Làn sóng đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra cơ hội cho thị trường trung tâm dữ liệu tại Việt Nam. Chi phí xây dựng cạnh tranh, nhu cầu nội địa tăng và khả năng đón dòng vốn dịch chuyển là những lợi thế đáng chú ý. Tuy nhiên, bài toán nguồn điện, giá điện và cơ chế chính sách vẫn là những yếu tố quyết định khả năng hiện thực hóa cơ hội này.
Làn sóng đầu tư hàng nghìn tỷ USD vào hạ tầng AI
Trong báo cáo chuyên đề về trung tâm dữ liệu và ứng dụng trong lĩnh vực tài chính vừa công bố, VietinBank Securities (VBSE) nhận định sự phát triển của AI đang thúc đẩy nhu cầu đầu tư quy mô lớn vào các trung tâm dữ liệu (TTDL). Khác với trung tâm dữ liệu truyền thống chủ yếu phục vụ lưu trữ và truy xuất thông tin, TTDL AI phải đáp ứng khối lượng tính toán lớn để huấn luyện mô hình và tạo nội dung theo yêu cầu của người dùng. Điều này đòi hỏi hệ thống chip xử lý, điện năng, làm mát, mạng và bộ nhớ có năng lực cao hơn.
Theo VBSE, một TTDL AI vận hành như một “nhà máy sản xuất token”, trong đó điện năng là đầu vào cốt lõi, còn năng lực xử lý và tạo token là đầu ra. Sáu cấu phần quan trọng gồm điện, hệ thống làm mát, máy chủ và chip, hạ tầng mạng, bộ nhớ và phần mềm. Sự phát triển đồng bộ của các cấu phần này hình thành chuỗi giá trị đầu tư rộng, không chỉ giới hạn ở các doanh nghiệp công nghệ.
Quy mô vốn đầu tư dự kiến cho TTDL toàn cầu trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến năm 2030 được VBSE ước tính khoảng 4.100 tỷ USD theo kịch bản cơ sở. Trong đó, châu Mỹ chiếm khoảng 52%, tương đương 2.140 tỷ USD; châu Á - Thái Bình Dương chiếm 26%, tương đương 1.060 tỷ USD; châu Âu chiếm 18%, tương đương 730 tỷ USD. Phần còn lại phân bổ tại Trung Đông và châu Phi.
Ở góc độ dài hạn, PwC/Oxford Economics dự báo vốn đầu tư xây dựng và thiết bị công nghệ cho TTDL toàn cầu có thể tăng từ khoảng 800 tỷ USD năm 2026 lên 1.100 tỷ USD năm 2030. McKinsey ước tính tổng đầu tư cho toàn chuỗi giá trị TTDL giai đoạn 2025–2030 đạt 6.700 tỷ USD, trong đó riêng lĩnh vực AI khoảng 5.200 tỷ USD.
Cơ cấu chi phí và dòng tiền của một “nhà máy AI”
Đáng chú ý, cơ cấu đầu tư cho thấy phần lớn giá trị tập trung ở chip và các hạng mục hạ tầng thiết yếu. Theo số liệu Bernstein, một TTDL AI công suất 1 GW có thể cần khoảng 35 tỷ USD vốn đầu tư. Trong đó, chip GPU chiếm khoảng 39%, hệ thống điện và cơ điện chiếm 33%, mạng chiếm 13%, hệ thống làm mát khoảng 4% và các hạng mục khác khoảng 11%.
Với quy mô đầu tư như vậy, cơ hội không chỉ thuộc về các nhà sản xuất chip hay doanh nghiệp phát triển mô hình AI. Những đơn vị sở hữu quỹ đất, hạ tầng khu công nghiệp, hệ thống điện, thiết bị cơ điện, làm mát và dịch vụ vận hành trung tâm dữ liệu cũng có thể tham gia vào chuỗi giá trị này.
Việt Nam có lợi thế về chi phí, nhưng nguồn điện là nút thắt
Trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư TTDL, Việt Nam được VBSE đánh giá có lợi thế đáng kể về chi phí xây dựng. Theo bảng so sánh của VBSE, chi phí xây dựng TTDL tại TP.HCM ở mức 8,32 USD/W, xếp thứ ba trong các thị trường được khảo sát, sau Thượng Hải và Mumbai.
Mức chi phí này thấp hơn đáng kể so với Tokyo (18,28 USD/W), Singapore (15,39 USD/W), Silicon Valley (15,01 USD/W) và mức bình quân của Mỹ (12,08 USD/W). Với giả định cùng xây dựng một TTDL công suất 100 MW, chi phí xây dựng tại TP.HCM khoảng 832 triệu USD, thấp hơn khoảng 1 tỷ USD so với Tokyo và khoảng 376 triệu USD so với mức bình quân của Mỹ.
Tuy nhiên, khi tính cả thiết bị công nghệ thông tin, khoảng cách tổng vốn đầu tư giữa các thị trường thu hẹp đáng kể do chip, mạng và thiết bị lưu trữ được giả định có mức giá tương đương trên toàn cầu. Theo VBSE, lợi thế chi phí xây dựng thấp là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để quyết định địa điểm đầu tư của các tập đoàn công nghệ lớn.
Đánh giá cơ hội của Việt Nam
Các yếu tố quan trọng hơn trong quyết định lựa chọn địa điểm gồm tốc độ cấp điện, độ ổn định của nguồn cung, giá điện vận hành, kết nối cáp quang biển và tính ổn định của khung pháp lý dài hạn. Đây cũng là những vấn đề Việt Nam cần giải quyết nếu muốn chuyển lợi thế về chi phí thành các dự án đầu tư thực tế.
Theo báo cáo, Việt Nam hiện có khoảng 148 MW công suất TTDL đang vận hành, 79 MW đang xây dựng và 874 MW nằm trong kế hoạch. Quy mô thị trường được dự báo tăng từ 1,04 tỷ USD năm 2025 lên 3,19 tỷ USD năm 2031, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép hằng năm khoảng 20,5%.
Một số dự án đáng chú ý đang được triển khai hoặc chuẩn bị đầu tư. Trong đó, dự án SGI-HCM Campus tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung, Củ Chi, do KBC, AIC và VietinBank hợp tác, có tổng vốn đầu tư khoảng 2,1 tỷ USD, công suất công nghệ thông tin 200 MW và quy mô dự kiến 100.000 GPU. Dự án đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư vào tháng 7/2026, song thời điểm khởi công được lùi sang quý IV/2026.
CMC Hyperscale DC tại Khu Công nghệ cao TP.HCM có vốn đầu tư trên 250 triệu USD, công suất ban đầu 30 MW và kế hoạch mở rộng lên 120 MW. Trong khi đó, FPT AI Factory với vốn đầu tư 200 triệu USD, hợp tác cùng NVIDIA, đã đi vào vận hành với hệ thống H100/H200 và đang triển khai thế hệ B300.
Dù có nhiều dự án, nguồn điện vẫn là điểm nghẽn lớn. Bộ Công Thương đã cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt khoảng 4.300 MW năm 2027 và trên 14.000 MW năm 2030. Trong khi đó, việc triển khai một nguồn điện mới công suất 100 MW có thể mất 2–3 năm. Ngoài ra, cơ chế áp dụng biểu giá điện sản xuất hay kinh doanh đối với TTDL chưa được thống nhất, có thể làm thay đổi đáng kể chi phí vận hành dự án.
VBSE cho rằng nếu không sớm giải quyết bài toán nguồn cung và giá điện, lợi thế về chi phí xây dựng của Việt Nam khó chuyển hóa thành sức hút đủ lớn đối với các nhà đầu tư quy mô toàn cầu.
Dòng vốn dịch chuyển mở thêm cơ hội, nhưng chưa bảo đảm Việt Nam sẽ đón đầu
Một yếu tố được VBSE đề cập là xu hướng gia tăng các biện pháp hạn chế phát triển TTDL tại một số địa phương của Mỹ sau cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11/2026. Theo báo cáo, áp lực lên hóa đơn điện, tài nguyên nước và đất đai khiến vấn đề xây dựng TTDL trở thành nội dung được quan tâm trong các chiến dịch tranh cử và chính sách địa phương.
Theo ước tính của Morgan Stanley, khoảng 20% công suất TTDL tại Mỹ dự kiến đưa vào vận hành năm 2028 có thể bị lùi sang năm 2029; khoảng 40% kế hoạch lắp đặt chip trong giai đoạn 2026–2028 có nguy cơ chậm tiến độ. Đông Nam Á được xếp vào nhóm khu vực có khả năng tiếp nhận thêm khoảng 6 GW công suất TTDL.
Với chi phí xây dựng cạnh tranh và thị trường còn thiếu hụt nguồn cung, Việt Nam có cơ hội thu hút một phần dòng vốn này. VBSE đưa ra kịch bản nếu Việt Nam tiếp nhận được 5–10% trong số 6 GW công suất có khả năng dịch chuyển sang Đông Nam Á, tương đương 300–600 MW, quy mô này có thể bằng 2–4 lần công suất TTDL đang vận hành hiện nay. Chi phí xây dựng tương ứng ước khoảng 2,5–5 tỷ USD, chưa bao gồm thiết bị công nghệ thông tin.
Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý cơ hội dịch chuyển vốn chưa chắc chuyển thành dòng vốn đầu tư thực tế tại Việt Nam. Một số tổ chức phân tích cho rằng Đông Nam Á và Ấn Độ chủ yếu có vai trò phục vụ nhu cầu trong khu vực, trong khi các cụm TTDL phục vụ huấn luyện AI quy mô lớn có thể ưu tiên những thị trường khác. Malaysia hiện cũng đang cạnh tranh mạnh khi Google công bố cam kết đầu tư 15 tỷ USD vào TTDL tại nước này.
Theo kịch bản cơ sở, VBSE dự báo Việt Nam có thể đạt 600–900 MW công suất TTDL vận hành vào năm 2030, với tổng chi phí xây dựng khoảng 4–7 tỷ USD, chưa bao gồm thiết bị công nghệ thông tin. Để đạt được mục tiêu này, báo cáo nhấn mạnh ba điều kiện: sớm có cơ chế giá điện riêng cho TTDL, đẩy nhanh đầu tư hệ thống điện theo quy hoạch và thu hút được các khách thuê quy mô lớn làm đối tác nền tảng.
KBC, FPT, CMG được kỳ vọng hưởng lợi; DGC, CSV, HT1 đối mặt áp lực
Từ chuỗi giá trị TTDL, VBSE phân loại các doanh nghiệp niêm yết theo mức độ tác động của làn sóng đầu tư hạ tầng AI. Nhóm có khả năng hưởng lợi trực tiếp gồm doanh nghiệp sở hữu đất, hạ tầng khu công nghiệp dành cho TTDL và đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu, cung cấp dịch vụ điện toán đám mây, AI.
Trong đó, KBC được đánh giá có mức độ tác động tích cực mạnh nhờ dự án SGI-HCM Campus tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung. Dự án có tổng vốn đầu tư 2,1 tỷ USD, công suất 200 MW và quy mô 100.000 GPU. Theo VBSE, quy mô dự án tương đương khoảng 2,2 lần vốn hóa của KBC tại thời điểm báo cáo. Tuy nhiên, tiến độ khởi công đã nhiều lần điều chỉnh, trong đó một trong những vấn đề cần giải quyết là xác định biểu giá điện áp dụng cho TTDL.
FPT được đánh giá hưởng lợi ở mức trung bình đến mạnh nhờ sở hữu FPT AI Factory, đồng thời tham gia đề xuất dự án siêu TTDL AI khoảng 2 tỷ USD cùng các đối tác G42, Microsoft, Việt Thái và VinaCapital. Doanh thu mảng AI và phân tích dữ liệu trong 9 tháng năm 2026 đạt 2.915 tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ. Dù vậy, VBSE cũng lưu ý tốc độ tăng trưởng mảng công nghệ thông tin nước ngoài chậm lại và giá dịch vụ GPU có thể chịu áp lực giảm.
Đối với CMG, dự án CMC Hyperscale DC có tổng vốn đầu tư trên 250 triệu USD, công suất ban đầu 30 MW và kế hoạch mở rộng lên 120 MW. VBSE đánh giá đây là doanh nghiệp có độ nhạy cao với chủ đề TTDL so với quy mô vốn hóa. Tuy nhiên, giai đoạn đầu tư có thể làm tăng nợ vay và chi phí khấu hao; khả năng cải thiện lợi nhuận phụ thuộc vào tiến độ đưa dự án vào khai thác và tỷ lệ lấp đầy.
Ở chiều ngược lại, DGC, CSV và HT1 được VBSE xếp vào nhóm có thể chịu tác động tiêu cực trong trung và dài hạn do đặc thù tiêu thụ nhiều điện. Khi TTDL AI vận hành liên tục 24/7 và nhu cầu điện tăng nhanh, các doanh nghiệp sản xuất thâm dụng năng lượng có thể phải cạnh tranh nguồn cung với các dự án mới, đồng thời đối mặt nguy cơ tăng chi phí đầu vào hoặc bị tiết giảm điện.
DGC sử dụng công nghệ lò điện hồ quang để sản xuất phốt pho vàng, với định mức tiêu thụ điện khoảng 13.000–14.000 kWh/tấn theo định mức ngành. CSV sử dụng công nghệ điện phân trong sản xuất xút – clo, tiêu thụ khoảng 2.300–2.600 kWh/tấn xút. Trong khi đó, ngành xi măng của HT1 tiêu thụ khoảng 90–110 kWh điện/tấn sản phẩm, bên cạnh nhu cầu năng lượng từ than.
VBSE lưu ý tác động bất lợi đối với các doanh nghiệp này chủ yếu nằm trong giai đoạn 2027–2030, chưa phản ánh rõ vào kết quả kinh doanh hiện tại. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào diễn biến cung – cầu điện, chính sách giá điện và khả năng chuyển chi phí tăng thêm vào giá bán sản phẩm.
Nhìn chung, làn sóng đầu tư TTDL AI mở ra cơ hội phát triển một phân khúc hạ tầng số có quy mô lớn tại Việt Nam, đồng thời tạo thêm dư địa cho các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị. Tuy nhiên, lợi thế về chi phí xây dựng và nhu cầu thị trường mới là một phần của bài toán. Khả năng cung ứng điện ổn định, cơ chế giá điện minh bạch và tiến độ triển khai hạ tầng năng lượng sẽ quyết định mức độ Việt Nam có thể tham gia vào làn sóng đầu tư này.
Trung Anh