Thị trường đất hiếm nặng của Trung Quốc vẫn duy trì mặt bằng giá cao trong tháng 9, nhưng chưa hình thành xu hướng tăng mới khi hoạt động mua bán ở hạ nguồn còn thận trọng. Nguồn cung chịu kiểm soát chặt trong khi nhu cầu từ các nhà sản xuất vật liệu từ tính chưa phục hồi rõ rệt đang tạo thế cân bằng, khiến giá dysprosium và các sản phẩm liên quan chủ yếu dao động quanh vùng hiện tại.
Nguồn cung bị giới hạn, giá dysprosium vẫn neo cao
Sau những biến động mạnh của thị trường đất hiếm thời gian qua, nhóm đất hiếm nặng tại Trung Quốc bước vào tháng 9 với trạng thái tương đối ổn định. Dữ liệu thị trường ngày 14/9 cho thấy giá dysprosium oxide duy trì quanh 1,445 triệu nhân dân tệ/tấn, tương đương khoảng 190 USD/kg, gần như không thay đổi so với những phiên trước.
Trước đó, trong 10 ngày đầu tháng 9, giá dysprosium oxide dao động quanh vùng 1,46 triệu nhân dân tệ/tấn, dysprosium kim loại khoảng 1,96 triệu nhân dân tệ/tấn, trong khi hợp kim ferro-dysprosium có thời điểm điều chỉnh nhẹ xuống khoảng 1,42 triệu nhân dân tệ/tấn. Diễn biến này cho thấy thị trường chưa xuất hiện cú hích đủ lớn để đẩy giá ra khỏi vùng tích lũy.
Đất hiếm là một mắt xích quan trọng chuỗi cung ứng toàn cầu. (Ảnh minh hoạ)
Một trong những nguyên nhân giúp giá khó giảm sâu nằm ở đặc điểm nguồn cung của đất hiếm nặng. Trung Quốc vẫn duy trì cơ chế kiểm soát sản lượng khai thác và chế biến thông qua hạn ngạch quốc gia. Theo dữ liệu được công bố cho năm 2026, tổng hạn ngạch khai thác đất hiếm được xác định ở mức 285.000 tấn quy đổi REO, trong đó nhóm đất hiếm nặng chỉ khoảng 39.000 tấn, tăng 2,6% so với năm trước.
So với mức tăng 7,1% của hạn ngạch đất hiếm nhẹ, tốc độ mở rộng nguồn cung đất hiếm nặng thấp hơn đáng kể. Đây là yếu tố mang tính cơ cấu, khiến khả năng nguồn cung dysprosium và một số nguyên tố nặng tăng nhanh theo nhu cầu thị trường bị hạn chế.
Sự khác biệt này đặc biệt đáng chú ý bởi dysprosium và terbium là những nguyên tố quan trọng trong sản xuất nam châm vĩnh cửu hiệu suất cao. Trong khi nhiều dự án khai thác đất hiếm mới trên thế giới tập trung vào đất hiếm nhẹ, năng lực tinh luyện nhóm đất hiếm nặng vẫn tập trung lớn ở Trung Quốc. USGS đánh giá Trung Quốc vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo trong hoạt động chế biến đất hiếm toàn cầu, đồng thời gần như kiểm soát toàn bộ nguồn cung dysprosium và terbium tinh luyện.
Bên cạnh hạn ngạch, chính sách kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc cũng tiếp tục khiến đất hiếm nặng trở thành một mắt xích nhạy cảm trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Dysprosium và terbium nằm trong nhóm đất hiếm chịu các quy định kiểm soát xuất khẩu đối với một số mặt hàng có mục đích sử dụng kép.
Những yếu tố này tạo ra một "hàng rào" đối với nguồn cung, giúp giá có nền tảng nhất định ngay cả khi nhu cầu ngắn hạn chưa thực sự mạnh. Tuy nhiên, nguồn cung bị kiểm soát không đồng nghĩa giá sẽ liên tục tăng. Khi lực mua từ các nhà máy hạ nguồn suy yếu, thị trường vẫn có thể rơi vào trạng thái đi ngang như hiện nay.
Nhà máy nam châm thận trọng, thị trường thiếu động lực bứt phá
Ở phía cầu, thị trường đất hiếm nặng đang chịu tác động từ sự thận trọng của các doanh nghiệp hạ nguồn. Theo SMM, giao dịch đất hiếm nói chung trong ngày 11/9 vẫn khá yếu, trong khi các đơn hàng đối với dysprosium chủ yếu tập trung vào nhu cầu thực tế và quy mô nhỏ. Người mua chưa có xu hướng tích trữ lớn khi giá ở mức cao.
Trước đó, dữ liệu thị trường cũng cho thấy lượng hỏi mua dysprosium tương đối ổn định nhưng khả năng chốt các lô hàng ở mức giá cao còn hạn chế. Điều này khiến bên bán dù không chịu sức ép nguồn cung lớn vẫn khó đẩy giá tăng mạnh.
Đối với các nhà sản xuất nam châm NdFeB, nguyên liệu đất hiếm nặng là một trong những cấu phần chi phí quan trọng, đặc biệt với các dòng nam châm hiệu suất cao sử dụng trong xe điện, động cơ công nghiệp và thiết bị năng lượng.
Tuy nhiên, khi thị trường đầu cuối chưa tạo ra nhu cầu đủ mạnh, các nhà máy có xu hướng chỉ mua đủ cho đơn hàng đã xác định thay vì tích trữ nguyên liệu. Chiến lược này giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro tồn kho trong bối cảnh giá nguyên liệu vẫn ở mức cao, nhưng đồng thời làm giảm đáng kể lực cầu giao ngay.
Đất hiếm là nhóm nguyên tố đóng vai trò then chốt trong kỷ nguyên công nghệ cao. (Ảnh minh hoạ)
Một yếu tố khác cũng được thị trường quan tâm là khả năng tiết giảm hàm lượng dysprosium và terbium trong vật liệu nam châm. Công nghệ sản xuất nam châm hiện ngày càng hướng tới việc tối ưu hóa lượng đất hiếm nặng sử dụng trên mỗi sản phẩm mà vẫn bảo đảm hiệu suất cần thiết. Điều này có thể làm giảm tốc độ tăng nhu cầu đối với dysprosium trong một số phân khúc, ngay cả khi sản lượng xe điện và thiết bị điện khí hóa tiếp tục tăng.
Chính sự giằng co giữa nguồn cung bị giới hạn và nhu cầu chưa đủ mạnh đang giữ thị trường trong vùng tích lũy. Người bán có cơ sở để giữ giá nhờ nguồn cung khó mở rộng nhanh, nhưng người mua lại không muốn đẩy mạnh tích trữ khi triển vọng đơn hàng chưa rõ ràng.
Trong ngắn hạn, đây có thể vẫn là trạng thái chủ đạo của thị trường đất hiếm nặng Trung Quốc. Giá dysprosium nhiều khả năng tiếp tục được hỗ trợ bởi các ràng buộc nguồn cung và vai trò chiến lược của nhóm nguyên tố này, nhưng để bước vào một chu kỳ tăng mới cần một cú hích rõ hơn từ nhu cầu hạ nguồn.
Về dài hạn, triển vọng vẫn được xem là đáng chú ý khi xe điện, điện tử, tự động hóa và năng lượng tái tạo tiếp tục mở rộng. Cùng với đó, những hạn chế trong việc phát triển nguồn cung đất hiếm nặng ngoài Trung Quốc khiến thị trường quốc tế vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi các thay đổi về chính sách khai thác, chế biến và xuất khẩu của nước này. Những diễn biến gần đây cũng cho thấy một số doanh nghiệp Trung Quốc đã thận trọng hoặc tạm dừng một số lô hàng sang Mỹ do lo ngại rủi ro địa chính trị, cho thấy yếu tố chính sách ngày càng gắn chặt với chuỗi cung ứng đất hiếm.
Vì vậy, diễn biến của thị trường trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào việc nhu cầu từ các nhà sản xuất nam châm có thực sự cải thiện hay không. Nếu đơn hàng hạ nguồn phục hồi rõ rệt trong khi nguồn cung vẫn bị giới hạn, giá đất hiếm nặng có thể có thêm dư địa đi lên. Ngược lại, nếu sức mua tiếp tục yếu, thị trường nhiều khả năng duy trì trạng thái đi ngang quanh vùng giá cao hiện nay.
Thanh Phong