Đại biểu Quốc hội lo 'nghèo hóa' khi bãi bỏ quy định lương hưu tối thiểu

Đại biểu Quốc hội Vương Thị Hương (đoàn Hà Giang) cho biết, do cách tính mức lương hưu hàng tháng dựa trên thời gian đóng góp vào mức tiền lương, thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) nên việc giảm điều kiện về thời gian đóng BHXH sẽ khiến mức lương hưu thấp.

Lo 'nghèo hóa' khi bãi bỏ quy định lương hưu tối thiểu

Sáng 27/5, Quốc hội họp phiên toàn thể ở hội trường, thảo luận về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi). Theo đó, nội dung liên quan đến lương hưu được nhiều đại biểu Quốc hội cho ý kiến.

Đề cập về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện quy định tại Điều 3 của dự thảo Luật, đại biểu Vương Thị Hương (Hà Giang) cho rằng, khoản i và khoản n của Điều 3 quy định đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm người quản lý doanh nghiệp.

Theo Khoản 24, Điều 4 Luật Doanh nghiệp sửa đổi thì người quản lý doanh nghiệp là người quản lý doanh nghiệp tư nhân và người quản lý công ty bao gồm chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc và cá nhân giữ chức danh quản lý khác theo quy định tại Điều lệ công ty.

Còn theo khoản 7 Điều 3 Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp có quy định: Người quản lý doanh nghiệp bao gồm Chủ tịch và thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Tổng Giám đốc hoặc Giám đốc, Phó tổng giám đốc hoặc Phó giám đốc, Kế toán trưởng.

Như vậy, cùng một thuật ngữ người quản lý doanh nghiệp nhưng tại hai luật trên đã có cách giải thích khác nhau. Để thống nhất cách hiểu và tránh việc áp dụng tùy tiện trong thực tế, đại biểu Vương Thị Hương đề nghị bổ sung giải thích từ ngữ đối với thuật ngữ "người quản lý doanh nghiệp" để áp dụng trong phạm vi của Luật này.

Về giảm điều kiện số năm đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu để người tham gia được hưởng lương hưu từ 25 xuống 15 năm quy định tại Điều 68 của dự thảo Luật, đại biểu Vương Thị Hương khẳng định: Chính sách này nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 28 của Ban Chấp hành Trung ương về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội là phù hợp với thực tế khi thị trường lao động của nước ta còn ở giai đoạn đầu phát triển, tạo cơ hội cho những người tham gia bảo hiểm xã hội muộn hoặc quá trình tham gia không liên tục có thời gian đóng bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, do cách tính mức lương hưu hàng tháng dựa trên thời gian đóng góp vào mức tiền lương, thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội nên việc giảm điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội sẽ làm xuất hiện thêm nhiều trường hợp người lao động nghỉ hưu với mức lương hưu rất thấp, lao động nam chỉ hưởng mức 33,75%.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật đã không còn quy định về mức lương hưu hàng tháng thấp nhất như quy định tại Khoản 5, Điều 56 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014. Đây là điều mà nhiều người lao động đang rất băn khoăn và lo ngại có thể dẫn đến xu hướng nghèo hóa của một bộ phận người dân trong tương lai.

"Do vậy, Ban soạn thảo cần xem xét thiết kế cách tính lương hưu có tính chia sẻ để hỗ trợ cho những người có tiền lương hưu quá thấp để các đối tượng này có thể đảm bảo cuộc sống". Đại biểu Vương Thị Hương đề nghị.

Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Trần Kim Yến (TP HCM) cho rằng, do cách tính mức lương hưu dựa trên thời gian đóng góp và mức tiền lương, thu nhập làm căn cứ đóng BHXH, nên việc giảm điều kiện về thời gian đóng BHXH sẽ làm xuất hiện thêm nhiều trường hợp người lao động nghỉ hưu với mức lương hưu rất thấp (lao động nam chỉ hưởng mức 33,75%), tương đương hơn 2 triệu đồng. Đồng thời, dự thảo Luật đã bỏ quy định về mức lương hưu tối thiểu.

“Đây là điều mà nhiều người lao động đang băn khoăn, vì có thể dẫn đến xu hướng “nghèo hóa” của một bộ phận người dân trong tương lai”, nhấn mạnh điều này, bà Yến đề nghị thiết kế cách tính lương hưu có tính chia sẻ để hỗ trợ cho những người có tiền lương hưu quá thấp; theo đó, mức lương hưu tối thiểu của người lao động nam ở mức 40%, lao động nữ ở mức 50%.

“Cần xây dựng chế độ hưu trí hấp dẫn, lương hưu phải đủ mức sống tối thiểu của bản thân họ (cá biệt hiện nay có một lượng người hưởng hưu trí thấp hơn mức lương tối thiểu)”, bà Yến lưu ý.

Xem xét bổ sung cách tính mức lương hưu đối với một số ngành đặc thù

Đại biểu Hoàng Hữu Chiến (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang) cũng đề nghị xem xét bổ sung cách tính mức lương hưu hàng tháng để các đối tượng trong một số ngành đặc thù trong quân đội được hưởng mức lương hưu tối đa.

Đề cập về thực hiện bảo hiểm xã hội trong quân đội, đại biểu Hoàng Hữu Chiến cho biết, qua thực tiễn thực hiện bảo hiểm xã hội, một số cán bộ công tác trong một số ngành, lĩnh vực đặc thù của quân đội khi nghỉ hưu thì chưa được hưởng mức lương hưu tối đa 75%. Một số lĩnh vực ngành như là phi công, thủy thủ tàu ngầm, lực lượng radar, kỹ thuật hàng không, hóa học và một số lực lượng trọng yếu khác thì cán bộ trong lĩnh vực này hiện nay rất là khó tuyển do yêu cầu đòi hỏi cao, rất toàn diện về mọi mặt, khắt khe về sức khỏe, chuyên môn nghiệp vụ, chi phí đào tạo công phu, tốn kém. Tuy nhiên, do yêu cầu công việc nên tuổi đời công tác có giới hạn nhất định và hiện nay một số ngành thì yêu cầu tuổi đời không quá 40, 45 hoặc là 48 tuổi. Như vậy, trừ thời gian đào tạo, thời gian công tác ở một số ngành chỉ đến 12, 15 hoặc là 18 năm là phải chuyển công tác hoặc là nghỉ hưu.

Mặt khác, môi trường công tác trong các lĩnh vực này chịu tác động ảnh hưởng rất lớn đến tâm sinh lý, sức khỏe như các loại sóng điện tử, bức xạ nhiệt, tiếng ồn, hóa chất độc hại, bụi công nghiệp. Do tính chất công việc căng thẳng, chịu áp lực lớn, có nguy cơ rủi ro và mất an toàn cao và nhiều trường hợp hy sinh, bị thương trong khi thực hiện nhiệm vụ. Những trường hợp này nếu không bố trí sử dụng được công việc khác và không thể chuyển ngành được, nếu đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội thì nghỉ hưu và như vậy sẽ không được hưởng lương hưu tối đa 75% vì không đủ 35 năm tham gia bảo hiểm xã hội. Chưa kể các đối tượng trên khi tuổi cao sức yếu thường mắc một số bệnh nền mãn tính, ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe do môi trường hoạt động công tác trước đó.

Như vậy, khi nghỉ hưu, cán bộ công tác trong một số lĩnh vực này sẽ rất thiệt thòi, có tác động ảnh hưởng đến tư tưởng, đời sống của cán bộ, gia đình và chính sách hậu phương quân đội, đồng thời không khuyến khích, không thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao vào quân đội công tác, cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ảnh hưởng đến mục tiêu xây dựng quân đội mà Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII, Nghị quyết 05 của Bộ Chính trị khóa XIII, Nghị quyết 230 của Quân ủy Trung ương về tổ chức quân đội nhân dân Việt Nam đã xác định.

Từ những vấn đề nêu trên, ngoài các chính sách bảo hiểm xã hội chung để thể hiện sự quan tâm, ưu đãi của Đảng, Nhà nước và phù hợp với hoạt động quân sự, quốc phòng, đại biểu Hoàng Hữu Chiến đề nghị cơ quan soạn thảo Quốc hội xem xét bổ sung vào một khoản tại Điều 70 của dự thảo luật quy định cách tính mức lương hưu hàng tháng để các đối tượng trên được hưởng mức lương hưu tối đa theo dự thảo sửa đổi luật lần này. Phương án là từ năm thứ 21 đối với nam và từ năm thứ 16 đối với nữ, mỗi năm được hưởng thêm 3% đến tối đa 75 % hoặc là nội dung này thì giao cho Chính phủ quy định chi tiết đối với một số ngành, lĩnh vực hoạt động đặc thù, trong đó có hoạt động của Quân đội và Công an.

Giảm gánh nặng cho cả xã hội

Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Khánh Thu (Thái Bình) đánh giá, nội dung dự thảo Luật phù hợp với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, phù hợp với Hiến pháp, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, bà đề nghị ban soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, dựa trên những căn cứ khoa học, tính thực tiễn, đánh giá kỹ lưỡng, tính toán cụ thể, tính dự báo cao và pháp điển hóa những quy định về chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội.

Về điều kiện hưởng BHXH một lần, đại biểu cho rằng, hai phương án được đưa ra trong dự thảo luật đều chưa phải là những phương án tối ưu, vì chưa giải quyết triệt để tình trạng hưởng BHXH một lần và tạo được sự đồng thuận cao.

Để đảm bảo hướng đến thực hiện đúng nguyên lý của BHXH và đảm bảo an sinh tuổi già cho người lao động, hạn chế phát sinh phức tạp trong tổ chức thực hiện, theo bà Thu, phương án 1 cơ bản bảo đảm kế thừa quy định hiện hành, không gây sự xáo trộn trong xã hội, hạn chế được tình trạng một người tham gia bảo hiểm xã hội có nhiều lần hưởng bảo hiểm xã hội một lần thời gian qua.

Về lâu dài, người tham gia mới sẽ không còn được hưởng BHXH một lần nên góp phần gia tăng số người ở lại hệ thống để được thụ hưởng các chế độ của bảo hiểm xã hội từ chính quá trình tích lũy khi tham gia bảo hiểm xã hội, giảm gánh nặng cho cả xã hội.

Chủ trương này cũng hướng dần tới nguyên tắc phổ quát của BHXH là khi có việc làm và thu nhập thì sẽ phải tham gia BHXH để tích lũy cho tương lai khi về già trong bối cảnh già hóa ngày càng gia tăng. Bởi nước ta đã chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số.

Hồng Quang