Giá các kim loại đất hiếm như dysprosium và terbium đang neo ở mức cao gấp đôi so với tháng trước, sau khi Trung Quốc áp đặt hạn chế xuất khẩu lên nhóm nguyên liệu chiến lược này. Dù có tín hiệu điều chỉnh nhẹ đầu tháng 6, nguồn cung toàn cầu vẫn căng thẳng, làm dấy lên lo ngại trong các ngành công nghệ cao, quốc phòng và năng lượng tái tạo.
Giá đất hiếm tăng vọt do Trung Quốc siết xuất khẩu - Ảnh minh hoạ/TL.
Bộ dữ liệu mới nhất từ công ty nghiên cứu Argus Media (Anh) – đơn vị theo dõi thị trường kim loại tại châu Âu – cho thấy giá các nguyên tố đất hiếm bên ngoài Trung Quốc vẫn ở mức rất cao. Tính đến ngày 4/6, giá dysprosium ghi nhận 750 USD/kg, giảm 12% so với đỉnh tháng 5; trong khi terbium đạt 2.850 USD/kg, giảm 5%. Tuy nhiên, cả hai kim loại này vẫn cao gấp đôi so với mức giá hồi tháng 4 và đang tiệm cận các mức đỉnh từng ghi nhận trong năm 2015 – thời điểm Argus bắt đầu thống kê.
Dysprosium và terbium là hai nguyên tố then chốt trong sản xuất nam châm hiệu suất cao, vốn là thành phần quan trọng trong động cơ xe điện, tuabin gió và thiết bị quân sự. Giá của hai kim loại này đã tăng gấp ba lần chỉ trong tháng 5 trước khi điều chỉnh nhẹ đầu tháng 6, phản ánh mức độ lo ngại lan rộng trên thị trường về nguy cơ thiếu hụt kéo dài.
Yttrium – một nguyên tố khác được sử dụng nhiều trong lĩnh vực quốc phòng – cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, lên 45 USD/kg, tăng khoảng 20% trong tháng 5 và cao gấp sáu lần so với hai tháng trước đó.
Đợt biến động giá lần này bắt nguồn từ động thái chính sách của Bắc Kinh. Hồi tháng 4, Trung Quốc công bố áp dụng hạn chế xuất khẩu đối với bảy nguyên tố đất hiếm, bao gồm cả dysprosium và terbium. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ gia tăng, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố áp thuế đối ứng nhằm vào hàng hóa từ Trung Quốc và nhiều đối tác thương mại khác.
Theo đánh giá từ Argus Media, việc giá đất hiếm điều chỉnh nhẹ trong đầu tháng 6 chủ yếu xuất phát từ kỳ vọng rằng hai nền kinh tế lớn sẽ tiếp tục đối thoại để tháo gỡ căng thẳng. Tuy nhiên, cuộc điện đàm giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tuần trước không mang lại kết quả cụ thể, khiến thị trường vẫn thận trọng trước rủi ro gián đoạn nguồn cung trong trung và dài hạn.
“Ngay cả khi sản xuất chưa bị ảnh hưởng rõ rệt ở thời điểm hiện tại, thì sự bất ổn trong việc cấp phép xuất khẩu từ Trung Quốc đã khiến tâm lý thị trường bất an,” đại diện Argus Media nhận định. “Giá đất hiếm khó có khả năng quay về mức ổn định trước tháng 4 nếu không có thay đổi đáng kể trong chính sách xuất khẩu của Bắc Kinh.”
Trước biến động giá kéo dài, nhiều doanh nghiệp sản xuất nguyên vật liệu đã bắt đầu tính đến các kịch bản ứng phó. Proterial – công ty Nhật Bản chuyên sản xuất nam châm đất hiếm (trước đây là Hitachi Metals) – cho biết đang cân nhắc việc chia sẻ một phần chi phí tăng giá với khách hàng để duy trì chuỗi cung ứng. “Nhiều khách hàng đã liên hệ bày tỏ lo ngại vì chưa được cấp phép xuất khẩu đối với các lô hàng từ Trung Quốc,” đại diện Proterial cho biết thêm.
Theo giới chuyên gia, đợt tăng giá hiện nay được xem là cú sốc lớn nhất với chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu kể từ năm 2010 – khi Trung Quốc cũng từng áp dụng hạn chế xuất khẩu, khiến giá thị trường quốc tế tăng đột biến và buộc nhiều quốc gia phải tìm kiếm nguồn thay thế. Tuy nhiên, đến nay, Trung Quốc vẫn chiếm hơn 60% sản lượng khai thác và gần 90% công suất tinh luyện đất hiếm toàn cầu, khiến việc thay thế gần như không khả thi trong ngắn hạn.
Trong bối cảnh nhu cầu dành cho xe điện, năng lượng tái tạo và thiết bị quân sự không ngừng tăng, đất hiếm ngày càng được xem là tài nguyên chiến lược. Việc nguồn cung bị gián đoạn không chỉ đẩy chi phí sản xuất lên cao, mà còn ảnh hưởng đến tiến độ phát triển sản phẩm tại Mỹ, châu Âu và Nhật Bản – những khu vực phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu.
Giới quan sát cảnh báo rằng nếu tình trạng hạn chế xuất khẩu tiếp diễn, thị trường đất hiếm toàn cầu có thể bước vào chu kỳ tăng giá kéo dài, với hệ lụy lan rộng tới toàn bộ ngành công nghiệp công nghệ cao trong những tháng tới.
Nhật Hạ