Mới đây, Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) đã có đề xuất gửi Chính phủ đưa lãi suất tiền gửi VND dần về mức 0%. Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định, việc đưa lãi suất tiền gửi về 0% là thiếu cơ sở và không khả thi, gây rủi ro cho nền kinh tế khi lạm phát của Việt Nam vẫn ở mức cao.
Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính (VAFI) vừa có công văn gửi Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Kinh tế Trung ương nêu đề xuất với nội dung hạ dần lãi suất tiền gửi VND về mức 0%/năm.
Theo VAFI, mức lãi suất này được nhiều nền kinh tế phát triển áp dụng, thậm chí, có một số nước còn duy trì lãi suất âm (thu phí tiền gửi). Chính sách này nhằm bảo đảm lãi suất cho vay cực thấp (2-5%), qua đó kích thích hệ thống doanh nghiệp và thị trường chứng khoán phát triển, bảo đảm an sinh xã hội cho người thu nhập thấp.
Tuy nhiên, ngay sau đề xuất của VAFI được đưa ra đã nhận được nhiều ý kiến trái chiều của nhiều chuyên gia kinh tế.
Theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia tài chính – ngân hàng, đây là đề xuất thiếu cơ sở và không khả thi. TS. Lực cho rằng, so sánh lãi suất danh nghĩa quốc tế như vậy là khập khiễng bởi mức độ rủi ro của Việt Nam cao hơn so với đa số các nước trong khu vực, trong mẫu so sánh VD: Việt Nam xếp hạng BB theo S & P (Mỹ) trong khi đó của Indonesia, Philippine là BBB, Thái Lan (BBB+), Malaysia (A-), Trung Quốc (A+), Hàn Quốc (AA), Singapore (AAA)…
TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia tài chính – ngân hàng
“Theo quy luật kinh tế - tài chính, rủi ro cao thì lãi suất phải cao hơn để bù đắp rủi ro đó. Vì thế, hiện nay doanh nghiệp Việt Nam đi vay vốn nước ngoài bằng USD trung hạn (1-5 năm), bên cho vay hoặc mua trái phiếu thường yêu cầu lãi suất USD từ 3-6%/năm, tùy thuộc vào thời hạn và mức độ rủi ro, tiềm năng của doanh nghiệp đó cũng như bản thân dự án đầu tư”, TS. Lực cho hay.
Theo chuyên gia ngân hàng Phạm Nam Kim, lạm phát Việt Nam cao hơn nhiều so với quốc tế và khu vực. Năm 2020 là 3,2%, dự báo lạm năm 2021 vào khoảng 3,5-4%.Giả sử chúng ta đưa được lãi suất tiền gửi về 0% trong khi lạm phát như vậy, liệu người dân có mặn mà gửi tiền vào ngân hàng? Trong khi đó, dòng vốn huy động từ tiền gửi của hệ thống ngân hàng vẫn 50% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.
TS Hồ Quốc Tuấn, giảng viên Đại học Bristol (Anh), lập luận lãi suất tiền gửi giảm về 0% sẽ khiến tiền chảy ra khỏi hệ thống NH, chuyển sang các kênh như vàng, ngoại tệ, cổ phiếu, đất đai, "đốt nóng" thị trường tài chính và bất động sản. Trong khi đó, Việt Nam đang ở giai đoạn dân số vàng, các phúc lợi an sinh xã hội cho người dân chưa được cao như nhiều nước nên nhu cầu tiết kiệm của người Việt lớn. Người dân cần có kênh đầu tư an toàn để ký thác tiền tiết kiệm cũng như tạo ra lãi suất hợp lý.
"Sự co hẹp lãi suất tiền gửi tiết kiệm sẽ tạo ra những hệ lụy kinh tế - xã hội khó lường và chỉ làm giàu cho một số ít người thông qua việc bùng nổ thị trường tài chính và bất động sản" - TS Hồ Quốc Tuấn cảnh báo.
Theo TS Hồ Quốc Tuấn, việc các nền kinh tế lớn giữ lãi suất tiền gửi ở mức rất thấp hay gần bằng 0% xuất phát từ yếu tố lạm phát, như Nhật, Đức lạm phát có số âm. Khi lạm phát Mỹ tăng quá mục tiêu 2%, hội đồng chính sách tiền tệ Mỹ đã đưa ra ngay chính sách đẩy lãi suất cơ bản về 2% trong năm 2023. Việt Nam không ở điều kiện tương tự khi mới thành công trong việc khống chế lạm phát vài năm qua ở dưới mức 3%-4%. Đồng thời, nhiều quốc gia có lãi suất tiền gửi 0% có cấu trúc dân số già; thừa vốn; chi phí vốn do đó rất thấp và cần cho vay ra ngoài như Nhật Bản…
"Việc chỉ nhìn vào con số lãi suất mà không đề cập nền tảng vĩ mô, cấu trúc xã hội, dân số, chính sách tiết kiệm và đầu tư là vô cùng thiếu sót" - TS Hồ Quốc Tuấn nêu rõ.
Trong văn bản, VAFI cũng đề nghị hướng mạnh dòng tiền nhàn rỗi chảy mạnh vào thị trường trái phiếu với lãi suất huy động thấp, ở mức dưới 2%/năm và như vậy hệ thống ngân hàng sẽ huy động được nguồn vốn khổng lồ, với kỳ hạn dài, để làm cơ sở cho vay trung hạn, dài hạn với lãi suất cho vay thấp dưới mức 5%/năm. Điều này, theo nhiều chuyên gia, cũng không có cơ sở khoa học và thực tiễn nào. Ở Việt Nam, lãi suất 2%/năm là quá thấp, không khiến người dân quan tâm và họ sẽ bỏ vốn vào những nơi rủi ro hơn.
Trung Anh (t/h)