Chiến dịch 90 ngày rà soát, làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai đang được Bộ Công an phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai đã mở ra cơ hội lớn cho hàng triệu hộ dân đang sử dụng đất chưa có giấy tờ.
Chiến dịch 90 ngày (từ 1/9-30/11/2025) rà soát, làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai do Bộ Công an phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của người dân và giới bất động sản. Trong bối cảnh hàng loạt thửa đất, căn nhà chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, việc đẩy nhanh cấp “sổ đỏ” cho đất không giấy tờ được coi là bước đi then chốt để minh bạch hóa thị trường, đảm bảo quyền lợi cho người dân.
Nhiều địa phương hiện còn tỷ lệ lớn nhà đất chưa có “sổ đỏ”, trong đó có cả những dãy phố, khu dân cư tồn tại hàng chục năm. Điều này gây khó khăn cho quản lý nhà nước và làm méo mó giá trị giao dịch: bất động sản không “sổ đỏ” thường chỉ bằng 2/3, thậm chí một nửa giá so với thị trường, đồng thời không thể thế chấp vay vốn ngân hàng.
Trường hợp 40 căn nhà tại phường Từ Sơn (Bắc Ninh) là ví dụ điển hình. Được xây dựng trên đất chính quyền giao trái thẩm quyền từ 30 năm trước, đến nay các hộ vẫn chưa có giấy chứng nhận. Ông Nguyễn Văn Ngôn – một hộ dân ở đây – chia sẻ: “Giấy tờ vẫn mông lung, chỉ mong được cấp sổ để yên tâm”.
Theo Luật Đất đai, một số trường hợp sử dụng đất không có giấy tờ vẫn đủ điều kiện được cấp “sổ đỏ” nếu đáp ứng các tiêu chí: sử dụng ổn định trước ngày 1/7/2014, không có tranh chấp, được UBND cấp xã xác nhận. Đất không giấy tờ hiện chủ yếu có nguồn gốc nhận chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế bằng giấy viết tay, đất khai hoang, lấn chiếm hoặc do tổ chức, cá nhân giao trái thẩm quyền.
Khó khăn lớn nhất với chính quyền địa phương là xác định nguồn gốc và thời điểm sử dụng đất. Luật Đất đai chia ba mốc thời gian 1980, 1993 và 2014 để tính nghĩa vụ tài chính. Số tiền người dân phải nộp có thể chênh lệch từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng. Tại phường Từ Sơn, nhiều hộ dự kiến phải nộp 200–300 triệu đồng/lô khi làm “sổ đỏ”.
Ảnh minh hoạ.
Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều khâu trong quy trình cấp “sổ đỏ” đã được lược bỏ như không còn hội đồng đăng ký xét duyệt, không phải qua cấp huyện. Tuy nhiên, cán bộ địa chính xã vẫn phải dựa vào nhiều nguồn thông tin để xác minh, tránh lợi dụng hợp thức hóa vi phạm, thất thoát đất công.
Ngoài xác minh trực tiếp, các giấy tờ như hóa đơn tiền điện, nước, biên lai nộp thuế, giấy phạt xây dựng… cũng là căn cứ xác định thời điểm sử dụng đất. Đây là giải pháp tạm thời để tính đúng nghĩa vụ tài chính cho người dân. Ông Nguyễn Đức Mạnh – Phó Chủ tịch UBND phường Từ Sơn – thẳng thắn: “Quy định mới giao toàn bộ cho cơ quan chuyên môn phường, nhưng nhiều cán bộ không nắm được thời điểm, diện tích cũ. Mong sớm có hướng dẫn cụ thể”.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai đang được lấy ý kiến để trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10. Nhiều cán bộ kiến nghị các điều khoản phải rõ ràng, các nghị định, thông tư nên được gộp, tích hợp để cán bộ dễ tra cứu, áp dụng. Ông Lê Văn Tuấn – Phòng Kinh tế, UBND xã Thanh Trì (Hà Nội) cho biết: “Hiện văn bản sửa đổi rải rác, phải tra cứu nhiều. Nếu tích hợp lại sẽ thuận lợi hơn”.
Theo ông Võ Hồng Thắng – Giám đốc đầu tư DKRA Group – việc cấp “sổ đỏ” cho đất không giấy tờ và định danh từng thửa đất sẽ giúp minh bạch hóa thị trường, tránh rủi ro giao dịch, hạn chế thất thoát thuế. Khi có cơ sở dữ liệu quốc gia đầy đủ, cơ quan quản lý sẽ dễ dàng xác định giá chuyển nhượng, kiểm soát kê khai thuế, hạn chế tình trạng bán giá cao nhưng khai thấp để né thuế.
Tại nhiều địa phương, đất không giấy tờ chiếm 70–80% hồ sơ cấp “sổ đỏ” lần đầu. Đợt rà soát 90 ngày kết hợp quy trình tinh gọn nhờ mô hình chính quyền hai cấp được kỳ vọng giải quyết dứt điểm tình trạng tồn đọng, giúp người dân ổn định cuộc sống, đồng thời làm sạch dữ liệu đất đai phục vụ hoạch định chính sách.
PV