Brazil đang nổi lên như thị trường mua cá rô phi lớn nhất của Việt Nam, nhưng một dự luật cấm nhập khẩu tại nước này có thể làm thay đổi nhanh cục diện xuất khẩu vừa mở ra.
Brazil trở thành điểm đến đáng chú ý nhất của cá rô phi Việt Nam trong vài tháng gần đây. Sau giai đoạn gần như chưa tạo được quy mô đáng kể, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này tăng nhanh và vươn lên vị trí dẫn đầu trong 4 tháng đầu năm 2026.
Dữ liệu của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tổ chức đại diện cho các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản, cho thấy Brazil nhập 26 triệu USD cá rô phi từ Việt Nam trong 4 tháng đầu năm. Con số này chiếm 54% tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của cả nước, vượt các thị trường truyền thống.
Xuất khẩu cá rô tăng từ 148.000 USD lên 26 triệu USD chỉ sau hơn một năm
Tốc độ tăng của thị trường Brazil là điểm khiến diễn biến chính sách mới trở nên nhạy cảm hơn với doanh nghiệp Việt Nam. Năm 2024, xuất khẩu cá rô phi sang Brazil mới đạt 148.000 USD. Sang năm 2025, kim ngạch tăng lên 11 triệu USD, tương đương mức tăng hơn 7.500% so với năm trước.
Lượng xuất khẩu cá rô tới thị trường Brazil tăng vọt trong năm 2025.
Đà tăng mạnh hơn xuất hiện từ quý IV/2025. Riêng tháng 10/2025, xuất khẩu đạt 460.000 USD, sau đó tăng lên 2 triệu USD trong tháng 11 và 8 triệu USD trong tháng 12. Bước sang năm 2026, Brazil tiếp tục duy trì nhu cầu cao, đưa thị trường này lên vị trí dẫn đầu trong nhóm nhập khẩu cá rô phi Việt Nam.
Tuy nhiên, cơ hội vừa mở ra đang gặp rủi ro mới. Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển Nông thôn (CAPADR) thuộc Hạ viện Brazil đã thông qua Dự luật số 6331/25, với nội dung cấm nhập khẩu cá rô phi.
Phạm vi của dự luật khá rộng. Đề xuất này áp dụng với cá sống, cá giống, cá rô phi ướp lạnh, đông lạnh, phi lê và các sản phẩm đã qua chế biến dùng cho người hoặc vật nuôi. Dự luật được đưa ra với lý do hạn chế rủi ro dịch bệnh, mầm bệnh xâm nhập qua nhập khẩu, đồng thời bảo vệ chuỗi sản xuất cá rô phi nội địa của Brazil.
Dự luật chưa thành luật, nhưng rủi ro bảo hộ ngày càng hiện hữu rõ ràng
VASEP đánh giá Dự luật 6331/25 là diễn biến các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam cần theo dõi chặt chẽ. Dù chưa chính thức có hiệu lực, việc đề xuất đã đi qua ủy ban chuyên trách cho thấy áp lực bảo hộ ngành cá rô phi tại Brazil đang gia tăng.
Theo quy trình, dự luật sẽ tiếp tục được xem xét tại Ủy ban Phát triển Kinh tế và Ủy ban Hiến pháp, Tư pháp và Công dân của Hạ viện Brazil. Để trở thành luật, văn bản này vẫn cần được cả Hạ viện và Thượng viện Brazil thông qua.
Nếu được ban hành, tác động không chỉ nằm ở việc dừng cấp phép nhập khẩu. Dự luật còn cấm thông quan, lưu thông, phân phối, lưu kho và thương mại hóa cá rô phi nhập khẩu. Các trường hợp vi phạm có thể bị tịch thu, tiêu hủy hoặc buộc tái xuất hàng hóa, trong khi chi phí phát sinh do đơn vị nhập khẩu chịu trách nhiệm.
Diễn biến này cũng đáng chú ý vì Brazil từng tạm dừng nhập khẩu cá rô phi từ Việt Nam vào tháng 2/2024 để rà soát nguy cơ lây nhiễm virus TiLV. Đến tháng 4/2025, Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil mới dỡ lệnh tạm dừng, mở đường cho cá rô phi Việt Nam quay lại thị trường này.
Với các doanh nghiệp Việt Nam, rủi ro lớn nhất hiện nằm ở sự phụ thuộc đang tăng nhanh vào một thị trường mới. Khi Brazil chiếm hơn một nửa kim ngạch xuất khẩu cá rô phi chỉ trong 4 tháng, mọi thay đổi về chính sách nhập khẩu đều có thể tác động trực tiếp đến kế hoạch đơn hàng, giao hàng và mở rộng thị trường.
Bài toán đặt ra là doanh nghiệp cần theo dõi sát tiến trình lập pháp tại Brazil, đồng thời chuẩn bị phương án dự phòng cho các hợp đồng đang triển khai. Cơ hội tại thị trường này vẫn còn, nhưng dư địa tăng trưởng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng vượt qua hàng rào chính sách mới.
Thế Anh