Logistics đang trở thành chiến trường mới của bán lẻ Việt Nam. Sau một cú chạm “mua ngay”, phía sau là cuộc đua tốc độ giữa dark-store nội đô, robot kho, AI định tuyến và các mô hình giao nhanh theo giờ. Khi giao trong ngày thành tiêu chuẩn và giao trong giờ ngày càng phổ biến, lợi thế cạnh tranh không còn ở biển hiệu cửa hàng mà ở năng lực vận hành thầm lặng, chính xác đến từng phút.
Logistics lên ngôi, cuộc chạy đua ẩn sau cú click “mua ngay”
Thị trường bán lẻ đang chứng kiến một cuộc chuyển dịch chưa từng có. Thay vì cạnh tranh bằng quảng cáo hay khuyến mãi, các doanh nghiệp đang lao vào một cuộc đua lặng lẽ nhưng khốc liệt phía sau hậu trường, nơi những dark-store, robot kho và hệ thống định tuyến quyết định tốc độ đơn hàng đến tay khách.
Xu hướng “giao trong ngày, thậm chí trong giờ” từng chỉ xuất hiện ở một vài nền tảng lớn, nay đã trở thành tiêu chuẩn mới. Sự bùng nổ thương mại điện tử hậu đại dịch khiến kỳ vọng của người tiêu dùng tăng mạnh.
Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam Nguyễn Ngọc Dũng nhận định rằng logistics và giao hàng chặng cuối không còn là dịch vụ hỗ trợ, mà đã trở thành yếu tố then chốt quyết định trải nghiệm và giữ chân khách hàng. Kỳ vọng “muốn và phải nhận được ngay” đẩy doanh nghiệp vào yêu cầu phải rút ngắn toàn bộ chuỗi vận hành, từ lưu kho, soạn hàng, phân tuyến cho đến dự báo nhu cầu theo từng giờ.
Trong bối cảnh đó, mô hình dark-store, tức những cửa hàng chỉ dành cho việc hoàn tất đơn ngay trong lòng đô thị, phát triển mạnh mẽ. Cùng với đó là sự xuất hiện của các micro-fulfillment center, những kho nhỏ bán tự động đặt gần khu dân cư nhằm rút ngắn thời gian xử lý đơn và giảm tối đa quãng đường giao hàng. Nhiều nhà bán lẻ lớn coi việc mở rộng mạng lưới này là chiến lược sống còn, bởi doanh nghiệp nào ở gần khách hàng hơn sẽ có lợi thế lớn hơn trong cuộc đua tốc độ.
Logistics đang trở thành chiến trường mới của bán lẻ Việt Nam.
Công nghệ tự động hóa kho cũng trở thành lực đẩy quan trọng. Viettel Post đã đưa robot chia chọn và băng chuyền thông minh vào vận hành, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian xử lý đơn trong mùa cao điểm. Đại diện doanh nghiệp cho biết mức độ tự động hóa đã góp phần nâng tỷ lệ giao hàng thành công, giảm áp lực nhân sự và tăng hiệu quả vận hành.
Giao Hàng Nhanh cũng tích hợp trí tuệ nhân tạo vào hệ thống xử lý, từ phân loại đến tối ưu đóng gói, cho thấy doanh nghiệp Việt đang chủ động đổi mới thay vì chỉ sao chép mô hình quốc tế.
Tuy vậy, nhiều chuyên gia logistics cảnh báo rằng tự động hóa không phải là một lời giải hoàn hảo trong mọi trường hợp. Việc đầu tư robot và kho thông minh chỉ thực sự hiệu quả khi mật độ đơn hàng đủ lớn và mô hình kinh doanh ổn định. Một số doanh nghiệp thừa nhận đã phải điều chỉnh kế hoạch tự động hóa do chi phí vận hành cao hơn kỳ vọng. Ngoài ra, thói quen thanh toán khi nhận hàng vẫn đang chiếm tỷ lệ lớn tại Việt Nam khiến chi phí chặng cuối cao hơn, đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống vận hành linh hoạt để xử lý khâu hoàn trả và các rủi ro phát sinh.
Ở tuyến cuối, cuộc tối ưu còn diễn ra mạnh mẽ hơn. Các thuật toán định tuyến theo thời gian thực được ứng dụng để phân bổ đơn hợp lý, giảm quãng đường di chuyển, đồng thời kết hợp tối ưu giữa đội ngũ tài xế toàn thời gian và tài xế cộng tác theo từng khung giờ. Trí tuệ nhân tạo dự báo nhu cầu theo khu vực, gợi ý mặt hàng cần bổ sung tại mỗi dark-store theo từng buổi trong ngày. Một khảo sát của EY cho thấy hơn 60% người tiêu dùng Việt sẵn sàng tự đến các điểm nhận hàng gần nhà trong bán kính nửa kilomet, mở ra hướng đi mới giúp giảm áp lực giao hàng chặng cuối.
Tất cả những cấu phần này hợp lại thành một bức tranh thống nhất. Trong kỷ nguyên bán lẻ mới, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở quầy kệ hay mặt tiền rực sáng, mà ở những gì người tiêu dùng không nhìn thấy. Đó là khả năng xử lý đơn hàng trong các kho hàng thông minh, được vận hành bằng công nghệ và tối ưu theo từng phút. Logistics từ chỗ được xem là một khoản chi phí bắt buộc, nay đã trở thành vũ khí chiến lược quyết định thắng bại của doanh nghiệp.
Tác động lên cửa hàng truyền thống
Sự trỗi dậy của giao hàng siêu tốc đang tạo ra một bước ngoặt lớn đối với bán lẻ truyền thống tại Việt Nam. Khi người tiêu dùng quen đặt hàng online và nhận chỉ trong một đến hai giờ, động lực bước chân ra cửa hàng giảm mạnh, đặc biệt với nhóm hàng tiêu dùng nhanh và nhu yếu phẩm.
Theo đánh giá của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), đến năm 2025 có tới bảy trên mười người Việt thường xuyên mua hàng trực tuyến, khiến mô hình bán lẻ truyền thống mất dần vị thế trung tâm.
Điều này kéo theo hệ quả trực tiếp: lượng khách giảm, doanh thu suy yếu, trong khi chi phí mặt bằng và nhân sự vẫn ở mức cố định. Nhiều tiểu thương tại các chợ lớn thừa nhận lượng khách giảm đáng kể, thậm chí “có ngày vắng như chùa Bà Đanh”, bởi người mua chuyển sang các kênh trực tuyến – nơi có giá cạnh tranh, mẫu mã phong phú, giao hàng tận nơi.
Không chỉ thiếu khách, các cửa hàng truyền thống còn đối mặt với một bài toán khó về vận hành. Để đáp ứng nhu cầu nhận hàng nhanh, họ buộc phải duy trì tồn kho lớn hơn hoặc đặt hàng gần khu vực khách mua. Việc này đòi hỏi hệ thống quản lý khoa học, dự báo nhu cầu và đồng bộ tồn kho là những yếu tố vốn chỉ phổ biến ở các chuỗi bán lẻ lớn.
Chuyên gia trong lĩnh vực thương mại điện tử của Bộ Công Thương nhận định rằng nhiều cửa hàng đã cố gắng “lên mạng” bán hàng nhưng không mang lại hiệu quả do thiếu phần mềm quản lý, không tổ chức được quy trình đóng gói – giao nhận, hoặc không duy trì được tốc độ xử lý đơn như các nền tảng lớn. Đây là nguyên nhân khiến không ít chủ cửa hàng rơi vào cảnh tồn đọng hàng hóa, thiếu vốn xoay vòng và cuối cùng phải thu hẹp hoạt động.
Tuy vậy, giao hàng siêu tốc và logistics thông minh không chỉ mang đến áp lực mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc mô hình kinh doanh. Nhiều chuyên gia bán lẻ tại Việt Nam cho rằng cửa hàng vật lý vẫn sở hữu lợi thế quan trọng: trải nghiệm thực tế – thứ mà mua online khó thể thay thế. Với nhóm hàng thời trang, mỹ phẩm, gia dụng… người tiêu dùng vẫn có nhu cầu được thử, được tư vấn trực tiếp, được “chạm tay vào sản phẩm”. Đây chính là lý do nhiều cửa hàng lựa chọn chuyển mình thành không gian trải nghiệm thay vì đơn thuần là nơi bán hàng.
Sự trỗi dậy của giao hàng siêu tốc đang tạo ra một bước ngoặt lớn đối với bán lẻ truyền thống tại Việt Nam.
Mô hình click-and-collect - đặt hàng online, nhận hàng tại cửa hàng đang trở thành giải pháp giúp giảm chi phí giao nhanh, đồng thời kéo khách đến cửa hàng, tạo cơ hội bán thêm. Một số mặt bằng thậm chí tận dụng diện tích dư thừa để cho thuê làm dark-store vệ tinh hoặc điểm phân phối, qua đó tạo thêm nguồn thu ổn định mà không phải đầu tư mới.
Các doanh nghiệp am hiểu thị trường khẳng định rằng mô hình kết hợp giữa online và offline (omnichannel) sẽ là con đường sống còn của bán lẻ truyền thống trong giai đoạn cạnh tranh khốc liệt hiện nay. Việc số hóa quản lý đơn hàng, đồng bộ tồn kho, tích hợp nhiều kênh bán là cách duy nhất để cửa hàng nhỏ có thể tiếp cận nhóm khách hàng mới mà không bị lấn át.
Nhiều cửa hàng thời trang tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đã bật dậy mạnh mẽ sau khi ứng dụng tính năng livestream, giao nhanh nội thành, kết hợp trải nghiệm trực tiếp trong cửa hàng cho thấy sự linh hoạt chính là chìa khóa thích nghi.
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng nếu cửa hàng truyền thống không thay đổi, họ sẽ bị đẩy ra ngoài hệ sinh thái bán lẻ mới. Bởi khi logistics hiện đại trở thành “hệ tuần hoàn máu” của thương mại, ai không kết nối vào đó sẽ bị tách rời khỏi dòng chảy thị trường. Nhưng nếu dám tái định nghĩa vai trò của mình từ điểm bán sang điểm trải nghiệm, điểm giao nhận, hoặc điểm hoàn tất đơn – các cửa hàng truyền thống vẫn có thể đứng vững trước làn sóng chuyển đổi số đang lan rộng.
Cuộc đua giao hàng siêu tốc không chỉ đang tái định hình hành vi tiêu dùng mà còn buộc toàn bộ hệ thống bán lẻ phải vận động liên tục. Cửa hàng truyền thống đứng trước thách thức lớn, nhưng cũng có cơ hội tái sinh nếu nắm bắt đúng xu thế và chủ động thay đổi. Điều quyết định không phải là họ chạy nhanh đến mức nào, mà là họ tìm được vị trí phù hợp trong chuỗi giá trị đang được tái thiết lập.
Quang Anh