Công ty chứng khoán đánh giá tác động của thỏa thuận thuế quan mới giữa Hoa Kỳ và Việt Nam

Sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng, ngày 2/7, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump thông báo trên mạng xã hội Truth Social việc Washington và Việt Nam đã đạt được “Thỏa thuận thương mại” mới. Theo đánh giá của nhiều công ty chứng khoán lớn, thông tin thuế suất công bố vừa qua không tích cực như thị trường “đồn đoán” trước đó khiến áp lực điều chỉnh có thể xuất hiện trong ngắn hạn.

Từ nguy cơ chịu thuế 46% đến sự thỏa hiệp và đồng thuận ở mức 20%

Vào tối ngày 02/07/2025 (theo giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ ông Donald Trump thông báo Mỹ và Việt Nam đã đạt được một thỏa thuận thương mại sơ bộ với các điểm đáng chú ý. Trong đó, Hoa Kỳ sẽ chính thức áp thuế đối ứng 20% đối với toàn bộ các mặt hàng nhập khẩu từ Việt Nam (ngoại trừ các mặt hàng đã được miễn trừ thuế trước đó như linh kiện điện tử và điện thoại) và áp mức thuế cao hơn là 40% đối các mặt hàng bị nghi ngờ không có nguồn gốc thuần túy – cụ thể là các sản phẩm được đánh giá là tạm nhập tái xuất hoặc chuyển tải mà không trải qua quá trình sơ chế và gia công đáng kể hoặc tạo ra giá trị gia tăng.

Đổi lại, Việt Nam sẽ “mở cửa” cho toàn bộ hàng hóa đến từ Hoa Kỳ thông qua việc xóa bỏ toàn bộ thuế nhập khẩu.

Trong báo cáo vĩ mô mới đây, Chứng khoán Mirae Asset cho biết Việt Nam là quốc gia thứ hai, sau Vương quốc Anh (UK), đạt được thỏa thuận sơ bộ về thuế quan với Hoa Kỳ trong khi Trung Quốc hiện chỉ đạt được thỏa thuận khung và cần tiếp tục đánh giá về mức độ tuân thủ. Bên cạnh đó, các đối tác thương mại chủ chốt với Mỹ bao gồm EU, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc và Canada vẫn đang gặp thách thức trong quá trình đàm phán. Điều này nhấn mạnh vai trò và sức ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việc loại bỏ toàn bộ thuế nhập khẩu đối với hàng hóa đến từ Mỹ được kỳ vọng sẽ giúp cải thiện biên lợi nhuận cho các nhà phân phối tại Việt Nam hoặc giảm giá tiêu dùng đối với các mặt hàng giá trị cao như ô tô, thiết bị điện tử, điện thoại và dược phẩm.

Tuy nhiên, thỏa thuận sơ bộ này vẫn tồn tại nhiều ẩn số và cần tiếp tục theo dõi quá trình đàm phán sắp tới nhằm làm rõ các yếu tố sau:

Mức thuế đối ứng 20% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam được xem là thành công ban đầu khi đưa ra kịch bản cơ sở cho quá trình đàm phán về các yếu tố kỹ thuật trong tương lai và đồng thời ổn định tâm lý đối với hoạt động sản xuất nội địa. Mức thuế cơ sở này giúp bảo toàn lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong chiến lược “Trung Quốc +1” khi mức thuế nhập khẩu hiệu dụng (effective tariff rate) mà Hoa Kỳ đang áp dụng cho Trung Quốc là khoảng 41,4% theo Fitch Ratings (cập nhật ngày 27/06/2025). Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng vẫn còn tương đối sớm để kết luận rằng mức thuế này thực sự mang lại lợi thế cạnh tranh bền vững và dài hạn khi so sánh với các quốc gia trong khu vực như Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, và Bangladesh khi quá trình đàm phán vẫn còn đang diễn ra. 

Cách xác định hàng hóa chuyển tải được cho là tương đối phức tạp và kết quả đánh giá sẽ được kết luận bởi Cục Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) dựa trên cơ sở đánh giá về tiêu chí chuyển đổi cơ bản (substantial transformation). Trong đó, doanh nghiệp sản xuất nội địa sẽ cần chuẩn bị kỹ càng về hồ sơ cũng như thông tin chi tiết về toàn bộ chuỗi cung ứng nhằm giải trình và phản biện trước các quyết định về áp thuế đối với hàng hóa chuyển tải. Dù vậy, nghiên cứu đến từ John M. Peterson (2023) đã đề cập đến việc áp dụng tiêu chí chuyển đổi cơ bản của CBP trong việc xác định quy tắc xuất xứ đang dần thiếu nhất quán, dẫn đến nhiều tranh chấp và thách thức đối với doanh nghiệp. Do đó, bằng cách không đưa ra một quy tắc rõ ràng, minh bạch (bright-line rule), Hoa Kỳ duy trì quyền tùy quyết cho các cơ quan hành pháp và thực thi của mình với sự bất định này đóng vai trò như một đòn bẩy, đảm bảo rằng các doanh nghiệp Việt Nam phải luôn thận trọng và tuân thủ các mục tiêu chiến lược của Hoa Kỳ, ngay cả sau khi thỏa thuận đã chính thức có hiệu lực.

Thỏa thuận hiện tại cũng chưa đề cập đến các hàng rào phi thuế quan (NTBs) mà Hoa Kỳ cáo buộc Việt Nam đang áp đặt lên hàng hóa nhập khẩu của Mỹ. Trên thực tế, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã chỉ ra các hàng rào phi thuế quan này, cùng với mức thuế suất Tối huệ quốc (MFN) mà Việt Nam áp dụng, là yếu tố chính làm suy giảm năng lực cạnh tranh của hàng hóa Mỹ tại thị trường Việt Nam. Vì vậy, chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ tiến trình đàm phán giữa Việt Nam và Hoa Kỳ về các vấn đề phi thuế quan này để có một góc nhìn toàn diện hơn về thỏa thuận thương mại dự kiến được ký kết trong thời gian tới.

Hiểu thế nào về mức thuế đối ứng 20% Mỹ áp cho Việt Nam?

Chứng khoán KBSV cho rằng mức thuế đối ứng 20% được đánh giá cao hơn so với mức “đồn đoán” của thị trường trong những ngày qua, nhưng đây vẫn được coi là một kịch bản chấp nhận được khi mức thuế mới thấp hơn đáng kể từ mức 46% trước đó. Việt Nam là một trong 3 nước đạt thoả thuận sớm với Mỹ. Tuy nhiên, những thông tin về thuế suất hiện tại mới chỉ là “khung sơ bộ”, nhiều chi tiết quan trọng vẫn chưa được thống nhất, đặc biệt là tiêu chí xác định hàng hóa “trung chuyển” (transshipping) và thuế cho các măt hàng cụ thể.

Trên cơ sở đó, KBSV sẽ tạm chia cách hiểu về mức thuế mới này theo 2 kịch bản:

Kịch bản 1: Mức thuế 20% là mức thuế cộng dồn chung các loại thuế cho các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ

Nếu áp dụng cách công bố thuế quan của ông Trump với mức thuế 55% đối với Trung Quốc cho trường hợp của Việt Nam, có thể hiểu mức thuế 20% này đã bao gồm mức thuế tối huệ quốc (MFN – most-favored-nation) mà hàng Việt Nam đang phải chịu khi xuất khẩu vào Mỹ là khoảng 5-15% (tuỳ mặt hàng) và phần còn lại là thuế đối ứng – ước tính khoảng ~10%. Con số này cho thấy kịch bản thuế quan tương đối tích cực do thấp hơn đáng kể so với mức 46% được công bố áp dụng cho hàng hoá của Việt Nam ngày 2/4 và chênh lệch không nhiều so với mức ~10% áp chung cho tất cả các quốc gia trong giai đoạn tạm hoãn thuế.

Mặc dù thuế 20% được đánh giá là tương đối khả quan, mức độ ảnh hưởng đến các loại hàng hoá sẽ khác nhau, đặc biệt đối với các mặt hàng vốn chịu mức thuế nhập khẩu vào Mỹ tương đối thấp trước đó (như linh kiện điện tử- chỉ khoảng 1%...) sẽ có khoảng tăng về thuế nhiều hơn.

Kịch bản 2: 20% chỉ tính riêng thuế đối ứng, mức thuế cuối cùng cho hàng hoá Việt Nam sẽ lớn hơn

Nếu như mức 20% được hiểu là riêng thuế đối ứng, chúng tôi cho rằng việc so sánh chênh lệch với các quốc gia khác sẽ quan trọng hơn việc Việt Nam bị áp mức thuế bao nhiêu. Hiện tại Việt Nam là quốc gia thứ 3 đạt được thoả thuận với Mỹ (sau Anh và Trung Quốc). Mức thuế đối ứng 20% của Việt Nam vẫn cạnh tranh hơn so với mức 10- 30% áp dụng với Trung Quốc (tuỳ mặt hàng), không chênh quá nhiều so với mức thấp nhất hiện tại của Anh-10%.

Nhìn chung, thông tin thuế suất công bố vừa qua không tích cực như thị trường “đồn đoán” trước đó khiến áp lực điều chỉnh có thể xuất hiện trong ngắn hạn. Tuy nhiên mức thuế 20% cũng đã thấp hơn đáng kể so với mức 46% ban đầu và tác động trên thực tế sẽ còn phụ thuộc vào mức thuế mà Mỹ áp cho các quốc gia khác. Nếu mức thuế Mỹ áp dụng với các nước khác không thấp hơn nhiều so với Việt Nam (không quá 10%) thì tác động tiêu cực đến hoạt động Xuất nhập khẩu, dịch chuyển FDI nhìn chung sẽ giảm bớt do Việt Nam có lợi thế khác để bù đắp lại như các chính sách ưu đãi để thu hút FDI; nguồn nhân công giá rẻ, vị trí địa lý thuận lợi trong chuỗi cung ứng khu vực... Những yếu tố này giúp Việt Nam tiếp tục duy trì sức hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư FDI có định hướng sản xuất thực chất.

Ở chiều ngược lại, việc Việt Nam cắt giảm thuế nhập khẩu ô tô Mỹ xuống 0% sẽ làm giảm rào cản gia nhập thị trường, tăng áp lực cạnh tranh và có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp trong nước.

Những yếu tố cần được theo dõi trong thời gian tới

Theo đánh giá của Agriseco, thông báo được đưa ra bởi Tổng thống Donald Trump vẫn còn nhiều điểm mang tính đề cập chung, cần nhiều thông tin cần làm rõ và xác nhận.

Cụ thể, thông báo của Tổng thống Donald Trump vẫn còn nhiều điểm chưa được xác lập cụ thể. Do vậy, đây nhiều khả năng chỉ là một khuôn khổ sơ bộ cho mức thuế hậu đàm phán.

 Mức thuế 20%, 40% cho hàng Việt Nam xuất khẩu qua Mỹ chưa thật sự rõ ràng, đặc biệt các điều khoản cụ thể về phân loại cho các nhóm ngành hàng hóa, công ty chịu thuế chưa được công bố. Ngoài ra, thông tin Việt Nam mở cửa thị trường cho hàng hóa xuất khẩu từ Hoa Kỳ và miễn thuế đối với các mặt hàng này hiện chưa được công bố một cách đầy đủ, rõ ràng. Do đó, cần tiếp tục chờ đợi các văn bản chính thức trước khi đưa ra những đánh giá cụ thể về tác động của chính sách này.

Khái niệm “Transshipping” hiện chưa được diễn giải một cách minh bạch, dẫn tới khả năng mỗi cách lý giải tạo ra một sự khác biệt đáng kể trong đánh giá kết quả áp thuế. Khoảng cách khái niệm này khiến việc phân định giữa mức thuế 20% cho tất cả hàng hóa và 40% đối với hàng trung chuyển trở nên mong manh và mức độ phức tạp cao. 

Đối với thị trường chứng khoán, các mức thuế được công bố nằm trong kịch bản trung tính theo dự báo của nhiều tổ chức, chuyên gia. Mặc dù vậy, TTCK Việt Nam gần đây đã tăng tích cực, đặc biệt một số nhóm ngành liên quan yếu tố thuế quan, có thể do yếu tố kỳ vọng vào mức thuế thấp ở dưới ngưỡng 20%. Vì vậy, thông tin trên không phải là tin tích cực đáng kể trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên điểm sáng là sự rủi ro và tính bất định về thuế quan đã giảm bớt và đem lại nhiều niềm tin hơn cho nhà đầu tư trung và dài hạn

Theo KBSV, để đánh giá mức độ ảnh hưởng đến từng nhóm ngành nghề, cần tiếp tục theo dõi cho đến khi khung thuế chi tiết áp dụng cho từng mặt hàng và so sánh với các đối thủ cạnh tranh tương ứng. Ngoài ra, mức thuế 40% sẽ áp dụng với hàng hóa “trung chuyển”, tuy nhiên định nghĩa cụ thể về “trung chuyển” vẫn chưa được công bố (hàm lượng nguyên vật liệu hay tính theo công đoạn sản xuất) – đây là yếu tố then chốt để đánh giá mức độ ảnh hưởng thực sự.

Tỷ giá cũng là yếu tố quan trọng cần được theo dõi trong thời gian tới khi những thoả thuận mới về chính sách thuế của Mỹ có thể ảnh hưởng đến sức mạnh của đồng USD trực tiếp hơn là sự luân chuyển của các dòng ngoại tệ ra vào Việt Nam.

Trung Anh