng số lượng hành khách qua các cảng hàng không Việt Nam đạt 100 triệu lượt, gần tiệm cận con số 120 triệu lượt hành khách đạt được năm 2019 (thời điểm trước dịch).
Tuy nhiên, bức tranh của ngành hàng không không hoàn toàn là màu sáng khi thị trường quốc tế hiện mới phục hồi được khoảng 50% sau 10 tháng. Doanh nghiệp hàng không vẫn gặp nhiều khó khăn khi tình hình thế giới còn tiềm ẩn nhiều bất ổn, giá nhiên liệu tăng cao… Nhìn chung, việc phục hồi và phát triển ngành hàng không đang đan xen cả những cơ hội và rất nhiều thách thức.
Tại Tọa đàm "Tháo gỡ khó khăn để ngành hàng không phục hồi và phát triển sau đại dịch", ông Bùi Minh Đăng, Phó trưởng phòng vận tải - Cục Hàng không – Bộ Giao thông vận tải cho biết, từ quý 1/2022 thị trường hàng không đã có dấu hiệu phục hồi, 2 quý gần đây đã có sự tăng trưởng nhanh. Năm 2022, với việc nới lỏng các biện pháp chống dịch Cocvid-19 và tình hình phòng chống dịch bệnh đạt được nhiều kết quả khả quan từ những tháng đầu năm, thị trường hàng không Việt Nam đã có dấu hiệu hồi phục từ tháng 3/2022, đặc biệt là thị trường nội địa.
Ngay từ tháng 4/2022, mức tăng trưởng thị trường hàng không nội địa đã ở mức tương đương cùng kỳ năm 2019. Với sự bùng nổ của nhu cầu trong dịp Hè, thị trường nội địa đã hồi phục hoàn toàn và có sự tăng trưởng trên 30% vào các tháng 7,8 so với so cùng kỳ năm 2019.
Đối với thị trường quốc tế, tốc độ hồi phục diễn ra chậm, tốc độ tăng trưởng không như kỳ vọng, thị trường quốc tế mới đạt 26% so với năm 2019 mặc dù Việt Nam đã dỡ bỏ các hạn chế đối với hành khách nhập cảnh từ 15/3/2022, khôi phục lại chính sách miễn thị thực cho 25 quốc gia từ tháng 5/2022.
Sự hồi phục của thị trường trong giai đoạn vừa qua là tín hiệu vui đối với hoạt động của ngành hàng không nói riêng và các ngành kinh tế khác, đặc biệt là du lịch nói chung, góp phần giảm nhẹ khó khăn và tạo đà cho sự hồi phục và phát triển trong các năm tới.
Ông Bùi Minh Đăng, Phó trưởng phòng vận tải - Cục Hàng không – Bộ Giao thông vận tải
Tuy nhiên, theo ông Bùi Minh Đăng, mặc dù các hãng hàng không Việt Nam cũng như quốc tế đã khôi phục phần lớn các đường bay đến các thị trường truyền thống, tuy nhiên lượng khách quốc tế vẫn chủ yếu là khách công vụ, thăm thân, kinh doanh mà lượng khách du lịch (bao gồm cả khách vào-in bound và khách ra-out bound), nguồn khách chính của ngành hàng không là khách du lịch vẫn còn rất hạn chế. Các thị trường Hàn Quốc, Trung Quốc còn khó khăn, thị trường Nga gần như đóng băng toàn bộ.
Đối với thị trường Trung Quốc sau nhiều nỗ lực, cho phép bay trở lại với tần suất 16 chuyến bay/tuần mỗi bên. Đây như con số như muối bỏ bể so với 2019 vì thời điểm đó chúng ta có 600 chuyến bay/tuần. Trong một thời gian dài, các thị trường du lịch lớn của Việt Nam như Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan vẫn chưa được kích hoạt do các quốc gia này vẫn duy trì các biện pháp chống dịch ở những mức độ khác nhau, chưa tạo điều kiện cho du lịch quốc tế và các thị trường nay cũng mới chỉ mở của trở lại trong thời gian gần đây.
Chưa kể tiêu dùng bị giảm, dẫn đến nhu cầu du lịch quốc tế cũng bị giảm theo. Bên cạnh nguyên nhân chính bên trên, sau khi chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch Covid-19, kinh tế thế giới lại đối mặt với khủng hoảng do xung đột Nga Ukraine, gây ra những hậu quả tiêu cực đối với kinh tế của nhiều quốc gia, khiến lạm phát tăng cao và thu nhập của người dân bị tác động lớn, do vậy, người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu, tiết giảm nhu cầu không cần thiết trong đó có nhu cầu du lịch quốc tế. Điều này cũng tác động không nhỏ đến việc phục hồi thị trường hàng không quốc tế Việt Nam.
Cắt giảm chi phí nhưng vẫn khó khăn
Theo TS Võ Trí Thành, trong bối cảnh dịch, hai lĩnh vực "dính đòn" nặng là du lịch và hàng không, nói rộng hơn là vận tải và du lịch.
Chuyên gia kinh tế, TS Võ Trí Thành
Theo đó, có ba khó khăn đối với lĩnh vực này, một là làm sao sống sót. Cụ thể, trong suốt hai năm qua, nguồn thu và rất nhiều các khoản chi phí của doanh nghiệp mất, thời điểm này đã cho thấy rõ hơn sự nỗ lực của doanh nghiệp, và trợ lực từ các khoản hỗ trợ của chính phủ để doanh nghiệp có thể tồn tại vượt qua khó khăn. Thứ hai, là đến giai đoạn phục hồi, rất nhiều lĩnh vực đặc biệt là hàng không liên quan đến dòng tiền, nguồn vốn, lao động. Thứ ba, là kết nối trong hệ sinh thái, cũng như sự đứt gãy chuỗi cung ứng, câu chuyện xuất nhập khẩu cũng ảnh hưởng rất lớn đến ngành hàng không.
Do đó, có thể thấy, khó khăn trước mắt là chúng ta đang phải đối diện với một kinh tế thế giới suy giảm, thậm chí một số quốc gia đối tác có thể rơi vào suy thoái, đặc biệt từ nay đến 2023. Bên cạnh suy thoái kinh tế, cộng suy thoái chênh lệch mất giá đồng tiền, chi tiêu tốn kém hơn. Điều này sẽ dẫn tới sự cạnh tranh rất lớn của ngành hàng không. Bên cạnh đó, cùng sự hấp dẫn của thị trường du lịch trong nước thì các thị trường khác sẽ hấp dẫn hơn. Bởi thực tế cho thấy, sau giai đoạn hậu Covid-19, du lịch nội địa đã tiếp nhận một lượng khách trong nước rất lớn, nhưng nay tình hình dịch đã ổn định, nếu lượng khách này chuyển qua đi nước ngoài sẽ dẫn đến cạnh tranh, dẫn đến khó khăn chung về lượng cầu.
Ông Phạm Thanh Sơn, Phó Trưởng Ban Kế hoạch thị trường, Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) ước tính, mức giá nhiên liệu bình quân 10 tháng đầu năm gấp 2,2 lần cùng kì năm ngoái và hơn 2,6 lần giai đoạn trước dịch.
“Ước tính 10 tháng đầu năm, chi phí của Vietnam Airlines tăng thêm 6.351 tỷ đồng, dự kiến cả năm tăng thêm 7.836 tỷ đồng (so với trước đại dịch), gây áp lực rất lớn lên doanh nghiệp. Trong khi đó, với thị trường nội địa, Bộ Giao thông Vận tải vẫn duy trì mức giá trần theo Thông tư 17 dựa theo mức giá trần xác định từ năm 2015 theo thông tư 36, khi giá nhiêu liệu hàng không chỉ ở mức 56,9 USD”, ông Đăng cho biết.
Cũng theo đại diện Vietnam Airlines, 2 năm qua, hãng hàng không này tiếp tục cắt giảm chi phí triệt để, tái cơ cấu tổ chức. Các giải pháp thanh lý tài sản cố định và thoái vốn đã giúp Vietnam Airlines bổ sung thu nhập 804 tỷ đồng, bổ sung dòng tiền 1.342 tỷ đồng. Tổng chi phí cắt giảm được ước đạt 16.357 tỷ đồng. Từ nay đến năm 2025, hãng cho biết tiếp tục xác định giải pháp trọng tâm tái cơ cấu tổng thể doanh nghiệp.
Những giải pháp gỡ khó
Nói về giải pháp nhằm gỡ khó cho doanh nghiệp và phục hồi ngành hàng không, ông Bùi Minh Đăng cho hay, trong giai đoạn 2020-2021, Cục Hàng không Việt Nam đã tham mưu cho Bộ Giao thông vận tải và Chính phủ để ban hành, thực thi các chính sách, giải pháp để hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp trong ngành hàng không, đặc biệt là các hãng hàng không, ví dụ như giảm giá dịch vụ chuyên ngành hàng không, phí, lệ phí trong lĩnh vực hàng không các năm 2020, 2021; giảm thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay; hỗ trợ tái cấp vốn cho Hãng hàng không quốc gia Việt Nam…
Các chính sách này đã hỗ trợ rất hiệu quả cho các doanh nghiệp hàng không, giảm áp lực về tài chính và hiệu quả của nó đã được chứng minh khi không ở một doanh nghiệp hàng không Việt Nam nào, đặc biệt là các hãng hàng không phải phá sản, dừng hoạt động do ảnh hưởng của dịch Covid-19. Hay như cho phép các hãng hãng không chở hàng trên cabin, cho phép sử dụng giờ hạ/cất cánh quốc tế để phục vụ nội địa… đó là sự hỗ trợ các hãng hàng không sử dụng đội tàu bay, slot của mình để giảm thiểu khó khăn.
Còn theo TS Võ Trí Thành, những bài học của giai đoạn Covid-19 khiến chúng ta thấy rõ là các doanh nghiệp đã vượt khó trong việc linh hoạt thị trường, cải thiện năng lực quản trị, áp dụng công nghệ số để tăng hiệu suất quản lý. Đặc biệt, trước cú sốc rất lớn buộc các doanh nghiệp phải thay đổi cách thức vận hành, ứng phó và đáp ứng trước các xu thế mới; phát triển bền vững xanh. Hàng không, du lịch phải tái cấu trúc, định hình lại cách làm ăn, kinh doanh bài bản, căn cơ hơn.
Bên cạnh đó, ngoài bản thân doanh nghiệp, với ngành lớn như hàng không, du lịch Chính phủ cần phải hỗ trợ để doanh nghiệp hai lĩnh vực này có sự thích ứng, phục hồi hiệu quả. Thực tế hai năm qua, Chính phủ cũng đang tiếp tục có những chương trình hỗ trợ cho doanh nghiệp trong đó có ngành hàng không, du lịch. Tuy nhiên, để hỗ trợ cho hai ngành phục hồi nhanh chóng, thiết nghĩ, Chính phủ làm sao giữ được ổn định và duy trì đà phục hồi của nền kinh tế; tiếp tục có kế hoạch mở cửa bầu trời, kể cả thị trường mới. Ngoài ra, liên quan đến thị trường khách, cần đẩy mạnh quảng bá và cải thiện vấn đề visa. Cuối cùng là nhìn nhận thông tin từ các quốc gia để mình có sự cải thiện chất lượng dịch vụ, xây dựng chính sách thu hút thị trường quốc tế hợp lý qua đó hỗ trợ, thúc đẩy doanh nghiệp hàng không, du lịch khai thác thị trường.
Anh Đào